Solun

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Solun
Θεσσαλονίκη
Overlooking modern Thessaloniki seafront from Old Town 2006.jpg
Pogled na obalu Soluna
Grb Zastava
Osnovni podaci
Država  Grčka
Stanovništvo
Stanovništvo (2011) 315.196[1]
Aglomeracija 1.104.766
Gustina stanovništva 15.596,26 st./km2
Geografske karakteristike
Koordinate 40°38′00″ SGŠ; 22°57′00″ IGD / 40.633333° SGŠ; 22.95° IGD / 40.633333; 22.95Koordinate: 40°38′00″ SGŠ; 22°57′00″ IGD / 40.633333° SGŠ; 22.95° IGD / 40.633333; 22.95
Vremenska zona UTC+2 (EET), leti UTC+3 (EEST)
Površina 20,85 km2
Solun na mapi Grčke
Solun
Solun
Solun na mapi Grčke
Ostali podaci
Gradonačelnik Janis Butaris
Poštanski kod 530–539, 54015–54655, 56404
Pozivni broj 2310
Veb-sajt thessalonikicity.gr

Solun (grč. Θεσσαλονίκη [Thessaloníki — Tesaloniki), drugi je po veličini i značaju grad u Grčkoj, posle Atine. To je i glavni grad istoimenog okruga Solun i periferije Središnja Makedonija. Solun je jedna od najznačajnijih luka Balkana.

U upravnim granicama grada Soluna živi oko 370 hiljada stanovnika, ali „Velikom Solunu“ (šire gradsko područje), koji se sastoji od 16 gradskih i prigradskih opština, živi 1.104.766 žitelja ili svaki drugi stanovnik Periferije Središnja Makedonija.

Gravitaciono područje grada obuhvata oko 3-4 miliona stanovnika severne Grčke. Grad je poznat kao velika luka i sajamski centar. U gradu se održava i najveće bijenale grčke dijaspore.

Naziv grada[uredi]

Osnivač Soluna je kralj Kasandar 316. godine p. n. e.[2]. Veruje se da je grad dobio ime po Tesaloniki, supruzi Kasandra i polusestri Aleksandra Velikog.

Ime grada na svim značajnim jezicima izvedeno je od grčkog naziva za grad „Tesaloniki“ (Thessaloniki). U jezicima zapadne Evrope grad se najčešće naziva „Salonika“, kao varijanta skraćenice „Saloniki“, koju upotrebljava mesno stanovništvo u svakodnevnom govoru. U južnoslovenskim jezicima preovlađuje naziv „Solun“, koji je blizak turskoj verziji „Selanik“.

Položaj[uredi]

Grad se nalazi na vrhu Solunskog zaliva, duž kojeg se pruža dužinom od 20ak km. Zapadno od grada pruža se tzv. Solunsko polje, primorska ravnica blizu ušća Vardara u zaliv (17 km zapadno od grada). Sa drugih strana grad je okružen brdima planine Hortiatis.

Klima[uredi]

Solun se nalazi u području izmenjene sredozemne klime, zahvaljujći otvorenosti grada i okoline uticajima iz unutrašnjosti Balkana. Zbog toga su zime sa negativnim temperaturam i omanjim količinama snega normalna pojava, što je bitno drugačije od južne Grčke i Atine. Mraz je takođe česta pojava zimi. Leta su topla, ali ne žarka sa retkim padavinama u vidu jakih pljuskova. Godišnja količina padavina je 451 mm.

Mesec Jan Feb Mar Apr Maj Jun Jul Avg Sep Okt Nov Dec
Maks. [°C] 9 10 13 18 23 28 31 30 26 21 14 10
Min. [°C] 1 2 5 7 12 16 18 18 15 11 6 2
Padavine (mm) 40 38 43 35 43 30 22 20 27 45 58 50
Najviše temp. [°C] 20 22 25 31 36 39 42 39 36 32 27 26

Istorija[uredi]

Osnivač Soluna je kralj Kasandar 315. godine p. n. e.. Vjeruje se da je grad dobio ime po Tesaloniki, supruzi Kasandara i polusestri Aleksandra Velikog. Njen otac Filip II Makedonski ju je tako nazvao u čast pobjede nad Tesalijcima, a njeno ime i ime grada se mogu prevesti kao pobjeda nad Tesalijcima (Θεσσαλοί + Νίκη).

