Belgija

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Kraljevina Belgija
Koninkrijk België  (holandski)
Royaume de Belgique  (francuski)
Königreich Belgien  (nemački)
Krilatica: Јединство ствара снагу
(hol. Eendracht maakt macht)
(franc. L'union fait la force)
(nem. Einigkeit macht stark)
Himna: Песма Брабана
(hol. De Brabançonne)
(franc. La Brabançonne)
(nem. Die Brabançonne)
Položaj Belgije
Glavni grad Brisel
Službeni jezikholandski, francuski, nemački
Vladavina
 — KraljFilip
 — Predsednik VladeSofi Vilmes
Istorija
Nezavisnostod Holandije, 1830.
Geografija
Površina
 — ukupno30.528 km2(139)
 — voda (%)6,4
Stanovništvo
 — 2014.[1]11.194.824(75)
 — gustina366,71 st./km2
Ekonomija
Valutaevro1
 — stoti deo valuteцент
Ostale informacije
Vremenska zonaUTC +1, +2 (CET, CEST)
Internet domen.be
Pozivni broj+32

1 Pre 2002. belgijski frank

Belgija (hol. België; franc. Belgique; nem. Belgien), zvanično Kraljevina Belgija (hol. Koninkrijk België; franc. Royaume de Belgique; nem. Königreich Belgien), država je u zapadnoj Evropi. Prostire se na površini od 30.528 km² i u njoj živi nešto više od jedanaest miliona stanovnika. Prema severu se graniči sa Holandijom, prema istoku sa Nemačkom, prema jugoistoku sa Luksemburgom i prema jugu sa Francuskom. Prema zapadu ima izlaz na Severno more.

Belgija je jedan od osnivača Ujedinjenih nacija, Evropske unije i NATO-a. U njoj se nalazi sedište većeg broja međunarodnih organizacija, između ostalog Evropske unije i NATO-a.

Smeštena na raskršću germanske i romanske Evrope, Belgija je dom govornika holandskog, uglavnom Flamanaca, koji čine oko 59% stanovništva, i govornika francuskog, uglavnom Valonaca, koji čine 41% stanovništva. Pored njih postoji i mali broj govornika nemačkog jezika u pograničnom pojasu sa Nemačkom.[2]

Belgija je savezna ustavna monarhija sa parlamentarnim sistemom. Podeljena je na dva regiona po jezičkom principu: Flandrijom na severu u kojoj dominira flamanski tj. holandski jezik, i Valonijom na jugu u kojoj preovlađuje francuski jezik. Područje glavnog grada Brisela je zvanično dvojezično, mada većina tamošnjeg stanovništva govori francuskim jezikom.[3] Jezička šarolikost i politički sukobi nastali usled toga, odrazili su se na političku istoriju i složeni sistem upravljanja državom.[4]
Područje Belgije, Holandije i Luksemburga poznato je kao Niske zemlje; nekada je oblast Beneluksa zauzimala nešto veću površinu nego danas. Na latinskom je ova oblast znana kao Belgika (lat. Belgica), po rimskoj provinciji Galiji Belgiki (lat. Gallia Belgica), koja je obuhvatala manje-više isto područje. Od kraja Srednjeg veka do 17. stoleća, područje Belgije je bilo napredan kosmopolitski trgovački i kulturni centar. Od 16. veka do Belgijske revolucije 1830, kada se Belgija otcepila od Holandije, ovo područje je bilo poprište brojnih bitaka između evropskih sila, usled čega je prozvano bojištem Evrope,"[5] što je potvrđeno u oba svetska rata.
Nakon sticanja nezavisnosti, Belgija se uključila u Industrijsku revoluciju[6][7] a tokom 20. veka posedovala je brojne kolonije u Africi.[8]
Drugu polovinu 20. veka obeležile su napetosti između govornika holandskog i francuskog jezika podstaknute neravnomernim privrednim razvojem Flandrije i Valonije. Suprotstavljenost dve strane uslovila je nekoliko upravnih reformi i preobražaj iz unitarne u saveznu državu u razdoblju od 1970. do 1993. godine.

Istorija[uredi | uredi izvor]

U antičkom dobu Belgiju su naseljavala različita plemena Gala i Kelta. Po galskom plemenu Belgi i sama oblast je dobila ime. Od 5. veka bila je unutar franačke države, a godine 870. veći deo Belgije ulazi u sastav Nemačke.

