Pakrac

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Pakrac
Vladičanski dvor i Saborna crkva u Pakracu.JPG
Vladičanski dvor i Saborna crkva u Pakracu
Grb
Grb
Administrativni podaci
Država  Hrvatska
Županija Požeško-slavonska
Stanovništvo
Stanovništvo
 — 2011. 4.842
 — gustina 13,52 st./km2
Aglomeracija (2011.) 8.460
Geografske karakteristike
Koordinate 45°26′17″ SGŠ; 17°11′35″ IGD / 45.43810° SGŠ; 17.19307° IGD / 45.43810; 17.19307Koordinate: 45°26′17″ SGŠ; 17°11′35″ IGD / 45.43810° SGŠ; 17.19307° IGD / 45.43810; 17.19307
Vremenska zona UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Površina 358,08 km2
Pakrac na mapi Hrvatske
Pakrac
Pakrac
Ostali podaci
Gradonačelnik Davor Huška
Veb-sajt
www.pakrac.hr
Srpska crkva svete Trojice i Vladikin dvor za vreme Austrougarske (1908)
Novi trg (1911)

Pakrac je grad u zapadnoj Slavoniji, Republika Hrvatska. Prema rezultatima popisa iz 2011. u gradu je živelo 8.460 stanovnika, a u samom naselju 4.842 stanovnika.[1]

Ekonomski razvoj za vreme Austrougarske i Jugoslavije[uredi]

Školstvo

Prva škola na području opštine Pakrac bila je Srpska konfesionalna osnovna škola osnovana 1751.[2] Deset godina kasnije (1761) pojavi se i državna osnovna škola. Prva srednja škola osnovana je 1871. kao „Srpska autonomna učiteljska škola u Pakracu”, koja 1904. postane javna škola.[3]

PTT

Pakrac je svoj prvi telegraf dobio 30. aprila 1866. Poštu je dobio 1. decembra 1856 i prvi telefon 15. avgusta 1910. Pošta Pakrac se 1965. uključuje u automatsku mrežu Jugoslavije, sa instaliranjem automatske telefonske centrale. Na početku mreža je imala 101 priključak. [4]

Saobraćaj

Glavna cestovna mreža bila je Virovitica-Daruvar-Pakrac-Okučani i Slavonska Požega-Pakrac-Novska. Prvi nosilac cestovnog saobraćaja bilo je kotarsko autosaobraćajno poduzeće (1952). Auto-saobraćaj-Pakrac (ASP Pakrac) 1962. pripojio se je zagrebačkom Kroacijatransu i od 1963. Pakrac ima samostalan pogon Kroacijatransa, sa lokacijom na ulici Milana Vujatovića. 1973. dovršena je izgradnja autobusnog kolodvora. Prve linije su bile lokalne, Pakrac-Kamensko, Pakrac-Lipik i Pakrac-Okučani. Linija Pakrac-Zagreb počinje sa 1957. godinom. 1962. saobrača linija Banja Luka-Virovitica.[5]

Ekonomija

Prva banka u Pakracu datira iz vremena Austrougarske 1873., kada je osnovana „Pakračko-daruvarska-kutinska okružna štedionica Pakrac”. Za vreme Jugoslavije formirana je narodna banka FNRJ, koja je imala podružnicu i u gradu. Podružnica se je kasnije preimenovala u Narodnu banku i nalazila se je u kući Antona Grgurića. Kasnije je na tom mestu bio restoran „Jedinstvo”. Banka preume naslov 1957. u „Komunalnu banku Pakrac”. Od 1958. do 1960. u gradu deluje i „Zadružna banka Daruvar”. Komunalna banka se 1966. spaja sa „Komercijalnom bankom i štedionicom Daruvar”. Banka je učestvovala u kreditiranju „Tvornice ravnog stakla Lipik”, rekonstrukciji pogona „Kermaike”, izgradnji nove hale „Odječe”, proširenju Tvornice stolica DIK-a „Papuk”, nabavi stroja za „Pakram”, izgradnji robne kuće „Budućnost” i potpomogla stambene kredite za građane. Komercialna banka je kasnije delovala u okviru „Privredne banke Zagreb”. [6]

Istorija[uredi]

