Svetozar Marković

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Disambig.svg
Ukoliko ste tražili drugu osobu, pogledajte članak Svetozar Marković (višeznačna odrednica).
Svetozar Marković

Svetozar Markovic.jpg

Opšti podaci
Datum rođenja 21. septembar 1846.
Mesto rođenja Zaječar (Kneževina Srbija)
Datum smrti 10. mart 1875.
Mesto smrti Trst (Austrougarska)
Rad

Svetozar Marković (18461875), publicista, socijalista i političar druge polovine XIX veka.

Biogpafija[uredi]

Bista Svetozara Markovića ispred istoimene univerzitetske biblioteke u Beogradu

Rođen je od oca Radoja, sreskog načelnika, i majke Stane koji su imali još petoro dece, ćerke Katarinu, Persidu, Hristinu i Milicu i sina Jevrema. Radoje se kao udovac oženio 1853. Marijom - Macom (1822 — 1905), rođenom Rajić, udovicom Pantelejmina - Pante Perišića (1817 — 1852). Radoje Marković je umro 1854. godine, o deci se starala njegova druga žena Marija.[1]

Gimnaziju je učio u Kragujevcu i u Beogradu, godine 1863. U Beogradu je započeo studije tehnike, koje je kasnije nastavio u Petrogradu kao stipendista srpske vlade, a kasnije je prešao da studira u Cirih. U Petrogradu je bio uključen u rad ruskih revolucionarnih kružoka, a u Švajcarskoj je počeo da proučava naučni socijalizam.

Kao veoma mlad je počeo da se bavi publicistikom. Zbog članka Srpske obmane, objavljenog u novosadskoj Zastavi izgubio je stipendiju, pošto je u ovom napisu napao ceo državni sistem u Srbiji, a posebno birokratiju. Ostavši bez sredstava, vratio se u Srbiju gde je počeo da izdaje list Radenik, (18711872), a potom je 1873. u Kragujevcu izdavao list Javnost.

Svetozar Marković bio je prvi pobornik realističkog pravca u književnosti i socijalistički teoretičar. Svu svoju delatnost usmerio je u pravcu rešavanja političkih problema i pripreme masa za ostvarivanje građanskih prava revolucionarnim putem. Njegovo glavno delo, Srbija na istoku, raspravlja o društvenim, ekonomskim i političkim problemima Srbije sa socijalističkih pozicija. Vrlo rano je pokazao interesovanje i za književne probleme, obrazujući se pod uticajem Černiševskog, Hercena i Dobroljubova.

U jeku procvata romantizma u srpskoj književnosti, objavio je članak Pevanje i mišljenje, i potom raspravu Realni pravac u nauci i životu, (1871 — 1872), kojima je pokušao da izazove preokret u srpskoj književnosti. Po Markoviću, pesnici su bili krivi za rđav ukus publike, sujeverje naroda i odsustvo jasnih socijalnih i kulturnih perspektiva tadašnjeg srpskog društva. On pritom nije štedeo ni najveće pesnike srpskog romantizma, Lazu Kostića i Đuru Jakšića, dok je prema Jovanu Jovanoviću Zmaju imao više obzira.

Uz kritiku tadašnjeg pesništva, Marković je oštro kritikovao i ondašnju proznu književnost, pri čemu je njegov članak Realni pravac u nauci i književnosti bio široko zasnovana i utemeljena rasprava, zasnovana na naučnom socijalizmu, o istorijskim zakonitostima u društvu i o društvenim procesima koji su doveli do trijumfa naučnog gledanja na te zakonitosti i procese. Po njemu ti naučni zakoni i procesi važe i za umetnost, pa prema tome i za poeziju. Njegovi članci imali su veoma veliki uticaj na dalji tok razvoja srpske književnosti, a posebno na stvaralaštvo mlade generacije književnika.

Đura Jakšić je počeo da piše pesme sa socijalnom sadržinom. Zmaj, koji je u svojoj političkoj poeziji imao mnogo elemenata realizma je u potpunosti podržavao pokret nove omladine, a od Markovićeve pojave na književnoj sceni sve manje su se javljali pesnici, a sve više prozni pisci, gotovo uvek sa vrlo kritičkim stavom prema savremenim društvenim zbivanjima.

Zbog napada na vlast, godine 1874. osuđen je na devet meseci zatvora, iz kojeg je izašao teško narušenog zdravlja. Ubrzo ga je, u dvadeset devetoj godini pokosila tuberkuloza. Preminuo je 1875. godine u Trstu.

Reference[uredi]

  1. ^ Ninoslav Stanojlović: „General Ljubivoj G. Perišić (1846 — 1921) - život i profesionalni put“, str. 83-84, u publikaciji „Glasnik“, broj 34, Istorijski arhiv Valjevo, 2000. godine.

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :