Lavov

Из Википедије, слободне енциклопедије
Lavov
ukr. Львів, rus. Львов

Лвов Галиција.jpg
Centralni trg Rinok sa starim gradskim palatama

Грб

Застава
Основни подаци
Држава Застава Украјине Украјина
Област Лавовска област
Основан 13. век
Становништво
Становништво (2012) 729.842 (процена)
Географске карактеристике
Координате 49°51′00″N 24°01′00″E / 49.85, 24.016667
Временска зона UTC+2, лети UTC+3
Надморска висина 296 м
Површина 171 км²
Lavov на мапи Украјине
{{{alt}}}
Lavov
Lavov на мапи Украјине
Остали подаци
Градоначелник Андриј Садовиј
Веб-страна city-adm.lviv.ua


Координате: 49° 51′ 00" СГШ, 24° 01′ 00" ИГД
Lavov (ukr. Львів, rus. Львов, poljski Lwów, latinski Leopolis, nemački Lemberg) je grad u Ukrajini, u pokrajini Galiciji. Prema proceni iz 2012. u gradu je živelo 729.842 stanovnika. Svakodnevno na posao i školovanje u grad stiže još dodatnih 200.000 ljudi. Grad leži na reci Poltvi, na oko 80 km od poljske granice. Administrativno je središte Lavovske oblasti. Prvi pisani spomen grada datira iz 1256. godine. Osnovao ga je Danilo Galicijski koji mu je dao ime u čast svog sina Lava Daniloviča. Istorijsko jezgro grada se od 1998. nalazi na UNESCO-vom popisu svetske kulturne baštine. U najstrožem centru grada veliki je broj spomenika kulture koji su iz razdoblja od 16. do 17. veka.

Geografski položaj[уреди]

Logotip Lavova predstavlja multikulturnost grada. Jermenska crkva (zelena), pravoslavna crkva (crvena), gradska kuća (narandžasta), katolička crkva (plava) i grko-katolički manastir (lila).

Lavov je smešten na čvorištu Lavovske visoravni, brdovitog Roztočja i nisko položenog Pobužja, na osamdesetak kilometara od granice s Poljskom. Grad leži na brežuljcima, prosečna nadmorska visina iznosi 289 m, dok je brdo Visoki Zamak najviša visinska tačka Lavova sa svojih 409 m nadmorske visine.

Klima[уреди]

Lavovska je klima umereno kontinentalna. Prosečna januarska temperatura iznosi −4 °C, dok ona u junu 18 °C. Godišnja količina padavina iznosi oko 66 mm, s primetnim smanjenjem padavina u letnjim mesecima. Oblačnost je prisutna 66% dana godišnje.

Po meteorološkim praćenjima najviša je temperatura ikada zabeležena u Lavovu iznosila (37 °C) u septembru 1921. g. dok je najnižih (−35,8 °C) izmereno u februaru 1929. godine.

Rana istorija[уреди]

Prema arheološkim istraživanjima, na mestu današnjeg Lavova postojala su naselja koja se javljaju u 5. veku. U to vreme ta područja su pripadala Velikoj Moraviji. Kasnije će na ta područja pretendovati dve države: Poljska (za vreme vladavine Mješka I) i Kijevska Rusija. Pretpostavlja se da je Mješko I vladao tim područjem od 960. do 980. godine. Prema Nestorovim kronikama, 981. godine te zemlje osvaja Vladimir I Veliki. Međutim, grad će, kakvog ga danas znamo, osnovati Danilo Galicijski u 13. veku, a ime duguje njegovom sinu Lavu. Prema nekim drugim izvorima, grad je osnovao upravo Lav Danilovič, sin Danila Galicijskog.

Utemeljenje grada[уреди]

Prvi pisani spomen o Lavovu datira iz 1256. godine. Zahvaljujući svom povoljnom geografskom položaju na raskrsnici trgovačkih puteva iz crnomorskih luka i Kijeva, Istočne i Zapadne Evrope, Vizantije i baltičkih luka, Lavov se brzo razvija i postaje važno središte, i već se 1272. godine ovde seli prestonica Galicijsko-volinjske kneževine. 1349. g. poljski kralj Kazimir III Veliki osvaja Lavov i 1356. uvodi Magdeburško pravo. To daje snažan podsticaj razvitku grada, a posebno se ističe jermenska zajednica koja 1363. g. utemeljuje Jermensku crkvu. U razdoblju od 1370. do 1387. g. Lavov se nalazi u sastavu Mađarske. 1387. g. Lavov i okolina se pripajaju poljskoj kruni i kraljici Jadwigi. Kasnije će se neki od poljskih kraljeva krunisati upravo u Lavovu.