Zaslugom vladike Mirona, Pakrac je dobio srpsku Preparandiju i Vladičanski dvor, a pravoslavna crkva posvećena Sv. Trojici (Duhovi) stara 150 godina obnovljena je 1896. godine. Episkop je izmolio dovoljnu finansijsku pomoć od Zemaljske vlade za temeljnu opravku srpske svetinje. Utrošeno je za vraćanje starog sjaja sabornoj crkvi 55.000 f. Ikonostas je oslikao poznati slikar Steva Todorović iz Beograda.[7] Pored hrama postoji u Pakracu tada i crkvica posvećena Sv. proroku Iliji. Pakrački hram je bio mali ali važan kao pravoslavni "stožer" u 18. veku, pred agresivnom unijom.

Knjigu mudru, prevedenu na srpski jezik kupilo je 1814. godine nekoliko pismenih meštana. Bili su to pretplatnici: Nikolaj Korka kupec, Vićentije Orlušić, Jovan Peleč solar, Atanasije i Adam Nikolić.[8]

Pakrac je bio 1885. godine sedište Pakračkog izbornog sreza za srpski crkveno-narodni sabor u Karlovcima. U mestu je tada zapisano 929 pravoslavnih duša.[9]

Drugi svjetski rat[uredi]

Veliki deo hrvatskog naroda shvatio je osnivanje NDH kao priliku za obračunavanje sa svima omraženicima, na prvom mestu sa Srbima. Stoga je od prvog dana počelo hapšenje i proganjanje Srba i uništavanje svega što nosi srpsko obeležje. U Pakračkom srezu odmah posle 6. aprila 1941, a naročito posle proglašenja Nezavisne države Hrvatske, na srpskim kućama su osvanuli natpisi: „Bježte Srbi, dolazi Pavelić", "Srbe na vrbe, svinje preko Drine“.[10]

Na pakračkom zboru od 20. jula 1941. godine Mile Budak je pored ostalog rekao: „Vi dobro znate za onu narodnu: „Jednog Vlaha posadi i pogosti za stolom, a drugog sveži u vreću i sjedi na njega. Što ti misli za stolom isto ti misli i onaj pod stolom (pod tobom). Zato zapamti ovo: Sa Vlahom (tj. Srbinom) jedi samo dopola zdjele, a odpola zdjele ubiti ga zdjelom po glavi jer će on tebe“.

U mestima sreza pakračkog ustaše su išle od sela do sela, palile pojedine kuće, pljačkale i ubijale narod.[11]

U Pakracu su ustaše obilazile srpske kuće i primoravali sve članove srpskih porodica da kupe po ceni od 50 dinara traku sa natpisom „pravoslavac“. Ustaše su od Srba zahtevale da daju priloge za izdržavanje hrvatske vojske.[12]

U pakračkom srezu prešlo je u rimokatoličku veru oko 15.000 Srba.[13]

U Pakračkom srezu, u opštini Čaglić, iseljeno je celo selo Skenderovci.[14]

Sveštenike iz Pakraca dovedene u logor u Poljani takođe su detaljno pretresli „muške su pretraživale ustaše, a žene ženske pripadnice ustaša. Taj pregled je bio tako strog da su rašivali čak i kapute muškima a ženama mantile na ramenima i na svakom mestu gde bi se novac mogao sakriti. Tako su svima oduzeli sav novac, nakit, vrednosne papire kao i sve bolje stvari.[15]

Raspad Jugoslavije i rat u Hrvatskoj[uredi]

Oštećena crkva u Pakracu tokom rata 1991. godine

1990. godine, počinju da se osećaju i vide elementi nacionalizma u samom Pakracu. Trvenja su bila skoro redovna pojava. Tadašnji MUP Hrvatske je otkazao poslušnost Jugoslaviji i započeo sprovođenje politike hrvatskog rukovodstva. Ni Srbi ne sede skrštenih ruku, formira se SAO Zapadna Slavonija. Ubrzo dolazi do okršaja i višemesečnih borbi za preuzimanje kontrole nad samim Pakracem. Grad je stradao u tim borbama i pretrpeo je razaranja i oštećenja. Stradale su i obe crkve.

