Kraljevina Dalmacija

Из Википедије, слободне енциклопедије
Иди на навигацију Иди на претрагу
Kraljevina Dalmacija

Застава
Застава
Грб Kraljevine Dalmacije
Грб
Austria-Hungary map sr.svg
Položaj i granice Kraljevine Dalmacije (5) u Habsburškoj monarhiji
Географија
Континент Evropa
Регија Balkan
Земља  Habzburška monarhija
Главни град Zadar
Површина 12.831 km²
Становништво 645.666 (1910)
Друштво
Званични језици nemački; govorni jezici: srpskohrvatski, italijanski
Религија katolicizam, pravoslavlje
Валута fiorin, kruna
Владавина
Облик владавине kraljevina
Титула владара guverner
Владар Franjo Tomašić
Оснивање 1815.
Престанак 1918.
Статус Bivša habzburška krunska zemlja
Догађаји
Претходници и наследници
Претходиле су: Наследиле су:
Flag of France.svg Ilirske pokrajine (Francusko carstvo) Država Slovenaca, Hrvata i Srba Flag of the State of Slovenes, Croats and Serbs.svg
Pokrajina Dalmacija (Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca) Flag of Yugoslavia (1918–1941).svg
Портал:Istorija

Kraljevina Dalmacija je od 1797. do 1918. godine bila pod vlašću Habsburške monarhije, sa kraćim prekidom od 1806. do 1813. godine, kada je bila pod privremenom francuskom okupacijom. Glavni grad je bio Zadar. Nakon stvaranja Austrougarske (1867), ostala je u sastavu austrijskog dela države, te se stoga nazivala i Austrijskom Dalmacijom.

Istorija[уреди]

Kraljevina Dalmacija je formirana nakon austrijskog zaposedanja francuskih Ilirskih provincija tokom 1813. i 1814. godine. Sastojala se iz tri istorijske oblasti, koje su dobile odgovarajući rang u hijerarhiji habzburških zemalja:

Značajan deo stanovništva austrijske Kraljevine Dalmacije činili su dalmatinski Srbi. Pravoslavni Srbi u ovoj austrijskoj krunovini imali su svoju Dalmatinsku eparhiju, dok su Srbi katolici imali veoma istaknutu ulogu i političkom i društvenom životu Dubrovnika.

Počevši od 1879. godine, na području Kraljevine Dalmacije delovala je Srpska narodna stranka, čiji su kandidati u nekoliko navrata odnosili pobede na izborima za poslanike u Dalmatinskom saboru i bečkom Carevinskom veću. Među najistaknutijim političkim predstavnicima srpskog naroda sa područja ove austrijske krunovine bili su Sava Bjelanović i Stjepan Mitrov Ljubiša.

Kraljevina je ostala u sastavu Austrijskog carstva kao posebna jedinica sve do 1918. godine, kada je veći deo teritorije, osim Zadra i ostrva Lastovo, ušao u sastav Države Slovenaca, Hrvata i Srba, kasnije Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1929. godine preimenovana u Kraljevina Jugoslavija).

Stanovništvo[уреди]

Broj stanovnika 1840. iznosio je 398.607. Srbi su činili 19% stanovništva.[1]

Šezdesetih godina 19. veka bilo je 440.000 stanovnika. Od 14 gradova, samo je Split prelazio 10.000 ljudi.[2]

Broj stanovnika 1880. iznosio je 476.101. Srbi su činili 16,5% stanovništva.[1]

1900.[уреди]

Broj stanovnika 1900. iznosio je 593.784. Srbi su činili 16,2% stanovništva.[1]

Hrvati i Srbi su na popisu svrstani zajedno u jednu kategoriju zbog sličnosti svojih govornih jezika. Pošto je popis takođe rađen po veroispovesti, moguće je razdvojiti Hrvate i Srbe. Od njihovog ukupnog broja, katolika je bilo 469.800, a pravoslavaca 96.300. Iz toga sledi da je Hrvata bilo 475.000, a Srba 95.000.[3]

Jezični sastav 1910.[3]
Jezik Broj govornika %
srpskohrvatski 565.300 95.2%
italijanski 15.300 2.6%
nemački 2.300 0.4%
ostali 10.900 1.8%
ukupno 593.800 -

Religije[уреди]

Rimokatolički arhiepiskop (nadbiskup) je imao sjedište u Zari (Zadru) dok su kotorska, hvarska, raguska (dubrovačka), šibenička i splitska dijeceze bile episkopije (biskupije). Na čelu pravoslavnog stanovništva bio je episkop u Zari tj. zarski episkop (biskup).

Upotreba slovenske liturgije napisane u Glagoljici, stara privilegija koje su imali stari rimokatolici iz Dalmacije i Hrvatske, prouzrokovala je mnogo problema početkom 10. vijeka.

Postojala je „bojazan“ da bi glagoljičke liturgije potpuno uklonile latinske, posebno na sjeverim ostrvima i izvan većih gradova gdje je slovenski elemenat bio veoma jak. Tako je 1904-te godine Vatikan zabranio upotrebu Glagoljice na proslavama Ćirila i Metodija pod izgovorom da ugrožava jedinstvo rimokatolicizma. Nekoliko godina kasnije, arhiepiskop Rajčević iz Zare (Zadra), diskutujući „glagoljički spor“, označio je katoličkom sveštenstvu (kleru) pokret kao „inovaciju od strane Panslavizma“ da se odvoji od latinskog Rima.

Upravnici (guverneri)[уреди]

Vidi još[уреди]

Reference[уреди]

  1. 1,0 1,1 1,2 Istorija Jugoslavije, I. Božić, S. Ćirković, M. Ekmečić, V. Dedijer, Prosveta, Beograd 1972. — pp. 289
  2. ^ Istorija Jugoslavije, I. Božić, S. Ćirković, M. Ekmečić, V. Dedijer, Prosveta, Beograd 1972. — pp. 290
  3. 3,0 3,1 Piotr Eberhardt, Jan Owsinski, Ethnic groups and population changes in twentieth-century Central-Eastern Europe: History, Data, and Analysis, 2003. pp. 343 (vidi)

Literatura[уреди]

Spoljašnje veze[уреди]