Poljsko-litvanska unija[уреди]

Pravoslavna crkva Uspenja Presvete Bogorodice.
Železnička stanica u Lavovu

U sastavu Poljske (a kasnije i Poljsko-litvanske unije) Lavov je središte Ruskog vojvodstva koje je bilo sačinjeno od 5 regija: Holm, Sanok, Galič, i Peremišalj. Grad je dobio pravo na vlastita skladišta što je rezultovalo znatnim povećanjem dobiti od robe koja se prevozila od Baltika do Crnog mora. Tokom narednih vekova stanovništvo će se brzo povećavati, u grad će pristizati ljudi različitih narodnosti i vera i Lavov će postati važno središte kulture, nauke i trgovine. Nakon što je izgrađen sistem odbrambenih zidina, grad je postao jedan od najbolje utvrđenih gradova koji je štitio zemlju s jugoistoka. U gradu su se tada istovremeno nalazile čak tri nadbiskupije: rimokatolička, grkokatolička i jermensko-katolička. Ovde je pristizalo mnoštvo doseljenika iz raznih zemalja. Bilo je tu Nemaca, Jevreja, Italijana, Engleza, Škota i mnogih drugih. Od 16. veka religijsku sliku grada nadopunjuju još i protestanti. U prvoj polovini 17. veka grad je imao približno 25—30 hiljada stanovnika. Već je tada postojalo oko 30 zanatlijskih organizacija koje su okupljale preko sto različitih struka. 1618. godine Lavov se spominje u delu «Istaknuti gradovi sveta» nemačkih istoričara G. Brauna, G. Gogembergera, S. Novellana.

Pad unije[уреди]

U 17. se veku Lavov u nekoliko navrata uspešno branio od opsada. Stalne borbe s osvajačima dale su gradu geslo Semper fidelis («Uvek veran»). Godine 1649. grad su opkolili ukrajinski kozaci na čelu s Bogdanom Hmeljnickim. Uništivši i opljačkavši utvrđenje, napuštaju grad. Godine 1655. švedska vojska prodire u Poljsku, osvaja veliki deo njene teritorije i opseda Lavov. Međutim bili su primorani da prekinu opsadu grada. Već naredne godine Lavov će okružiti vojska transilvanijskog vojvode Georgija I Rákóczya, no ni on neće uspeti da osvoj grad. Godine 1672. vojska Osmanskog carstva pod vođstvom Mehmeda IV ponovo opkoljuje Lavov, no rat će se završiti pre nego što Osmanlije zauzmu grad. 1675. grad su napadali i Turci i Tatari, ali ih je poljski kralj Jan III Sobjeski pobedio u bici 24. avgusta.

Godine 1704. za vreme Velikog severnog rata, po prvi put u svojoj istoriji grad je osvojila i opljačkala švedska vojska na čelu s kraljem Karlom XII 1707. g. u Lavov je doputovao ruski car Petar I. Prema legendi, careva je kočija zapela u blatu na starom nepopločenom trgu Rynku. Posle tog događaja, po nalogu samog cara, celi trg je bio popločan. 1772. godine, nakon Prve podele Poljske, Lavov je sada pod imenom Lemberg sedište austrijske provincije Galicije.

Službeni jezik postao je nemački i većinu radnih mesta u gradskoj administraciji zauzeli su Austrijanci i Česi. Međutim, grad je i nadalje bio važno središte poljske i ukrajinske kulture. Na samom početku, austrijska vlast je bila dosta liberalna. Car Jozef II ponovo je otvorio univerzitet 1784. godine, a predavanja su se odvijala na latinskom, nemačkom, poljskom, a od 1786. i na ukrajinskom jeziku. Wojciech Bogusławski otvorio je prvo javno pozorište 1794. godine a Józef Maksymilian Ossolinski osnovao je 1817. Ossolineum, naučni institut. No, već početkom 19. veka austrijske vlasti počinju da vrše germanizaciju. Univerzitet je ponovo zatvoren 1805, da bi se otvorio 1817. ali ovaj put kao čisto germanska obrazovna institucija. I većina drugih javnih i kulturnih organizacija bila je zabranjena.

