Petrinja

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Petrinja
Petrinja ulica.jpg
Glavna ulica u Petrinji
Grb
Grb
Administrativni podaci
Država Hrvatska
ŽupanijaSisačko-moslavačka
Stanovništvo
Stanovništvo
 — 2011.15.683
 — gustina392,08 st./km2
Aglomeracija (2011.)24.671
Geografske karakteristike
Koordinate45°26′26″ SGŠ; 16°16′42″ IGD / 45.44050° SGŠ; 16.27835° IGD / 45.44050; 16.27835Koordinate: 45°26′26″ SGŠ; 16°16′42″ IGD / 45.44050° SGŠ; 16.27835° IGD / 45.44050; 16.27835
Vremenska zonaUTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Površina40 km2
Petrinja na mapi Hrvatske
Petrinja
Petrinja
Petrinja na mapi Hrvatske
Ostali podaci
GradonačelnikDarinko Dumbović (HNS)
Poštanski broj44250
Pozivni broj+385 44
Veb-sajt
www.petrinja.hr

Petrinja je grad u Hrvatskoj, u Sisačko-moslavačkoj županiji. Prema prvim rezultatima popisa iz 2011. u gradu je živeo 24.671 stanovnik, a u samom naselju je živelo 15.683 stanovnika.[1]

Nalazi se u Baniji, na ušću rječice Petrinjčice u Kupu, 13 km jugozapadno od Siska i 60 km jugoistočno od Zagreba.

Istorija[uredi]

gradski park

Ime Petrinja ima korijen u latinskoj riječi petrus — kamen. Pretpostavlja se da je grad postojao u rimsko doba na području Zrinske gore bogate kamenom. Petrinja se pominje u XII vijeku. Tada se nalazila nešto južnije nego danas, na području sela Jabukovac. Pošto su Turci spalili prvobitnu, na tom mjestu se razvila nova Petrinja koja je postala značajno vojno i trgovačko središte u okviru Vojne krajine.

Novu lokaciju Petrinja dobija 1592. godine[2] izgradnjom turskog utvrđenja na ušću Petrinjčice u Kupu. Utvrđenje je trebalo da posluži Turcima u osvajanju Siska, Turopolja i Zagreba. Tokom vremena u Petrinju se doseljava sve više zanatlija i trgovaca i tada počinje brži privredni razvitak grada. Petrinja je u sastavu Napoleonove Ilirije od 1809. do 1813. godine kada grad postaje značajno trgovačko i saobraćajno središte, a na vojnom poligonu francuska vojska sadi velelepne lipe koje i danas svjedoče o tom istorijskom trenutku.

Petrinja je u sastavu Habzburške monarhije, a nagodbom 1867. godine, ulazi u sastav Kraljevine Ugarske, a ukidanjem Vojne krajine ulazi u sastav autonomne oblasti Hrvatska i Slavonija, koja je sve do raspada monarhije bila provincija sa teritorijalnom autonomijom (nije predstavljala isključivo Hrvatski nacionalni entitet) u sastavu Kraljevine Ugarske sa sopstvenim Saborom u Zagrebu, koji je donosio određene samostalne odluke i uredbe o autonomnom životu, ali je vrhovna reč pripadala Ugarskoj skupštini u Pešti.

U Petrinji se 1905. godine nalaze i Učiteljska škola, Realka, Vinogradsrska škola, Stručna ženska škola i komunalna osnovna škola. Takođe tu su i pošta i brzojav.

Po raspadu Habzburške Monarhije, Petrinja je ušla u sastav (Kraljevina Srba Hrvata i Slovenaca), Kraljevina Jugoslavija, Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija). Petrinja je bila u sastavu Republike Srpske Krajine od raspada Jugoslavije 1991. godine do avgusta 1995. Uprkos žilavom i snažnom otporu SVK pred ulazom u grad tokom agresije na RSK, 6. avgusta 1995. godine hrvatska vojska zauzela je Petrinju proteravajući većinsko srpsko stanovništvo u gradu i okolini. Nakon toga Petrinja je ušla u sastav Sisačko - moslavačke županije i Republike Hrvatske.

