Manastir Gradac

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Manastir Gradac
Manastir Gradac 0588.jpg
Osnovni podaci
JurisdikcijaSPC
Osnivanje1277—1282
OsnivačJelena Anžujska
MestoGradac, Raška
Država Srbija

Manastir Gradac predstavlja ktitorsku zadužbinu kraljice Jelene koja je izgrađena od 1277. do 1282. godine, za vreme vladavine njenog sina kralja Dragutina. Smešten je na uzdignutoj zaravni iznad Gradačke reke, na obodu šumovitih padina Golije. Udaljen je 21 km severozapadno od Raške i 12,5 km zapadno od Brvenika i Ibarskog puta.

Predstavlja nepokretno kulturno dobro kao spomenik kulture od izuzetnog značaja.

Prošlost manastira[uredi | uredi izvor]

Manastir je za vreme turske vladavine uglavnom bio bez monaha a zatim i bez krovnog pokrivača na crkvi koji je odnet. Godine 1844. u ruševini manastirske crkve, sa leve i desne strane bile su još dobro očuvane dve grobnice od mermera.[1] Godine 1910. je postavljen zaštitni krov na manastirsku crkvu, dotrajao do 1930-tih.[2] O obnovi se razmišljalo 1935.[3]

Tokom 1963—1975. godine izvršena je potpuna rekonstrukcija glavne crkve, unutrašnjost hrama je bila u velikoj meri sačuvana. Od 1982. godine je počela izgradnja konaka i manastir je ponovo oživeo, tadašnji iguman bio je shiarhimandrit Julijan Knežević, posle njega upravu je preuzela igumanija Efimija Topolski. Od 2014. starešina manastira je mati Nina.

Geografski položaj[uredi | uredi izvor]

Izgled ruina manastirske crkve 1917. godine.
Današnji izgled manastirske crkve.

Za saobraćajni položaj manastira od prvenstvenog značaja je Ibarska magistrala, odnosno put Beograd—Kraljevo—Raška—Kosovska Mitrovica—Priština—Skoplje, od koga se kod Brvenika odvaja asfaltni put i vodi uz dolinu reke Brvenice do sela i manastira Gradac, u dužini od oko 12,5 km. Ibarska magistrala je veoma značajna za ovaj deo Srbije. Ona povezuje severne, ekonomski razvijenije, delove Srbije sa jugom. Od nje se kod Raške odvaja put koji ide preko Novog Pazara i kod Ribarića se vezuje za kopneni deo Jadranske magistrale. Kod Biljanovca se od Ibarske magistrale odvaja regionalni put koji, preko Jošaničke Banje, jednim svojim krakom vodi za Kopaonik (Suvo Rudište), a drugim za Aleksandrovac i Kruševac.

Pored manastira prolazi regionalni put Brvenik—Biser Voda. Ovaj put prema zapadu vodi ka Ivanjici, dok se u Kruševici odvaja pravac prema Rudnom i Studenici. Selo Gradac je, takođe, lokalnim putevima dobro povezano sa susednim selima.

Položaj manastira Gradac u odnosu na međunarodni put E-75 je nešto nepovoljniji. Od njega je manastir, preko Batočine, udaljen oko 165 km. Za saobraćajni položaj manastira od značaja je i železnička pruga Beograd-Kraljevo-Raška-Priština. Železnička stanica postoji u naselju Brvenik i udaljena je od manastira oko 14 km.

Od međunarodnog aerodroma u Surčinu manastir je udaljen oko 260 km, a od aerodroma u Nišu oko 160 km.

Kulturne, istorijske i turističke destinacije u blizini manastira[uredi | uredi izvor]

Manastir Gradac se nalazi u golijskoj turističkoj regiji, a u blizini je turističkog centra Kopaonik (od Suvog Rudišta udaljen je oko 50 km). On predstavlja komplementarnu turističku vrednost planine Golije, a ujedno predstavlja i dopunu turističke ponude Kopaonika. Blizina Kopaonika je značajna zbog toga što on u turističkoj sezoni predstavlja značajno ishodište izletnika. Značajna je i blizina Jošaničke Banje u odnosu na koju manastir Gradac predstavlja komplementarnu turističku vrednost. Jošanička Banja je udaljena od manastira oko 30 km.

Za turistički položaj manastira Gradac od značaja je i njegova pripadnost ibarskoj kulturno-turističkoj zoni, u kojoj se osim njega nalaze i manastiri: Žiča, Studenica, Stara Pavlica, Nova Pavlica i Banjska. Tu su još i tvrđave: Maglič, Brvenik i Zvečan. Na ovu zonu se nastavlja kulturno-turistička zona doline Raške. U njoj su manastiri: Sopoćani, Đurđevi stupovi i Petrova crkva, stari grad Ras, spomenici Novog Pazara itd. To sve, svakako, doprinosi povoljnosti turističkog položaja manastira Gradac, pogotovu što su ovi značajni srednjovekovni manastiri i spomenici grupisani na relativno malom prostoru

Selo Gradac[uredi | uredi izvor]

Detaljnije: Gradac (Raška)

Selo Gradac se prostire u gornjem slivu reke Brvenice koja nastaje upravo u centru sela. Površina atara sela iznosi 2067 ha. Nadmorska visina se kreće od 535 - 940 metara. Sastoji se iz tri glavne fizionomske celine sa devet manjih delova: Kotraže (Radovići i Čorbići), Gornji Gradac (Čorbići, Glavica, Munaci, Rakovići i Sakovići) i Donji Gradac (Vesovići, Nikolići i Češljari). Manastir Gradac se nalazi u Gornjem Gradcu (Munaci).

Galerija[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ "Srbski narodni list", Budim 1844. godine
  2. ^ "Politika", 14. okt. 1936
  3. ^ "Politika", 26. dec. 1935

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Kandić, Olivera (2005). Gradac. Beograd: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture. ISBN 978-86-80879-42-0. 

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]