Epizoda belgijske revolucije iz 1830, Egid Šarl Gistav Vapers (1834)

Tokom 15. veka teritorija Belgije se objedinjuje pod vođstvom Burgunđana. Od 1477. dolazi pod upravu dinastije Habzburg. Kasnije je postala nasledna teritorija španskih Habzburgovaca, dok se severna Nizozemska (Holandija) njih oslobodila. Posle Rata za špansko nasleđe, 1714, Belgija pripada Austriji. U doba Napoleona, krajem 18. veka, bila je deo Francuske, a nakon Bečkog kongresa 1815. pripojena je Ujedinjenom Kraljevstvu Nizozemske.

Zahvaljujući francuskoj pomoći, 1830. godine podignut je ustanak za secesiju od Holandije (Belgijska revolucija), pa je nezavisnost Belgije usledila naredne godine. Tada dolazi do velikog privrednog i kolonijalnog uspona (Belgijski Kongo u Africi).

U oba svetska rata Belgiju je okupirala Nemačka. Posle oružane borbe, godine 1960. i 1961. Kongo i Burundi su stekli nezavisnost od njene kolonijalne uprave.

Geografija[uredi | uredi izvor]

Mapa Belgije

Belgija je kraljevina u severozapadnoj Evropi, u Beneluksu. Graniči se sa Holandijom, Nemačkom, Luksemburgom i Francuskom i izlazi na Severno more. Belgija se deli na priobalne nizije na severu, centralni brdoviti deo i Ardenske planine na jugu. Najviši vrh sa 694 metra je Botranž.

Geološke odlike i reljef[uredi | uredi izvor]

Ardenske planine predstavljaju predeo starog paleozojskog masiva. Njihovi povlatni slojevi sastavljeni su od mlađih sedimenata. U dubokim rečnim dolinama ovih planina, kojima su one raščlanjene, otkrivena su rudna nalazišta. Osnovno prirodno bogatstvo države je kvalitetan ugalj čije se zalihe nalaze u depresijama kroz koje teku reke Sambr i Mas. Ardenske planine predstavljaju najvišu oblast na teritoriji Belgije (Visoki Fen ili Fanj 694 m). One čine jedno stablo (luk) hercinske orogeneze. Od njih prema zapadu (prema Severnom moru) opada visina u vidu stepenica.[9]

Klima[uredi | uredi izvor]

Belgija ima okeansku klimu; uticaj vazdušnih masa sa Atlantika jak je u primorju i središnjem delu zemlje. Zime su blage i maglovite, a leta prohladna sa retkim kišama. Srednja januarska temperatura snižava se od obale (4 °C) prema unutrašnjosti (0 °C u Ardenima) dok je srednja julska temperatura najviša u središnjoj Belgiji (do 22 °C), a najniža u planinskom području (14 °C). Godišnja količina padavina iznosi u primorju i središnjem delu 700-900 mm, a u Ardenima do 1400 mm.

Reke[uredi | uredi izvor]

Rečna mreža je gusta. Sve reke pripadaju slivu Severnog mora. Glavne su Šelda i Meza. Najviši vodostaj je zimi kada u nizijskom delu reke plave okolno zemljište. Velik je broj kanala, koji osim za plovidbu služe i za navodnjavanje.

Flora[uredi | uredi izvor]

Pod šumom je oko 21% površine zemlje. Prirodni biljni pokrov očuvan je samo u Ardenima, koji obiluju hrastovim i bukovim šumama, dok u nizijskom delu rastu mešovite šume breze i hrasta. Crnogorične šume nastale su najčešće pošumljavanjem pustih terena.

Administrativna podela[uredi | uredi izvor]

Belgija se deli na regione, provincije i jezičke zajednice.

Regioni Belgije[uredi | uredi izvor]

Regioni Belgije su: Flandrija, Valonija i grad Brisel

Flemish Region in Belgium.svg
 Flandrija
Walloon Region in Belgium.svg
 Valonija
Brussels-Capital Region in Belgium.svg
 Brisel

Provincije Belgije[uredi | uredi izvor]

Grad Brisel ne pripada nijednoj provinciji.

