Teodosije I
| Teodosije I | |
|---|---|
| Car Rimskog carstva | |
 |
|
| Teodosije I, prikazan sa oreolom, oznakom carske moći, na Teodosijevom misoriju, srebrnom tanjiru izrađenom 388. povodom proslave desetogodišnjice careve vladavine. | |
| Period vladavine | 19. januar 379 — 15. maj 392 (car Istoka, sa Gracijanom i Valentinijanom II na Zapadu); 15. maj 392 - 17. januar 395 (čitavo Rimsko carstvo) |
| Puno ime | Flavije Teodosije |
| Rođen | 11. januar 347. |
| Kauka, današnja Španija | |
| Preminuo | 17. januar 395. |
| Mediolan, današnja Italija | |
| Mesto sahrane | Konstantinopolj, danas Istanbul |
| Prethodnik | Valens (na Istoku); Valentinijan II na Zapadu |
| Naslednik | Arkadije na Istoku; Honorije na Zapadu |
| Supruge | 1) Elija Flacila |
| 2) Gala, ćerka Valentinijana I | |
| Dinastija | Teodosijeva dinastija |
| Otac | Teodosije Stariji |
| Majka | Termantija |
| Potomci | sa Elijom Flacilom: Arkadije, Honorije i Pulherija (?-385) sa Galom: Gala Placidija |
Flavije Teodosije (lat. Flavius Theodosius , rođ. 11. januar 347, Hispanija — umro 17. januar, 395. Mediolan) poznatiji kao Teodosije I ili Teodosije Veliki, bio je rimski car od 379. do svoje smrti 395. godine. Srpska pravoslavna crkva ga slavi 17. januara po crkvenom, a 30. januara po gregorijanskom kalendaru.
Sadržaj |
[uredi] Poreklo i mladost
Teodosije je rođen 11. januara 347. godine u hispanskom gradu Kauki (danas Koka u Kastilji i Leonu) kao sin Teodosija Starijeg i Termantije. Otac mu je bio vojskovođa u službi cara Valentinijana I i sa uspehom je 368/9. ratovao protiv varvara u rimskoj Britaniji. Nakon toga car je postavio Teodosija Starijeg za vrhovnog zapovednika rimske konjice u zapadnom delu carstva (lat. magister equitum ). O Teodosijevoj mladosti i obrazovanju ne zna se mnogo. Istoričari crkve, Sokrat i Sozomen, zabeležili su da je Teodosije odgajen u duhu učenja o jednosušnosti Oca i Sina, utvrđanog na Prvom vaseljenskom saboru u Nikeji 325. godine. Drugi podatak sačuvan je u Epitimoma Pseudo-Viktora po kojima je budući car bio skromno obrazovan u pogledu književnosti i srodnih nauka, ali je uvek pokazivao veliko interesovanje za istoriju [1].
U periodu kada mu je otac dostigao vrhunac vojničke karijere i Teodosije je dobio komandu nad vojnim odredima provincije Prve Mezije (lat. dux Moesia Primae) (373/4) gde se proslavio pobedom nad Sarmatima. Međutim, kada je 375. Valentinijan I iznenada umro došlo je do borbe između vojskovođa oko vršenja regentstva u ime mladih carevih naslednika Gracijana i Valentinijana II. U tim međusobicama Teodosije Stariji je pogubljen, dok je njegov istoimeni sin morao da se povuče iz javnog života i skloni se na porodično imanje u Hispaniji okolini Seute. U ovom periodu političkog egzila Teodosije se oženio Elijom Flavijom Flacilom koja je takođe pripadala hispanoromanskoj aristokratiji. Elija Flacila je Teodosiju rodila prvo kratkoveku ćerkicu Pulheriju (umrla oko 385.), a zatim i sinove Arkadija (roć. 377. ili 378.) i docnije Honorija (rođ. 384. god.).
