Prijepolje

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Prijepolje
Prijepolje Collage.jpg
Prijepolje- kolaž slika (Reka Lim, Zvonik u Prijepolju, Spomenik Svetom Savi, Centar Prijepolja, Manastir Mileševa, Sahat kula, Stari grad Mileševac)
Grb
Grb
Administrativni podaci
Država  Srbija
Upravni okrug Zlatiborski
Opština Prijepolje
Stanovništvo
Stanovništvo
 — (2011) Pad 13.330
Geografske karakteristike
Koordinate 43°23′23″ SGŠ; 19°38′56″ IGD / 43.3897878° SGŠ; 19.648817° IGD / 43.3897878; 19.648817Koordinate: 43°23′23″ SGŠ; 19°38′56″ IGD / 43.3897878° SGŠ; 19.648817° IGD / 43.3897878; 19.648817
Vremenska zona UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Nadm. visina 557 m
Prijepolje na mapi Srbije
Prijepolje
Prijepolje
Ostali podaci
Poštanski broj 31300
31303
Pozivni broj 033
Registarska oznaka PP

Prijepolje je gradsko naselje u opštini Prijepolje, u Zlatiborskom okrugu, u Srbiji. Smešten je na ušću Mileševke u Lim, u podnožju planine Jadovnik. U njegovoj neposrednoj blizini je manastir Mileševa i stari grad Mileševac. Tokom Drugog svetskog rata u njemu se vodila Prijepoljska bitka. Prema popisu iz 2011. u gradu je živelo 13.330 stanovnika (prema popisu iz 2002. u gradu je živeo 15.031 stanovnik).

Geografija[uredi]

Lim u Prijepolju

Prijepolje sa širom okolinom (Prijepoljski kraj) obuhvata srednje Polimlje. To je pretežno brdskoplaninski predeo o čemu svedoči i prosečna nadmorska visina koja iznosi oko 1.200 m. Najniža tačka oblasti je ušće Mileševke u Lim sa svojih 440 m, dok visoke planine koje se uzdižu nad Limom dostižu visinu od 1.734 m koliko je visok vrh Katunić na Jadovniku.

Staro jezgro Prijepolja, razvilo se na aluvijalnim ravnima i rečnim terasama desne obale Lima na mestu na kom se u njega uliva Mileševka. Danas se Prijepolje razvilo oko Lima, čija ga dolina preseca pravcem jugoistok - severozapad, i njegovih pritoka Mileševke i Seljašnice. Svaka od ovih reka privlači goste u Prijepolje, svaka od njih svojim dražima:

Lim u Prijepoljskom kraju ima nekoliko pritoka, od kojih mnoge imaju pretežno bujični karakter. To su reke:

U neposrednoj blizini Prijepolja na obroncima Jadovnika smestili su se Slapovi Sopotnice, koji pobuđuju pažnju i oduševljenje sve većeg broja posetilaca koje privlači ova prirodna lepota koja je nedavno zaštićena kao prirodni spomenik.

Klima[uredi]

Klima u Prijepolju je umerenokontinentalna sa lokalnim promenama koje izaziva uticaj reljefnih oblika. Na ovakvoj klimi grad treba da zahvali podjednakoj udaljenosti od:

  • Jadranskog mora (140 km) odnosno maritimne klime
  • Panonske nizije (160 km) odnosno kontinentalne klime

Na sprečavanje jačeg uticaja neke od ovih klima dodatno su odgovorni visoki planinski masivi koji se prostiru između Prijepolja i središta ovih klimatskih oblika.

Prosečna količina padavina na ovom prostoru je oko 789,5 mm/m2, s tim da ih je najmanje tokom zime i proleća, a najviše tokom jeseni i leta.

Prosečna temperatura je 9,3 °C, sa najvišom srednjom temperaturom od 19,1 °C u julu i najnižom od -2,8 °C u januaru.

Putna povezanost[uredi]

Grad se nalazi na raskrsnici starih karavanskih puteva koji i danas postoje.

Ovde se nalazi Železnička stanica Prijepolje.

Istorija[uredi]

Stari deo Prijepolja

Na prostoru Prijepolja postoje ostaci ljudskog stanovanja još iz praistorijskog doba pa sve do današnjih dana. Jedan od najznačajnijih arheoloških nalazišta na ovom prostoru je lokalitet Dvorine na kome je otkriven veći broj predmeta od keramike, stakla, bronze srebra i zlata, a datiran je u rimsko doba.