Drugi svjetski rat[uredi]

U Petrinjskom srezu samo u Banskom Grabovcu krajem jula 1941. godine ubijeno je oko 2.000 Srba iz istog mesta i oko 2.000 Srba iz drugih krajeva. U isto vreme, u Marin-Brijegu, ubijeno je oko 2.000 Srba. Na Petrinjskom pravoslavnom groblju, na sam dan Božića, 7. januara 1942. godine streljano je 45 Srba iz sela Joševice i Dejanovića, među kojima su bile i dve žene, izvedene na streljanje iz bolnice. Ustaše su ih sve zajedno povezali i terali kroz grad na streljanje, pri čemu su "morali stalno da pevaju". U samom gradu Petrinji od 1.000 i više Srba ostali su i preživeli rat samo četvorica jer su im žene bile Hrvatice, a svaki od njih bio je star preko 60 godina.[3]

U Petrinjskom srezu iz sela Male Graduse pokrenuto je 36, a iz sela Blinjski Kut 80 porodica. Na njihova imanja naseljeni su Hrvati iz Zagorja.[4]

U masovnom nasilnom pokatoličavanju Srba u Petrinji i okolini naročito se isticao župnik Mijo Razum iz Petrinje. On je pozivao pojedine Srbe zatvorene u logoru da pređu u rimokatoličanstvo, da bi bili pušteni na slobodu i vraćeni svojim kućama.

U petrinjskom srezu porušene su crkve u Brđanima, Kinjači, Tremušnjaku, Šušnjaru, Petrinjcima, Starom Selu, Dumači, Gradusi, Velikoj Gradusi, Svinici, Četvrtkovcui Petrinji.[5]

Srbi u Petrinji[uredi]

Kulturni letopis Srba u Petrinji ispisuju čitaoci knjiga i listova. Godine 1814. uzelo je nekoliko njih jednu mudru knjigu prevedeni na srpski jezik. Pretplatili su se iz Petrinje: Simon Kavić kupec, Jovan ot Kunić, Vasilije Knežević, Jovan Todorović i Petar Čakoje.[6] Vukov srpski rečnik dospeo je 1818. godine do petrinjskih čitalaca Srba. Kupili su svoj egzemplar meštani: Petar Čakoe trgovac i Simeun Živković učitelj.[7]

Početkom 20. veka Petrinja je velika pravoslavna parohija kojoj pripadaju kao filijale okolna mesta: grad Sisak, Gora, Caprag, Galdovo, Prašno, Budičina, Cepelić, Drenčina, Nebojan, Glinska Poljana, Mokrice, Slana, Palanjak, Riječica, Cerje i Žunci. U Petrinji tada ima 240 srpskih domova sa 1686 pravoslavnih duša.[8] Srbi poseduju 2112 kj. zemlje. Od javnih zdanja tu je pravoslavna crkva posvećena Sv. Spiridonu čudotvorcu iz 1875. godine i jedna srpska narodna škola. Pravoslavni imaju čak pet grobalja. Parohija je prve platežne klase sa jednim sveštenikom, koji uživa parohijski dom, a od države prima naknadu umesto sesije zemlje. Paroh je pop Radomir Pajić (rukop. 1888), a predsednk Crkvene opštine dr Dušan Peleš. Pravoslavno parohijsko zvanje je osnovano 1784. godine a ckvene matice se vode od 1785. godine. Narodnu osnovnu školu pohađa 69 đaka, a poftornu ide još 23. Učitelj je Svetozar Vukašinović rodom iz Velikog Budmira, završio je Somborsku preparandiju i u mestu radi poslednjih 14 godina.