[uredi] Stupanje na presto
Do važne promene u Teodosijevom životu došlo je nakon bitke kod Hadrijanopolja gde su Goti, prvobitno primljeni u rimsku Trakiju kao begunci pred Hunima, 9. avgusta 378. teško porazili i ubili Gracijanovog strica Valensa. Gracijan, koji se u vreme katastrofalne bitke nalazio u Sirmiju (današnja Sremska Mitrovica) nedugo pošto je dobio vesti poslao je po Teodosija koji je u jesen 378. verovatno dobio komandu nad rimskom vojskom istočne polovine carstva (magister militum per Orientem?). Pošto je Teodosije ubrzo ostvario vrednu pobedu nad podunavskim Sarmatima 19. januara 379. vojska okupljena u Sirmiju ga je izvikala za avgusta istočnog dela carstva. Ni u današnjoj istoriografiji nije u potpunosti jasno da li je Teodosijevo uzdizanje u savladara bilo prvobitna Gracijanova ideja ili je zapadnorimski car prosto morao da se složi sa svršenim činom [2]. Bilo kako bilo, Teodosije je tokom čitave vlade ostao lojalan predstavnicima legitimne Valentinijanove dinastije. Sa druge strane, Gracijan je već imao dosta problema sa Alamanima i Vandalima na gornjem Dunavu i Rajni, tako da je želeo sposobnog i lojalnog savladara koji bi obnovio granicu na donjem Dunavu i rešio problem odmetnutih Gota.
[uredi] Gotski rat
 |
Za više informacija pogledajte članak Gotski rat 377—382. |
Po dolasku na Balkan, Teodosije je svoj štab utvrdio u Solunu, jednoj od carskih rezidencija istoka. Tu je uz pomoć probranih oficira počeo da ponovo okuplja i uvežbava mobilnu vojsku rimskog Balkana koja je naročito stradala tokom bitke kod Hadrijanopolja. Do kraja 379. vojska je bar brojčano oporavljena rigoroznom regrutacijom rimskog stanovništva, dovoženjem odreda iz dalekog Egipta, ali i prijemom gotskih i drugih varvarskih najamnika i dezertera. Tek u proleće 380, nakon što se oporavio od teške bolesti, Teodosije je mogao da izvede na bojno polje vojsku koja verovatno nije prelazila 10 000 ratnika [3]. Prvih nekoliko manjih sukoba sa Fritigernovim Gotima završili su se nepovoljno po Rimljane, ali ni Goti koji su pohrlili u Makedoniju i Tesaliju nisu mogli da zauzmu utvrđene gradove. Sa druge strane, Gracijan je odbio napad druge veće gotske skupine, predvođene Alatejem i Safraksom na Panoniju i u jesen 380. dva cara su u Sirmiju razmatrali buduće zajedničke akcije protiv Gota [4]. Da bi podigao sopstveni ugled i veru u konačan uspeh, Teodosije je pred sam kraj 380. trijumfalno ušao u Konstantinopolj, istočnorimsku prestonicu koju je sada po prvi put posetio. U januaru 381. car je ništa manje pompezno primio ispred gradskih kapija starog i sada politički bezazlenog gotskog poglavara Atanariha, nekadašnjeg Fritigernovog rivala. Atanarihovo podčinjavanje Teodosiju trebalo je da ulije Gotima utisak o snazi i važnosti novog rimskog cara, dok su građani Carigrada najposle posvedočili ceremonijalnom Teodosijevom trijumfu nad starim neprijateljem carstva. Ubrzo je vremešni Atanarih preminuo i Teodosije je organizovao kraljevski sprovod, dok su malobrojni gotski ratnici iz Atanarihove pratnje stupili u rimsku službu.
