Pakrac

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Pakrac
Vladičanski dvor i Saborna crkva u Pakracu.JPG
Vladičanski dvor i Saborna crkva u Pakracu
Administrativni podaci
Država  Hrvatska
Županija Požeško-slavonska
Stanovništvo
Stanovništvo
 — 2011. Pad 4.842
Aglomeracija (2011.) 8.460
Geografske karakteristike
Koordinate 45°26′19″ SGŠ; 17°11′33″ IGD / 45.43854° SGŠ; 17.19241° IGD / 45.43854; 17.19241Koordinate: 45°26′19″ SGŠ; 17°11′33″ IGD / 45.43854° SGŠ; 17.19241° IGD / 45.43854; 17.19241
Vremenska zona UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Površina 358,08 km2
Pakrac na mapi Hrvatske
Pakrac
Pakrac
Ostali podaci
Gradonačelnik Davor Huška
Veb-sajt
www.pakrac.hr
Srpska crkva svete Trojice i Vladikin dvor za vreme Austrougarske (1908)
Novi trg (1911)

Pakrac je grad u zapadnoj Slavoniji, Republika Hrvatska. Prema rezultatima popisa iz 2011. u gradu je živelo 8.460 stanovnika, a u samom naselju 4.842 stanovnika.[1]

Istorija[uredi]

Zaslugom vladike Mirona, Pakrac je dobio srpsku Preparandiju i Vladičanski dvor, a pravoslavna crkva posvećena Sv. Trojici (Duhovi) stara 150 godina obnovljena je 1896. godine. Episkop je izmolio dovoljnu finansijsku pomoć od Zemaljske vlade za temeljnu opravku srpske svetinje. Utrošeno je za vraćanje starog sjaja sabornoj crkvi 55.000 f. Ikonostas je oslikao poznati slikar Steva Todorović iz Beograda.[2] Pored hrama postoji u Pakracu tada i crkvica posvećena Sv. proroku Iliji. Pakrački hram je bio mali ali važan kao pravoslavni "stožer" u 18. veku, pred agresivnom unijom.

Pakrac je bio 1885. godine sedište Pakračkog izbornog sreza za srpski crkveno-narodni sabor u Karlovcima. U mestu je tada zapisano 929 pravoslavnih duša.[3]

Drugi svjetski rat[uredi]

Veliki deo hrvatskog naroda shvatio je osnivanje NDH kao priliku za obračunavanje sa svima omraženicima, na prvom mestu sa Srbima. Stoga je od prvog dana počelo hapšenje i proganjanje Srba i uništavanje svega što nosi srpsko obeležje. U Pakračkom srezu odmah posle 6. aprila, a naročito posle proglašenja nezavisne države, na srpskim kućama su osvanuli natpisi: „Bježte Srbi, dolazi Pavelić (ŽAP)", "Srbe na vrbe, svinje preko Drine“ (ŽAP)".[4]

Na pakračkom zboru od 20. VII 1941. godine Mile Budak je pored ostalog rekao: „Vi dobro znate za onu narodnu: „Jednog Vlaha posadi i pogosti za stolom, a drugog sveži u vreću i sjedi na njega. Što ti misli za stolom isto ti misli i onaj pod stolom (pod tobom). Zato zapamti ovo: Sa Vlahom (tj. Srbinom) jedi samo dopola zdjele, a odpola zdjele ubiti ga zdjelom po glavi jer će on tebe“.