Najstariji pomen Prijepolja pod tim imenom je iz 1332. godine kod Gijoma Adama, a u analima Dubrovačke republike spominje se prvi put 1343. godine. Prijepolje se u srednjem veku razvijalo kao trg (tržnica) manastira Mileševa i nalazilo se na tzv. dubrovačkom drumu koji je povezivao obalu srednjeg Jadrana sa centralnim i istočnim delovima Balkanskog poluostrva. Razvoj Prijepolja stoga je usko povezan sa trgovcima koji su kroz njega prolazili i u njemu trgovali još od srednjeg veka.

Prijepolje i Polimlje bili su sastavni deo Raške i jedan od središnjih delova rane Nemanjićke države. O tome svedoči veliki broj manastira i crkava u dolini Lima. Smatra se da je župama: Dabru, Crnoj Steni, Zvijezdu, Bihoru, Ljuboviđi, Budimlju i Plavu u limskoj dolini u srednjem veku podignuto oko sedamdesetak manastira i crkava. Posle raspada srpskog carstva i poraza Nikole Altomanovića ovaj krj ulazi u sastav banovine Bosne čime je ona stekla deo nemanjićkog legitimiteta. Upravo se na nemanjićkim tradicijama, na grobu svetog Save u manastiru Mileševa, tadašnji ban Tvrtko ovenčao za „kralja Srba, Bosne i Primorja“ istakavši se za nastavljača Nemanjinog lika i dela i novog srpskog kralja. Kasnije se 1448. godine u Mileševi za hercega od svetog Save proglasio Stefan Vukčić Kosača, po čemu je i Hercegovina dobila ime. Propast srpskih srednjovekovnih država i dolazak Turaka na ove prostore nije zaobišao ni Prijepolje, koje je svoje oslobođenje dočekalo tek 1912. godine u Prvom balkanskom ratu. Sve to vreme manastir Mileševa bio je duhovno i kulturno središte srpskog naroda u ovom kraju. U njemu je tokom XV veka bilo sedište Mileševske mitropolije, dok je u XVI veku u njemu radila jedna od najstarijih srpskih štamparija.

Iako su se Turci zadržali na ovim prostorima o 1912. godine ovaj kraj je uzeo aktivnog učešća u značajnim borbama srpskog naroda tokom XIX veka od Prvog srpskog ustanka preko babinske bune (1875.), javorskog rata (1876) i raoničke bune, pa sve do balkanskih ratova i konačnog oslobođenja. Odlukama Berlinskog kongresa, Raška oblast je ostala u sastavu Otomanske imperije koja je u njoj imala civilnu, dok je Austrougarska držala vojnu vlast sprečivši tako spajanje i ujedinjenje dve srpske zemlje Srbije i Crne Gore. U vremenu od 1880. do 1912. godine, Prijepolje se nalazilo u sastavu Pljevaljskog sandžaka. U tom periodu na steni kraj Lima u Prijepolju, podignuta je mala katolička kapelica. Zauzimanjem Raško-prizrenskog mitropolita Nićifora Perića, u Prijepolju je početkom 20. veka, osnovan "Fond Sv. Vasilija Ostroškog".[1]

Tokom Drugog svetskog rata na ovim prostorima vođena je čuvena Prijepoljska bitka u kojoj su Nemci napali partizansku bolnicu na levoj obali Lima. Ostaci bolnice sačuvani su danas kao spomen-kompleks poginulim rodoljubima u sukobu sa okupatorom. Na prevoju Jabuka iznad Prijepolja, u napadu na četničke položaje, poginuo je jedan od najmlađih narodnih heroja i čuveni dečak bombaš Boško Buha, koje je tada imao svega 17 godina.

Ovde se nalaze OŠ „Milosav Stiković” Prijepolje i OŠ „Vladimir Perić Valter” Prijepolje.