Kruti zakoni koje je nametala Habzburška dinastija dovela je do izbijanja opšteg nezadovoljstva 1848. Caru je bila poslata peticija s molbom da se gradu vrati samouprava, obrazovanje na poljskom i ukrajinskom jeziku, s time da i poljski dobije status službenog jezika. Većina navedenih zahteva će se i ostvariti u narednih dvadesetak godina. Od 1861. u Lavovu je ponovno otvoren Galicijski parlament (Sejm Krajowy),a od 1867. g. Galiciji je data široka autonomija, kako na kulturnom tako i na privrednom planu. Univerzitetu je dopušteno da sprovodi nastavu na poljskom jeziku. Kako je Galicija postala jedini deo bivše Poljske koja je imala kakvu-takvu kulturnu i političku slobodu, Lavov je postao središte poljske kulture i političkog života. Uz navedeno, grad je bio važan i za ukrajinski rodoljubni pokret i ukrajinski kulturni život jer u to su vreme središnja i istočna Ukrajina bile pod vlašću carske Rusije, koja je u potpunosti sprečavala bilo kakve oblike delovanja na ukrajinskom jeziku. Gradu je takođe bilo dato pravo na vlastitog predstavnika u bečkom parlamentu što je u Lavov privlačilo mnoge značajne kulturne i političke delatnike. Grad je postao mesto na kom su se susretale ukrajinska, poljska, jevrejska i austrijska kultura.

Groblje Ličakov sa izvanrednim spomenicima. Zbog pisane istorije istočne Galicije ovde se nalaze groblja raznih nacionalnosti: Poljaka, Ukrajinaca, Rusa, Rusina...Ovde počivaju i mnoge istorijske ličnosti.

20. vek[уреди]

Лавов - историјски центар*
Светска баштина Унеска

Поглед
Држава Застава Украјине Украјина
Врста културна
Критеријум ii, v
Референца 865
Регија Европа
Историја уписа у светску баштину
Упис 1998.  (22. седница)
* Име као на званичној листи светске баштине.
Регију је класификовао УНЕСКО.

Tokom Prvog svetskog rata grad je zauzela ruska vojska u septembru 1914., no već sledeće godine u junu, grad su ponovo preuzele snage Austrougarske. Raspadom Dvojne monarhije, na samom kraju rata, ukrajinsko lokalno stanovništvo je, 1. novembra 1918. godine proglasilo Lavov glavnim gradom Zapadnoukrajinske republike.

Poljsko-ukrajinski konflikt[уреди]

Povlačenjem Austrijanaca, dogovoreno je da se vlast preda Ukrajincima. Međutim, već istog dana poljsko stanovništvo Lavova podiglo je oružani ustanak i uskoro preuzelo kontrolu u središtu grada; ne mogavši slomiti otpor Poljaka, Ukrajinci su opkolili grad. Rešenje nastale situacije dogovorili su saveznici na sastanku u Parizu, gde je odlučeno da se grad preda Poljacima, a da će se njegova konačna budućnost rešiti posleratnim dogovorom ili referendumom. Poljaci su već 19. novembra u celosti kontrolisali grad. Međutim, borbe su se u okolnim krajevima, uz kratke prekide vatre, nastavile da vode do kraja jula 1919.

Narednih meseci ostatak Galicije pod vlašću Zapadnoukrajinske Narodne Republike, osvojili su ili Poljaci koji su nadirali sa zapada, ili snage Crvene Armije s istoka. Tada je usledio dogovor Semena Petljure koji je bio na čelu Zapadnoukrajinske Narodne Republike s Poljacima, gdje je dogovoren vojni savez između Poljaka i Ukrajinaca. Poljskoj je priznato pravo na Lavov i granicu na reci Zbruč u zamenu za poljsku pomoć u borbama protiv boljševika

Međuratni period[уреди]

Српска улица у центру Лавова.
Stari poljski grb Lavova s medaljom za hrabrost

Za vreme Sovjetsko-poljskog rata 1920. godine, grad su napadale snage Crvene Armije pod vođstvom komandanta Aleksandra Jegorova. Polovinom juna te iste godine, konjica Semjona Budjonoga trudila se da osvoji grad sa severoistoka. Istovremeno, grad se pripremao za odbranu. Građani su oformili i u potpunosti opremili tri odreda pešadije i dva odreda konjice i izgradili odbrambene linije. Grad su branile tri poljske divizije i jedan pomoćni ukrajinski odred pešadije. Posle teških borbi koje su se vodile oko mesec dana, 16. avgusta, Crvena Armija je prešla reku Istočni Bug i ojačana osmom divizijom, tzv. Crvenim Kozacima, počela napad na grad. Boj se odvijao s velikim brojem žrtava i na jednoj i na drugoj strani. Nakon tri dana neprestanog napada na grad, sovjetske snage su odustale i prekinule napad. Za junačku odbranu, grad je bio nagrađen medaljom Virtuti Militari — „za hrabrost“, najvećim poljskim vojnim odličjem. Ta medalja je naslikana na poljskom grbu grada. Mirom u Rigi, grad je i nadalje ostao u sastavu Poljske kao glavni grad Lavovskog vojvodstva, postavši jedno od glavnih poljskih kulturnih i naučnih središta.