Stanovništvo[uredi]

Popis 2001.[uredi]

Po popisu stanovništva iz 2001. godine, Grad Pakrac je imao 8.855 stanovnika, od čega je u samom Pakracu živelo 4.772 stanovnika.

Popis 1991.[uredi]

Po popisu stanovništva iz 1991. godine, opština Pakrac je imala 27.589 stanovnika, raspoređenih u 68 naseljenih mesta.

godina popisa ukupno Srbi Hrvati Jugosloveni ostali
1991. 27.589 12.813 (46,44%) 9.896 (35,86%) 1.346 (4,87%) 3.534 (12,80%)

Bivša velika opština Pakrac je novom teritorijalnom organizacijom u Hrvatskoj ukinuta i formirani su Gradovi: Pakrac i Lipik.

Prema novoj teritorijalnoj podeli, nacionalni sastav 1991. godine je bio sledeći:

* ukupno Srbi Hrvati Jugosloveni ostali
grad Pakrac 16.367 7.826 (47,81%) 5.619 (34,33%) 856 (5,23%) 2.066 (12,62%)
grad Lipik 11.222 4.987 (44,43%) 4.277 (38,11%) 490 (4,36%) 1.468 (13,08%)

Po popisu iz 1991. godine u opštini Pakrac je živelo 869 Italijana, 718 Čeha i 47 Nemaca.

Popis 1991.[uredi]

Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mesto Pakrac je imalo 8.197 stanovnika, sledećeg nacionalnog sastava:

Popis 1991.‍
Srbi
  
3.514 42,86 %
Hrvati
  
3.033 37,00 %
Jugosloveni
  
624 7,61 %
Česi
  
176 2,14 %
Italijani
  
151 1,84 %
Mađari
  
41 0,50 %
Slovenci
  
28 0,34 %
Albanci
  
21 0,25 %
Muslimani
  
15 0,18 %
Crnogorci
  
15 0,18 %
Nemci
  
14 0,17 %
Makedonci
  
10 0,12 %
Slovaci
  
6 0,07 %
Bugari
  
1 0,01 %
Grci
  
1 0,01 %
ostali
  
2 0,02 %
neopredeljeni
  
256 3,12 %
region. opr.
  
4 0,04 %
nepoznato
  
285 3,47 %
ukupno: 8.197

Poznati ljudi iz Pakraca[uredi]

Partnerski gradovi[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ „Popis stanovništva 2011.”. Državni zavod za statistiku RH. 2011. Pristupljeno 8. 6. 2014. 
  2. ^ Franković, dr. Dragutin (1958). Povijest školstva i pedagogija u Hrvatskoj. Pedagoško-književni zbor, Zagreb. str. 75. 
  3. ^ Cuvaj, Antun (1910). Građa za povijest školstva, Knjiga 2 (2. izd.). Zagreb. str. 376. 
  4. ^ Pakrac 1945-1975. Pakrac: Skupština općine Pakrac. 1978. str. 171. 
  5. ^ Pakrac 1945-1975. Pakrac: Skupština općine Pakrac. 1978. str. 167-170. 
  6. ^ Pakrac 1945-1975. Pakrac: Skupština općine Pakrac. 1978. str. 173-175. 
  7. ^ "Srpski sion", Karlovci 1896. godine
  8. ^ Stefan Živković: "Priključenija Telemaka sina Ulisova", Beč 1814. godine
  9. ^ "Zastava", Novi Sad 1885. godine
  10. ^ Najveći zločini sadašnjice: patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945, Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac, Dečje novine (1991), str. 33
  11. ^ Najveći zločini sadašnjice: patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945, Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac, Dečje novine (1991), str. 265
  12. ^ Najveći zločini sadašnjice: patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945, Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac Dečje novine (1991), str. 109
  13. ^ "Vrhbosna"1941,br. 9-10
  14. ^ Najveći zločini sadašnjice: patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945, Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac Dečje novine (1991), str. 119
  15. ^ Najveći zločini sadašnjice: patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945, Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac Dečje novine (1991), str. 108

Spoljašnje veze[uredi]

Literatura[uredi]

  • Gelo, Jakov (1998). Narodnosni i vjerski sastav stanovništva Hrvatske, 1880-1991: po naseljima. Zagreb: Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske. ISBN 978-953-6667-07-9.