Stanovništvo[uredi]

Popis 2001.[uredi]

Prema popisu iz 2001. godine, opština Petrinja je imala 23.413 stanovnika, od kojih su:

Sam grad Petrinja imao je 13.801, a prigradsko naselje Moščenica 2.348 stanovnika.

Popis 2011.[uredi]

Prema popisu iz 2011. godine, opština Petrinja je imala 24.671 stanovnika, od kojih su:

Sam grad Petrinja imao je 15.683, a prigradsko naselje Moščenica 2.470 stanovnika.

Popis 1961, 1971, 1981, 1991, 2001, 2011.[uredi]

Po popisu stanovništva iz 1991. godine, opština Petrinja je imala 35.565 stanovnika, raspoređenih u 57 naseljenih mesta.

Godina Ukupno Hrvati Srbi Ostali
1961 27.517 14.942 (54.30%) 11.955 (43.45%) 620 (2.25%)
1981 33.570 14.621 (43.55%) 12.617(37.58%) 6.332 (18.86%)
1991 35.565 15.791 (44.40%) 15.969 (44.90%) 3.805 (10.70%)
2001 23.413 19.280 (82.35%) 2.809 (12.00%) 1.324 (5.65%)
2011 24.671 20.925 (84.82%) 2.710 (10.98%) 1.036 (4.20%)

Popis 1991.[uredi]

Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mesto Petrinja je imalo 18.706 stanovnika, sledećeg nacionalnog sastava:

Popis 1991.‍
Srbi
  
8.445 45,14 %
Hrvati
  
7.662 40,96 %
Jugosloveni
  
1.329 7,10 %
Muslimani
  
147 0,78 %
Albanci
  
53 0,28 %
Makedonci
  
45 0,24 %
Slovenci
  
41 0,21 %
Crnogorci
  
26 0,13 %
Česi
  
16 0,08 %
Mađari
  
13 0,06 %
Bugari
  
5 0,02 %
Rusi
  
4 0,02 %
Italijani
  
3 0,01 %
Grci
  
2 0,01 %
Austrijanci
  
1 0,00 %
Nemci
  
1 0,00 %
Poljaci
  
1 0,00 %
Romi
  
1 0,00 %
Rumuni
  
1 0,00 %
Rusini
  
1 0,00 %
Slovaci
  
1 0,00 %
Ukrajinci
  
1 0,00 %
ostali
  
7 0,03 %
neopredeljeni
  
658 3,51 %
region. opr.
  
11 0,05 %
nepoznato
  
231 1,23 %
ukupno: 18.706

Privreda[uredi]

Temelji prvoj hrvatskoj fabrici salame, sušenog mesa i masti postavljeni su 1792. godine, a danas je fabrika „Gavrilović“ nosilac privrednog razvitka petrinjskog kraja i dobro poznata po kvaliteti svojih gastronomskih proizvoda.

Reference[uredi]

  1. ^ „Popis stanovništva 2011.”. Državni zavod za statistiku RH. 2011. Pristupljeno 3. 2. 2014. 
  2. ^ "Neven", Zagreb 1856.
  3. ^ Najveći zločini sadašnjice: patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945, Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac, Dečje novine (1991), str. 252
  4. ^ Najveći zločini sadašnjice: patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945, Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac, Dečje novine (1991), str. 119
  5. ^ Najveći zločini sadašnjice: patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945, Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac, Dečje novine (1991), str. 174
  6. ^ Stefan Živković: "Priključenija Telemaka sina Ulisova", prevod, Beč 1814. godine
  7. ^ Vuk St. Karadžić: "Srpski rječnik...", Beč 1818. godine
  8. ^ Mata Kosovac: "Srpska pravoslavna mitropolija Karlovačka po podacima iz 1905. godine", Karlovci 1910.

Literatura[uredi]

  • Gelo, Jakov (1998). Narodnosni i vjerski sastav stanovništva Hrvatske, 1880-1991: po naseljima. Zagreb: Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske. ISBN 978-953-6667-07-9. 

Spoljašnje veze[uredi]