Kulturno istorijski spomenici[uredi]

Manastir Mileševa[uredi]

Manastir Mileševa je jedan od najznačajnijih srpskih manastira poznat kao grobno mesto svetog Save i čuven po svojoj fresci „Beli Anđeo“, koja je strane putopisce XIX veka primorala na toliko divljenje, da joj, prema rečima jednog od njih, ni Đoto nije ravan. O lepoti ove freske svedoči i činjenica da je predstavljala Evropu u prvoj razmeni satelitskih signala sa Amerikom `60 godina XX veka. Pored toga u manastiru se nalazi i freska svetog Save za koju se smatra da je njegov najrealniji prikaz. Manastir je podigao između 1218. i 1219. godine srpski kralj Vladislav, a danas se nalazi pod zaštitom UNESKO-a.

U Prijepolju se nalazi i Saborna crkva Svetog Vasilija Ostroškog u Prijepolju.

Ibrahim - pašina džamija[uredi]

Ibrahim - pašina džamija je najstarija džamija u Prijepolju. Prvi put se pominje u „Putopisu“ Evlije Čelebije. Sagradio je Ibrahim - paša, sin hercegovačkog subaše u XVI veku. U XVIII veku u Ugarsko - turskom ratu džamija je stradala i biva obnovljena zaslugom meštanke Baki - hanume. Groblje - mezarje pored džamije je posebno značajno i obiluje starim i bogato izrađenim nišanima od sige, kamena i mermera. Postoje: ulemanski, derviški, aginski, hadžijski, pašinski, trgovački, momački, devojački i drugi. Pored džamije su i mezari graditelja džamije - Ibrahim paše i njegove sestre Kajdafe. Nišani na njihovim mezarima, najstariji su očuvani nišani na teritoriji Prijepolja. Na mezaru Kajdafe stoji natpis - „Kajdafa, kći Iskenderova, godina 1048" (hidžretska, odnosno 1638. godina). U uglu džamije uzidan je sunčani sat „eltifa“ u položaju istok - zapad, koji je ujedno i jedini autentičan predmet iz vremena gradnje džamije.[2]

Ostali kulturno-istorijski spomenici[uredi]

Pogled na Hisardžik iz manastira Mileševa

Pored Mileševe na prostoru Prijepolja nalaze se manastiri:

Stare tvrđave:

Ostaci islamske arhitekture:

Ovde se nalazi Biblioteka „Vuk Karadžić“ Prijepolje.

Sahat-kula u Prijepolju

Demografija[uredi]

U naselju Prijepolje živi 10.685 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 41,8 godina (40,7 kod muškaraca i 42,9 kod žena).

Stanovništvo u ovom naselju je mešovito uz srpsku većinu (prema popisu iz 2011. godine), a u poslednja dva popisa primećen je pad u broju stanovnika.

Demografija[3]
Godina Stanovnika
1948. 2.828
1953. 3.536
1961. 5.303
1971. 10.904
1981. 14.543
1991. 15.634 15.527
2002. 15.031 16.332
2011. 13.330
Etnički sastav prema popisu iz 2011.[4]
Srbi
  
8.151 61,14 %
Bošnjaci
  
3.374 25,31 %
Muslimani
  
1.169 8,77 %
Romi
  
193 1,44 %
Crnogorci
  
54 0,40 %
Jugosloveni
  
19 0,14 %
Albanci
  
16 0,12 %
Goranci
  
12 0,09 %
Hrvati
  
8 0,06 %
Slovaci
  
4 0,03 %
Bugari
  
3 0,02 %
Rusi
  
3 0,02 %
Makedonci
  
2 0,01 %
Ukrajinci
  
2 0,01 %
Mađari
  
1 0,00 %
Rusini
  
1 0,00 %
Ostali
  
3 0,02 %
Regionalna pripadnost
  
7 0,05 %
Neizjašnjeni
  
218 1,63 %
Nepoznato
  
92 0,69 %
ukupno: 13.330
Etnički sastav prema popisu iz 2002.[4]
Srbi
  
9.411 62,61 %
Bošnjaci
  
3.941 26,21 %
Muslimani
  
1.225 8,14 %
Romi
  
140 0,93 %
Crnogorci
  
139 0,92 %
Ostali
  
175 1,16 %
ukupno: 15.031



Poznati Prijepoljci[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ "Bosanska vila", Sarajevo 1907. godine
  2. ^ travel.rs
  3. ^ Etnička struktura nakon popisa 2011.
  4. 4,0 4,1 „Knjiga 1”. Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. februar 2003. ISBN 86-84433-00-9. 
  5. ^ „Knjiga 2”. Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. februar 2003. ISBN 86-84433-01-7. 

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]