Belgijske provincije
Provincija Površina u km² Stanovništvo Glavni grad
Antverpen (Anvers) 2.867 1.605.167 Antverpen (Anvers)
Zapadna Flandrija 3.134 1 106 829 Briž
Istočna Flandrija 2.982 1.335.793 Gent (Gan)
Flamanski Brabant 2.106 1.037.786 Luven
Valonski Brabant 1.093 347.423 Vavr
Eno 3.787 1.278.791 Mons
Lijež 3.862 999.646 Lijež
Limburg 2.422 750.435 Haselt
Luksemburg 4.441 232.813 Arlon
Namir 3.365 423.317 Namir

Jezičke zajednice Belgije[uredi | uredi izvor]

Belgijske jezičke zajednice su:

Vlaamse Gemeenschap in Belgium.svg
Flamanska zajednica
(holandski jezik)
Communauté française in Belgium.svg
frankofonska
zajednica

(francuski jezik)
Deutschsprachige Gemeinschaft in Belgium.svg
Germanofonska
zajednica

(nemački jezik)

Privreda[uredi | uredi izvor]

Kraljevska palata u Briselu

Belgija visok stepen razvoja može zahvaliti povoljnom geografskom položaju, izuzetno razvijenoj saobraćajnoj infrastrukturi, raznolikoj industriji, i razvijenoj trgovini. Industrija je uglavnom koncentrisana u vrlo razvijenoj i bogatoj regiji Flandriji na severu, koja je poznata i po najvećoj vrednosti izvoza po glavi stanovnika u svetu. Belgija je prisiljena uvoziti znatne količine sirovina, zbog nedovoljnog broja prirodnih izvora, i izvoziti velike količine gotovih proizvoda.

Kada se uporedi udeo izvoza i uvoza u BDP-u, za Belgiju se može reći da predstavlja jedno od najotvorenijih privrednih država u Evropi, koja najviše zavisi o trgovačkoj saradnji sa 3 susedne zemlje: Nemačkom, Francuskom i Holandijom. Sve to čini Belgiju znatno zavisnom o kretanjima na inostranom tržištu. Stopa rasta GDP-a znatno se smanjila 2001. godine zbog globalne ekonomske recesije.

Struktura BDP-a ukazuje da se radi o izuzetno razvijenoj zemlji: poljoprivreda 2%, industrija 27%, usluge 71%. Ukupni BDP iznosio je u 2004. godini 283,5 milijardi evra, što daje 27.253 evra po stanovniku. Stopa nezaposlenosti iznosila je u 2004. godini iznosila 7,8%. Stopa rasta privrede u 2004. iznosila je 5,2%, dok je inflacija bila 1,9%. U uslužnom sektoru radi 74,2 % stanovnika, u industriji 24,5 %, a u poljoprivredi samo 2%.

Izvoz je za 2004. godinu iznosio 246,4 milijardi evra, a glavni izvozni partneri su Nemačka, Francuska, Holandija i Ujedinjeno Kraljevstvo. Glavni izvozni proizvodi su hemijski i farmaceutski proizvodi, prevozna sredstva, mašine i oprema, plastika i guma kao i metali.

Uvoz u 2004. godini iznosio je 229,5 milijardi evra. Glavni uvozni partneri su: Holandija, Nemačka, Francuska, Velika Britanija i SAD. Glavni uvozni proizvodi su: hemijski i farmaceutski proizvodi, strojevi i oprema, prevozna sredstva, minerali i drago kamenje.

Stanovništvo[uredi | uredi izvor]

Dvorac Arenberg, deo Katoličkog univerziteta u Levenu
Demografija

Belgija ima 10.379.067 stanovnika u 2006. godini. Sa 342 stanovnika po km² jedna je od najgušće naseljenih evropskih država. Najveća gustina stanovnika je u Flamanskom dijamantu koji čine aglomeracije Brisela, Genta, Antverpena i Luvena i ostalih urbanih središta poput Liježa, Šarlroa i Briža. Više od 97% stanovnika živi u gradovima što predstavlja jedan od najvećih postotaka urbanizacije na svetu. Najveći gradovi su: Brisel (1.006.749 stan.), Antverpen (457.643), Gent (231.769), Šarlroa (201.307), Lijež (187.218) i Briž (117.351).

Po regijama najviše stanovnika u 2005. ima Flamanija: 6.043.161, Valonija ima 3.395.942 i Brisel 1.006.749. Oko 60% stanovnika govori holandskim jezikom odnosno flamanskim, 32% francuskim, a 1% nemačkim. Brisel, koji čini 8% stanovništva je dvojezični grad: francusko-holandski. U početku, grad je bio većinski holandski, dok danas oko 80% stanovnika govori francuski, 8,5 % holandski, a 10,2 % i jednim i drugim jezikom.