Po osvajanju grada od strane Rimljana 168. p. n. e., Solun je postao glavni grad jedne rimske provincije na veoma važnom državnom putu Via Egnatia. Za vrijeme drugog puta u Makedoniju Sveti Apostol Pavle propovjedao je u mjesnoj sinagogi, koja je bila glavna za Jevreje tog rejona, i postavio je temelje hrišćanskom bratstvu i crkvi. Mjesni jevrejski rabini bili nezadovoljni njime, zbog čega su ga protjerali iz Soluna u grad Ber. 379. godine deobom cartsva na istočni i zapadni deo, grad postaje glavno sedište novoobrazovane provincije Ilirikum u okviru istočnog dela, kasnije Vizantije. Solun je bio jedno od najvažnijih trgovačkih središta u Vizantiji, naročito tokom vladavine Komnina, a u njemu su rođeni Ćirilo i Metodije, a teško stradao u razvoblju okupacije pod Krstašima (1204-46. g.).

Vizantijske zidine

Mlečani su 1432. godine kupili grad od Vizantinaca, ali su ga već 1430. godine kada su ga osvojile Osmanlije. Veliki broj sefaradskih Jevreja se uselilo u Solun, nakon što su protjerani iz Španije 1492. godine. Oni su u ranom 16. veku, bili najveća religijska grupa u Solunu, a u 18, 19. i početkom 20. veka su i dalje bili veliki dio stanovništva Soluna. Solun je ostao u Osmanskom carstvu do 1912. godine i Balkanskih ratova, nakon čega je dodijeljen Grčkoj. Za vrijeme Prvog svjetskog rata Solun su okupirale engleske i francuske trupe, pretvorivši ga u njihovu najvažniju vojnu bazu u jugoistočnoj Evropi i nedaleko od njega je uspostavljen Solunski front. 1917. godine desio se veliki požar u gradu, koji je stari grad od drvenih zgrada potpuno uništio. Posle rata započela je obnova grada po savremenim načelima (ortogonalna matrica, prave ulice primerene širine, parkovi) i poštovanje važnih spomenika grada. Grad je brzo rastao 20ih godina usled doseljavanja mnogo Grka, kao izbegilca iz Male Azije.

Kulturna istorija Srba u Solunu[uredi]