U mestima sreza pakračkog ustaše su išle od sela do sela, palile pojedine kuće, pljačkale i ubijale narod.[5]

U Pakracu su ustaše obilazile srpske kuće i primoravali sve članove srpskih porodica da kupe po ceni od 50 dinara, traku sa natpisom „pravoslavac“. Ustaše su od Srba zahtevale da daju priloge za izdržavanje hrvatske vojske.[6]

U pakračkom srezu prešlo je u rimokatoličku veru oko 15.000 Srba.[7]

U Pakračkom srezu, u opštini Čaglić, iseljeno je celo selo. Skenderovci[8]

Sveštenike iz Pakraca dovedene u logor u Poljani takođe su detaljno pretresli „muške su pretraživale ustaše, a žene žene – ustaše. Taj pregled je bio tako strog da su rašivali čak i kapute muškima a ženama mantile na ramenima i na svakom mestu gde bi se novac mogao sakriti. I oduzeše nam sav novac, nakit, vrednosne papire kao i sve bolje stvari.[9]

Srbi iz Pakraca u logoru Jasenovac[uredi]

Srbi iz Pakraca stigli su u Jasenovac prvog dana katoličkog Božića, 25. decembra 1941. godine u 10 časova pre podne. Dok je nad njima vršen pretres, Ljubo Miloš je sa ustašama pio rakiju. Kada je pretres bio gotov Miloš je došao pred njih raskoračio se i gledajući ih rekao: „Poručiše mi četnici da im pečem crnog jarca za Božić a vidi vraže oni mi poslaše ovako lepe pečenice! zatim je odjednom skočio „kosa mu je pala na oči, a ustaška kapa na čelo“ i dreknuo: „Ko je ovde pravnik?“ javio se sudija Vlada Ilić izašao je iz stroja i došao na nekoliko koraka pred Miloša. On ga je zapitao: „Koliko si Hrvata osudio na smrt?“, Ilić mu je odgovorio „Ja sam bio starešina sreskog suda, a sreski sudovi nisu po zakonu ovlašćeni da izriču smrtne kazne“. „Šta bi rekao kada bi ja tebe sada osudio na smrt? Ilić mu je odgovorio: „To je vaša stvar“ Miloš je zatim uzeo karabin pozvao Ilića i naredio mu da stane pored gomile cigala koja se tu nalazila i nanišanio na njega. Ali kako sudija nije skinuo kaput i naočare, naredio mu je da ih skine, digao pušku i opalio tri metka, našta se Ilić srušio: Kako je posle 5 minuta Ilić pokazivao znake života i u nesvestici ječao. Ljubo mu je prišao i još ispalio nekoliko revolvesrkih metaka, posle čega je Ilić umro. Zatim je Ljubo naredio da se jave svi koji su rodom iz Like. Javio se Mane Šepelj, Rade Marković, Marko Labus, Đuro Bogojević, Stanko Pokrajac, Vlado Gavrilović Šušnjar i još neki. Njih je sve Miloš sa još nekim ustašama zaklao nožem kod gomile cigala. Žrtve su stajale a Miloš i ustaše zamahivale su noževima prema vratovima žrtava i prerezivale grkljane. Kako su kome prerezali grkljan, tako se taj sav obliven krvlju rušio na zemlju. Mi ostali morali smo za to vreme mirno da stojimo u stroju i posmatramo ovo klanje. Zatim je došao zastavnik Matković i zatražio od Ljube “da mu dozvoli da i on zakolje jednog Srbina za Božić“. Pošto je dobio dozvolu izdvojio je Jocu Divjaka, zakupca kur salona u Lipiku i od veselja počeo da skače govoreći: Sad ću ti se osvetiti zato što mi nisi jedanput hteo da nađeš stolicu kada sam došao u tvoj kur salon. Divjak je morao da skine kaput i košulju potom da legne na zaklane Ličane i da pokaže rukom gde mu je srce. Jedan ustaša mu je seo na glavu, a drugi na noge dvojica na ruke, a Matković mu je izvadio srce. Posle toga Matković je oblizao nož od krvi i rekao: „Kako je slatka srpska krv“ zatim je Divjakovo srce pokazao ostalim Srbima rekavši: „Eto vidite kako Hrvati znaju klati“. Posle toga odabao je još 12 Srba i zaklao ih. Među njima bio je i Kosta Todorović mesar koji nije bio sasvim zaklan, pa je došao lekar iz ambulante „na prerezan vrat metnuo joda i fate i prilepio flaster. Sve mu to nije ništa pomoglo jer je posle 10 minuta došao drugi ustaša i zaklao ga. Za vreme ovog pokolja ostali Srbi su sve to morali gledati i smejati se iz sveg glasa“. Jedan od ustaša je posmatrao da li se svi smeju i da li se koji ne mršti. Svaki onaj koji se mrštio bio je odmah zaklan. Toga dana je od 74 Srbina iz Pakraca 47 zaklano i 27 ubijeno.