Početkom ratne sezone 381. Gracijanove vojskovođe Bauton i Arbogast su potisli Fritigernove ratnike iz Ilirika i Makedonije nazad u Trakiju. Nakon ovih događaja Fritigerna izvori više ne spominju možda zato što je, slično Atanarihu nekada, usled serije vojnih poraza izgubio važnu ulogu među gotskim poglavarima. Tokom 382. Goti su planski potisnuti u već opustošene delove Trakije gde su usled nestašice na kraju morali da se prihvate pregovora sa rimskim vlastima. Teodosije i Gracijan nisu uspeli da vojnim sredstvima unište ili proteraju Gote, što je, sa obzirom na rimsku politiku regrutovanja varvara, možda bilo isuviše skupo i sa vojne strane neracionalno sa obzirom na stalnu potrebu carske vojske za novim regrutima. Goti, koju su samo formalno bili u potčinjenom položaju, zaključili su 3. oktobra 382. godine savez sa Teodosijevim izaslanicima. Suprotno praksi, koja je podrazumevala da se poraženi varvari delom rasele kao koloni, delom prodaju u roblje, Goti su postali rimski saveznici tj unutar samog carstva su dobili pravo da formiraju sopstvenu zajednicu u okviru koje su mogli da nastave da žive pod svojim poglavarima i u skladu sa svojim običajima. Zauzvrat, od gotskih poglavara, koji su se zakleli caru na vernost, očekivalo se da po potrebi šalju svoje vojne odrede.
[uredi] Drugi vaseljenski sabor
|
Za više informacija pogledajte članak Drugi vaseljenski sabor |
[uredi] Građanski rat
[uredi] Verska politika
[uredi] Izvori
- ^ King, str. 17.
- ^ Kulikowski, str. 148-150: Kulikovski podvlači da savremeni izvori poput panegiričara Temistija i Pakata upadljivo ćute o načinu na koji je Teodosije postao car. Carska sloga je bila česta tema pohvalnih govora tako da bi Gracijanov potiv i postavljanje Teodosija bili idealna tema. Tek Teodoret Kirski, crkveni istoričar prve polovine 5. veka, pruža punu verziju događaja o Teodosijevom dolasku po Gracijanovom pozivu. Teoderet je verovatno zabeležio tradiciju sačuvanu u njegovo doba.
- ^ Procena brojnosti Teodosijeve vojske: Williams and Friel, str. 31.
- ^ Da je Gracijan u leto i jesen 380. boravio u Sirmiju poznato je zahvaljujući rimskim zakonima izdatim u Sirmiju u to vreme. Gracijan je naznačen kao prvi među vladarima pošto je, po dužini vlade i pripadnosti Valentinijanovoj dinastiji, bio višeg ranga u odnosu na Teodosija koji je, u skladu sa praksom, takođe naveden kao tvorac zakona. U slučaju savladarstva oba vladara bi bila potpisana bez obzira da li su stvarno zajednički objavili zakon. Zakon je, bar formalno, bio punosnažan u celom ideološki jedinstvenom i nedeljevimom rimskom carstvu. Stoga Williams and Friel, str. 32, su smatrali da su se dva cara makar i preko svojih poslanika dogovorili o budućim akcijama protiv Gota. Međutim, Kulakowski, str. 151-152, je smatrao da je Gracijanov dolazak samo do Sirmija, kao i pohod njegovih vojskovođa iz 381, u stvari dokaz da je zapadnorimski car bio neraspoložen prema Teodosijevom uzdizanju za cara, da je odbijao da mu pomogne i da se starao samo za bezbednost svog dela carstva.
[uredi] Literatura
- King, N. Q, The Emperor Theodosius and the Establishment of Christianity, London 1961.
- Kulikowski, M, Rome's Gothic Wars, From the Third Century to Alaric, Cambridge 2007.
- Williams, S & Friell, G, Theodosius, The Empire at Bay, London 1994.