Drugi svetski rat[уреди]

Нацисти у Лавову 1942.

Vojska nacističke Nemačke napala je Poljsku 1. septembra 1939. godine. Već 12. septembra Nemci su bili u predgrađu Lavova i započeli s opsadom grada. U međuvremenu brojne poljske trupe su se iz centralne Poljske pokušavale probiti do grada kako bi organizovale odbranu. Nedelju dana kasnije, poljska vojska pod komandom Władysława Langnera izvršila je protivnapad, ali on nije uspeo. U skladu sa sporazumom Ribbentrop-Molotov, nemačke snage su u opsadi Lavova zamenile sovjetske, a već 23. septembra Langner objavljuje kapitulaciju i predaje grad sovjetskim snagama na čijem je čelu bio maršal Timošenko.

Broj stanovnika Lavova 1939. dosezao je oko 340.000, od toga više od 100.000 građana sačinjavali su Jevreji. Još više od 35.000 jevrejskih izbeglica slilo se u grad iz okupiranih delova Poljske. Hitler i Staljin su podelili Poljsku, a podmetnutim plebiscitom sovjetski deo Poljske, uključujući Lavov, bio je pripojen Ukrajinskoj Sovjetskoj Socijalističkoj Republici. Sovjeti su odmah počeli sprovoditi politiku depolonizacije. U razdoblju od januara do juna 1940, mnoštvo Poljaka i Jevreja je bilo deportovano na daleki istok Sovjetskog Saveza, deo je bio zarobljen a dio prisilno nastanjen. Nakon što je Hitler prekršio dogovor Ribbentrop-Molotov, sovjetske su snage bile prisiljene uzmaknuti pred naletima Nemaca koji će od 19411944. držati vlast u gradu.

Nacionalni sastav Lavova
prema popisu iz 2001.

Ukrajinci 639.000 (88,1%)
Rusi 64.600 (8,9%)
Belorusi 3.100 (0,4%)
Jermeni 800 (0,1%)
Jevreji 1900 (0,3%)
Poljaci 6400 (0,9%)
Ukupno 725.200

Već od samog početka nemačke okupacije, sudbina njegovih građana postala je tragična. Jevrejsko stanovništvo bilo je primorano da živi u novonastalom getu, a iz njega ih je većina završila u nekom od nemačkih koncentracionih logora. Lavovski geto se smatra trećim po veličini iza Varšavskog i geta u Lođu. Uz Jevreje, i poljskom delu stanovništva bili su nametani kruti zakoni, što je rezultovalo masovnim pogubljivanjem stanovništva, kako u gradu tako i u logoru Janów. Među prvima koji su stradali našli su se profesori lavovskog univerziteta i ostatak poljske inteligencije.

Kako su se snage Crvene armije približavale gradu, 23. jula 1944. u Lavovu je podignut oružani ustanak na čelu s Armijom Krajovom i Władysławom Filipkowskim (poljski pokret otpora) koja je nakon četiri dana zauzela grad. Nakon toga civilno i vojno rukovodstvo grada bilo je pozvano na susret sa komandantima Crvene armije. Svi su bili uhvaćeni od strane NKVD-a. Ostatak vojnih snaga koje su bile pod komandom pukovnika Filipkowskog ili su bili prisiljeni preći u redove sovjetske vojske ili su bili poslati u Gulag ili su nastavili s delovanjem u pozadini. Kada je Crvena Armija ušla u grad u njemu je ostalo manje od 300 Jevreja koji su se skrivali u gradskoj kanalizaciji. 1944. Lavov ponovno ulazi u sastav Sovjetske Ukrajine, ali čak i kroz razdoblje sovjetske vladavine grad je u velikoj meri uspeo sačuvati svoj nacionalni identitet. Krajem osamdesetih godina, Lavov će odigrati ključnu ulogu u borbi za samostalnost i demokratiju Ukrajine. 24. avgusta 1991. ukrajinski parlament donosi Deklaraciju o nezavisnosti. To je početak nove epohe u istoriji Ukrajine, a samim time i početak nove epohe za grad Lavov.

Stanovništvo[уреди]

Prema proceni, u gradu je 2012. živelo 729.842 stanovnika.

Kretanje broja stanovnika
1979. 1989. 2001. 2012.
667.243[1] 790.908[1] 732.818[1] 729.842[1]

Reference[уреди]

  1. ^ а б в г „UKRAINE: Major Cities“. City Population Приступљено 10. 11. 2012.. 

Spoljašnje veze[уреди]

Викиостава
Викимедијина остава има још мултимедијалних датотека везаних за: Lavov