Stanovništvo[uredi]

Popis 2001.[uredi]

Po popisu stanovništva iz 2001. godine, Grad Pakrac je imao 8.855 stanovnika, od čega je u samom Pakracu živelo 4.772 stanovnika.

Popis 1991.[uredi]

Po popisu stanovništva iz 1991. godine, opština Pakrac je imala 27.589 stanovnika, raspoređenih u 68 naseljenih mesta.

godina popisa ukupno Srbi Hrvati Jugosloveni ostali
1991. 27.589 12.813 (46,44%) 9.896 (35,86%) 1.346 (4,87%) 3.534 (12,80%)

Bivša velika opština Pakrac je novom teritorijalnom organizacijom u Hrvatskoj ukinuta i formirani su Gradovi: Pakrac i Lipik.

Prema novoj teritorijalnoj podeli, nacionalni sastav 1991. godine je bio sledeći:

* ukupno Srbi Hrvati Jugosloveni ostali
grad Pakrac 16.367 7.826 (47,81%) 5.619 (34,33%) 856 (5,23%) 2.066 (12,62%)
grad Lipik 11.222 4.987 (44,43%) 4.277 (38,11%) 490 (4,36%) 1.468 (13,08%)

Po popisu iz 1991. godine u opštini Pakrac je živelo 869 Italijana, 718 Čeha i 47 Nemaca.

Popis 1991.[uredi]

Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mesto Pakrac je imalo 8.197 stanovnika, sledećeg nacionalnog sastava:

Popis 1991.‍
Srbi
  
3.514 42,86 %
Hrvati
  
3.033 37,00 %
Jugosloveni
  
624 7,61 %
Česi
  
176 2,14 %
Italijani
  
151 1,84 %
Mađari
  
41 0,50 %
Slovenci
  
28 0,34 %
Albanci
  
21 0,25 %
Muslimani
  
15 0,18 %
Crnogorci
  
15 0,18 %
Nemci
  
14 0,17 %
Makedonci
  
10 0,12 %
Slovaci
  
6 0,07 %
Bugari
  
1 0,01 %
Grci
  
1 0,01 %
ostali
  
2 0,02 %
neopredeljeni
  
256 3,12 %
region. opr.
  
4 0,04 %
nepoznato
  
285 3,47 %
ukupno: 8.197

Partnerski gradovi[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ „Popis stanovništva 2011.”. Državni zavod za statistiku RH. 2011. Pristupljeno 8. 6. 2014. 
  2. ^ "Srpski sion", Karlovci 1896. godine
  3. ^ "Zastava", Novi Sad 1885. godine
  4. ^ Najveći zločini sadašnjice : patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945, Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac Dečje novine (1991). str. 33.
  5. ^ Najveći zločini sadašnjice: (patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945), Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac Dečje novine (1991). str. 265.
  6. ^ Najveći zločini sadašnjice : patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945, Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac Dečje novine (1991). str. 109.
  7. ^ "Vrhbosna"1941,br. 9-10
  8. ^ Najveći zločini sadašnjice : patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945, Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac Dečje novine (1991). str. 119.
  9. ^ Najveći zločini sadašnjice : patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945, Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac Dečje novine (1991). str. 108

Spoljašnje veze[uredi]