Oko 58% stanovnika čine etnički Flamanci, 31% Valonci, a ostalih 11% čine imigranti iz Italije, Francuske, Nemačke i Severne Afrike. Prema veri Belgijanci su većinom katolici, 75%, dok ostalih 25% čine muslimani, protestanti, jevreji i ateisti. Očekivana životna dob je 78,77 godina. Za muškarce iznosi 75,59 godina, a za žene 82 godine.

Najveći gradovi[uredi | uredi izvor]

 

Izvor: 2012
Grad Pokrajina Populacija
Antverpen
Antverpen
Gent
Gent
1. Antverpen Antverpen 502.604 Šarlroa
Šarlroa
Lijež
Lijež
2. Gent Istočna Flandrija 248.242
3. Šarlroa Eno 203.871
4. Lijež Lijež 195.576
5. Brisel Brisel 166.647
6. Sharbek Brisel 127.747
7. Briž Zapadna Flandrija 117.170
8. Anderleht Brisel 111.279
9. Namir Namir 110.096
10. Leven Flamanski Brabant 97.656

Kultura[uredi | uredi izvor]

U književnosti su zastupljene flamanska i francuska književnost. Najpoznatiji srednjovekovni književnici su Filip de Komin i Žan Froasar. Najpoznatiji iz 19. veka su Šarl de Koster, Emil Verheren i Hendrik Konsijens, a iz 20. grof Moris Meterlink.

Belgija je zemlja koja je dala veliki doprinos razvoju likovnih umetnosti. Naročito su plodni bili periodi ranog nizozemskog slikarstva (Flamanski primitivci), Flamanske renesanse i baroka, kao i arhitektura romanike, gotike, renesanse i baroka. Belgija je bila jedan od centara renesanse u 15. i 16. veku. Najpoznatiji slikari ovog perioda su braća Hubert i Jan van Ajk, Hijeronimus Boš, Rohir van der Vejden i Piter Brojgel Stariji. U doba baroka (17. vek) istakli su se Peter Paul Rubens i Antonijus van Dajk. Posle 17. veka došlo je do stagnacije u razvoju likovnih umetnosti, mada je Belgija zadržala reputaciju u izradi vrhunskih tapiserija. U 20. veku najpoznatiji umetnici su Džejms Ensor, Pol Delvo i Rene Margit. Belgijski arhitekta Viktor Horta je snažno uticao na razvoj evropske arhitekture u 20. veku. Modernu arhitekturu Belgije je razvio Henri Klemens van de Velde.

Bitan deo belgijske kulture su festivali. Najpoznatiji je karneval u Binšu.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ „Nacionalna agencija za statistiku” (PDF). Arhivirano iz originala (PDF) na datum 8. 3. 2014. Pristupljeno 29. 5. 2014. 
  2. ^ The German-speaking Community at Belgium.be
  3. ^ Leclerc, Jacques (18. 1. 2007). „Belgique • België • Belgien—Région de Bruxelles-Capitale • Brussels Hoofdstedelijk Gewest”. L'aménagement linguistique dans le monde. Host: Trésor de la langue française au Québec (TLFQ), Université Laval, Quebec. Arhivirano iz originala na datum 9. 6. 2007. Pristupljeno 12. 11. 2015. 
  4. ^ Morris, Chris (13. 5. 2005). „Language dispute divides Belgium”. BBC News. Pristupljeno 23. 11. 2015. 
  5. ^ Haß, Torsten (17. 2. 2003). „Rezension zu (Review of) Cook, Bernard: Belgium. A History. [[Međunarodni standardni knjižni broj|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0-8204-5824-3|978-0-8204-5824-3]].[[Kategorija:Cite book]]”. Arhivirano iz originala na datum 9. 6. 2007. Pristupljeno 23. 11. 2015.  Sukob URL—vikiveza (pomoć)
  6. ^ Fitzmaurice, John (1996). „New Order? International models of peace and reconciliation—Diversity and civil society”. Democratic Dialogue Northern Ireland's first think tank, Belfast, Northern Ireland, UK. Pristupljeno 23. 11. 2015. 
  7. ^ „Belgium country profile”. EUbusiness, Richmond, UK. 27. 8. 2006. Pristupljeno 23. 11. 2015. 
  8. ^ Karl, Farah; Stoneking, James (1999). „Chapter 27. The Age of Imperialism (Section 2. The Partition of Africa)” (PDF). World History II. Appomattox Regional Governor's School (History Department), Petersburg, Virginia, USA. Arhivirano iz originala (PDF) na datum 25. 9. 2007. Pristupljeno 23. 11. 2015. 
  9. ^ Davidović, Rade. Regionalna geografija - knjiga II. 

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]