[uredi] Spoljašnje veze
| Prethodnik: Valens |
Vizantijski carevi 379-395 |
Naslednik: Arkadije |
| Prethodnik: {{{pre2}}} |
{{{spisak2}}} | Naslednik: {{{posle2}}} |
| Prethodnik: {{{pre3}}} |
{{{spisak3}}} | Naslednik: {{{posle3}}} |
| Prethodnik: {{{pre4}}} |
{{{spisak4}}} | Naslednik: {{{posle4}}} |
| Prethodnik: {{{pre5}}} |
{{{spisak5}}} | Naslednik: {{{posle5}}} |
| Prethodnik: {{{pre6}}} |
{{{spisak6}}} | Naslednik: {{{posle6}}} |
Principat 27 p. n. e. — 235:
Avgust • Tiberije • Kaligula • Klaudije I • Neron • Galba • Oton • Vitelije • Vespazijan • Tit • Domicijan • Nerva • Trajan • Hadrijan • Antonin Pije • Marko Aurelije • Lucije Ver • Komod • Pertinaks • Didije Julijan • Septimije Sever • Karakala • Makrin • Elagabal • Aleksandar Sever
Kriza III veka 235—284:
Maksimin I Tračanin • Gordijan I • Gordijan II • Pupijen i Balbin • Gordijan III • Filip Arabljanin • Decije Trajan • Trebonijan Gal ca Hostilijanom i Volusijanom • Emilijan • Valerijan • Galijen • Klaudije II • Kvintil • Aurelijan • Tacit • Florijan • Prob • Kar • Numerijan • Karin
Dominat 284—395:
Dioklecijan • Maksimijan • Konstancije I Hlor • Galerije • Sever II • Maksencije • Maksimin II Daja • Licinije • Konstantin I Veliki • Konstantin II • Konstans I • Konstancije II • Julijan Otpadnik • Jovijan • Valentinijan I • Valens • Gracijan • Valentinijan II • Teodosije I
Zapadno carstvo (395—476):
Honorije • Konstancije III • Jovan • Valentinijan III • Petronije Maksim • Avit • Majorijan • Libije Sever • Antemije • Olibrije • Glicerije • Julije Nepot • Romul Avgustul
Istočno (Vizantijsko) carstvo (395—1453):
Arkadije • Teodosije II • Markijan • Lav I • Lav II • Zenon • Vasilisk • Anastasije I • Justin I • Justinijan I • Justin II • Tiberije II Konstantin • Mavrikije • Foka • Iraklije • Iraklije Novi Konstantin • Irakliona • Konstans II Pogonat • Konstantin IV • Justinijan II Rinotmet • Leontije • Tiberije III Apsimar • Filipik • Anastasije II • Teodosije III • Lav III Isavrijanac • Konstantin V Kopronim • Lav IV Hazar • Konstantin VI • Irina • Nićifor I • Stavrakije • Mihailo I Rangabe • Lav V Jermenin • Mihailo II Amorijac • Teofilo • Mihailo III • Vasilije I Makedonac • Lav VI Mudri • Konstantin VII Porfirogenit • Roman I Lakapin • Roman II • Nićifor II Foka • Jovan I Cimiskije • Vasilije II Bugaroubica • Konstantin VIII • Roman III Argir • Mihajlo IV Paflagonac • Mihajlo V Kalafat • Konstantin IX Monomah • Zoja • Teodora • Mihajlo VI Stratiotik • Isak I Komnin • Konstantin X Duka • Roman IV Diogen • Mihajlo VII Parapinak • Nićifor III Votanijat • Aleksije I Komnin • Jovan II Komnin • Manojlo I Komnin • Aleksije II Komnin • Andronik I Komnin • Isak II Anđeo • Aleksije III Anđeo • Aleksije IV Anđeo • Aleksije V Duka Murzufl • Konstantin (XI) Laskaris • Teodor I Laskaris • Jovan III Duka Vatac • Teodor II Laskaris • Jovan IV Laskaris • Mihajlo VIII Paleolog • Andronik II Paleolog • Andronik III Paleolog • Jovan V Paleolog • Jovan VI Kantakuzin • Andronik IV Paleolog • Jovan VII Paleolog • Manojlo II Paleolog • Jovan VIII Paleolog • Konstantin XI Dragaš
