Crkva Bogorodice Odigitrije u Mušutištu

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Crkva Bogorodice Odigitrije
Mušutište.jpg
Crkva Bogorodice Odigitrije pre rušenja
Opšte informacije
Mesto Mušutište
Opština Opština Suva Reka
Država  Srbija
Vrsta spomenika Crkva
Vreme nastanka 1315.
Tip kulturnog dobra Spomenik kulture od izuzetnog značaja
Vlasnik Republika Srbija
Nadležna ustanova za zaštitu Republički zavod za zaštitu spomenika kulture

Crkva Bogorodice Odigitrije u Mušutištu je bila podignuta 1315. godine, u Vardarskom stilu, kao zadužbina velikog kaznaca Jovana Dragoslava i predstavljala je jednu od prvih zadužbina Srpska vlastela u srednjem veku|srpske vlastele u srednjem veku[1].

Položaj[uredi]

Nalazila se nedaleko od Prizrena, na uzvišenju iznad sela Mušutišta, udaljenog desetak kilometara jugoistočno od opštinskog središta Suve Reke. Imala je osnovu upisanog krsta sa kupolom, a očuvani fragmenti živopisa su spadali među najbolje primere srpskog freskoslikarstva nastalog pod uticajem renesanse Paleologa, tokom vladavine kralja Milutina (12821321)[1]. Konzervatorski radovi na crkvi nisu obavljani, a od 1990. godine se nalazila pod zaštitom Republike Srbije kao spomenik kulture od izuzetnog značaja[2][1]. Posle okončanja NATO agresije na SRJ, povlačenja jugoslovenskih snaga bezbednosti i dolaska nemačkih snaga KFORa u taj deo južne srpske pokrajine, crkvu Bogorodice Odigitrije su, tokom juna 1999. godine, digli u vazduh i sravnili sa zemljom albanski ekstremisti[3].

Arhitektura[uredi]

Crkva Bogorodice Odigtrije je bila podignuta u Vardarskom stilu, nastalom po uzoru na vizantijsku arhitekturu. Imala je osnovu upisanog krsta nad kojom se uzdizala osmostrana kupola, koja je počivala na četiri, slobodno postavljena, stuba[4][1]. Njena spoljašnjost je, po vizantijskom modelu, ukrašena naizmeničnom upotrebom žućkastog kamena i crvenkaste opeke, dok je polukružna apsida složenije dekorisana upotrebom opeke i maltera[1]. Na zapadnoj strani crkve se iznad ulaza nalazio dugački uklesani ktitorski natpis, koji se ubrajao među najstarije i najlepše srpske epigrafe[3] i glasio je:

„Poče se i sazida se božanski i svečasni hram Prečiste Vladičice Naše Bogorodice Odigitrije iz temelja, u dane previsokoga kralja Uroša, trudom i staranjem velikog kaznaca Dragoslava, sa Jelenom suprugom svojom i Stanišom, sinom svojim, i Anom, kćerju svojom, godine 7823, indikta 5.”

Živopis[uredi]

Prvobitni živopis u crkvi je bio očuvan na samo nekoliko mesta, ali se ubrajao među najbolja dela srpskog slikarstva Milutinovog doba. U oltarskom delu crkve su bile sačuvane freske četiri arhijereja, od kojih je jedan bio sveti Naum Ohridski, a ovaj njegov portret je spadao među najstarije očuvane[1]. Deo živopisa je bio sačuvan i u severozapadnom delu naosa, a pored anđela i svetiteljki, uključivao je i prikaz svetog Pantelejmona, kao i svete ratnike Teodore, Tirona i Stratilata.

Pored fresaka, u crkvi Bogorodice Odigitrije čuvale su se i dve ikone, Hrista i Bogorodice, iz 1603. godine.

Prošlost[uredi]

Ostaci crkve nakon rušenja

Crkvu Bogorodice Odigitrije je, prema ktitorskom natpisu koji se nalazio iznad ulaza u crkvu, podigao 1315. godine veliki kaznac Jovan Dragoslav sa suprugom Jelenom, sinom Stanišom i ćerkom Anom. Podaci o živopisanju crkve nisu sačuvani, ali se smatra da su radovi na njemu okončani najkasnije do 1320. godine[1]. Selo Mušutište, sa crkvama Bogorodice Odigitrije i Svete Trojice, je car Dušan Silni (kralj 13311346, car 1346—1355) uključio 1348. godine u vlastelinstvo svoje zadužbine, manastira Svetih Arhangela, u kanjonu Bistrice kod Prizrena.

U drugoj polovini XIX veka crkva je obnovljena, a tokom XX veka na njoj nisu obavljani konzervatorski radovi.

Rušenje[uredi]

Posle povlačenja jugoslovenskih snaga bezbednosti, iseljavanja lokalnih Srba i dolaska nemačkih snaga KFORa, crkva Bogorodice Odigitrije je opljačkana i oskrnavljena od strane lokalnih Albanaca[3]. Sveštenikova kuća i parohijski dom su opljačkani i zapaljeni[3], sama crkva je dignuta u vazduh[3] i spaljena[5], a zapaljeni su i stari borovi koji su se nalazili u crkvenom dvorištu[5].

Ostao je sačuvan samo zvonik, iako je bilo više pokušaja njegovog rušenja.[6]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

Literatura[uredi]