Srpski narod je opevao srednjevekovnog viteza srpskog "bolanog" Dojčila (Dojčina) iz Soluna: "Razbole se vojvoda Dojčine/ U Solunu gradu bijelome/ Bolovao za devet godina/ Po Soluna ne zna za Dojčina..."[3] To je bio vojvoda Vojin Dojčinović.[4] Pretplatnik srpske knjige u Beogradu 1827. godine je trgovac Toma Laskarević rodom iz Soluna.[5] Kupio je 1831. godine u Beogradu srpsku knjigu Nikola Mestane, trgovac rodom iz Soluna.[6] On se javlja i 1827. godine u istom svojstvu. U Solunu je 1897. godine radila srpska škola "Dom Nauke" u tzv. Kufalovskoj mahali. Školske 1896/1897. godine tu je bilo pod istim krovom potpuna osnovna škola i tri razreda gimnazije. Osnovnu školu su zajedno pohađala muška i ženska deca, koje su učila tri učitelja. Škola je osnovana 1893. godine, nakon godinu dana ranije tj. 1892. godine podnetog zahteva sa 200 potpisa Srba, građana Soluna. Prvi "mutavelija" i direktor te osnovne škole bio je Dimitrije Popović rodom iz Ohrida, koji se školovao u Srbiji. On je primio bračni par učitelje Vuka i Kosaru Ivanović. Direktor Popović je uspeo da organizuje osnovnu školu kompletnu, sa četiri razreda. Početkom 1897. godine dobijena je dozvola za otvaranje još jedne osnovne škole u naselju "Vardar kapiji". Ta škola je dobila ime "Dom prosvete", za razliku od one druge sa gimnazijom, koja se zvala "Dom nauke".[7] Ime su uzeta neutralna, da bi se prikrio srpski nacionalni karakter koji je smetao vlastima. Podneo je Popović i zahtev za otvaranje Gimnazije u Solunu. Ali Popović umire 1894. godine, a na njegovo mesto postavljen je 16. septembra te godine, Petar Kostić profesor i rektor Prizrenske bogoslovije. Kostić je uspeo da još te jeseni u gradu budu otvorena prva dva razreda gimnazije, sve pod istim krovom. Krenulo se sa prvim razredom, koji je pohađalo 15 učenika. Sledeće 1895. godine, otvoren je drugi razred gimnazije, a u prvom je bilo već 42 učenika. Predavački kadar su činili Milorad Đukanović, Dušan Popović, Jovan Bjelovučić (za francuski jezik), Ismail Edib (za turski jezik). Đukanović je u isto vreme bio vaspitač u internatu. Broj predavača je iz godine u godinu rastao, a kolegijum se menjao. U Solunu je dakle radila srpska gimnazija od 1894. godine, i tu je 1896. godine bilo 11 nastavnika. Dozvoljeno je juna 1896. godine otvaranje sada četiri razreda gimnazije. U gimnaziji je bilo tada 96 učenika, a u osnovnoj 77. Učenika je bilo samo 31 iz Soluna i okoline, ostali su bili podalje - iz Stare Srbije i drugih krajeva gde Srbi žive. Među njima najviše je bilo trgovačke dece - njih 76. Škola sa internatom je smeštena u tri zgrade, koje se nalaze blizu jedna drugoj.[8] Nakon zatvaranja srpske Više gimnazije u Carigradu, školske 1899/1900. godine, molili su Srbi Solunci da se dozvoli da u Solunu naša gimnazija bude potpuna. Pred početak školske 1901/1902. godine to je odobreno, tako da je od tad sedmogodišnja srpska gimnazija. Oktobra 1901. godine nastala je potreba za dvojicom predavača, pa su poslati u Solun Jerotije Topalović i Aranđel Jotić. Profesor Ilija Lalević kao i drugi predavači, sarađuje sa školskim listom i objavljuje manje radove 1902. godine.[9] Hadži Tošković objavljuje kraće lirske zapise u "novoj iskri" 1900. godine, takođe i Velimir Rajić, 1903. godine. Godine 1901. avgusta direktor Bogdan Janković se vratio u Srbiju, a njegovo mesto zauzima Kovačević, koji prelazi iz Bitolja. Njen profesor i direktor Kosta Kovačević umro je 1903. godine, posle nekoliko meseci nastavničkog rada u njoj. Bio je po struci geograf, rođen i školovao se u Beogradu. Od 1897. godine napustio Drugu beogradsku gimnaziju u otišao u Staru Srbiju, gde je prvo službovao u Skoplju. Kovačevića je zamenio najstariji nastavnik Dragomir Obradović. Krajem školske 1901/1902. godine održan je maturski ispit prvi put. Svršeni gimnazijalci su nakon te škole mogli da nastave školovanje na Univerzitetu. Godine 1902/1903. odobreno je odsustvovanje nastavnicima Grigoriju hadži Taškoviću i Peri Jankoviću. Na njihova mesta su došli profesor Mihajlo Stojančević i Đorđe Stajić suplent učitelj jezika (do 1905). Stevan Antonijević iz Soluna 1913. godine premešten u Novi Pazar. Literarna đačka družina "Dojčin" osnovana u Solunu pre oslobodilačkih ratova.

Za vreme Solunskog fronta 1916-1918. godine grad je poprimio srpski karakter, zbog velikog broja Srba i njihovih državnih institucija.

Na početku novog svetskog rata u Grčkoj 22. aprila 1941. godine. Solun su okupirale nemačke trupe i on će biti u njihovim rukama do 30. oktobra 1944. godine. Tokom ovog razdoblja jevrejsko stanovništvo je uništeno. Posle rata pristupilo se daljem osavremenjavanju grada, koje trajalo nekoliko decenija. Međutim, 1978. godine grad je pogodio težak zemljotres, koji napravio najviše štete na starim zaštićenim zgradama. Ti spomenici su sledećih godina obnavljani, a 1988. stavljeni su na listu Svetske baštite UNESKOa. Sve ovo je krunisano 1997. godine, kada je grad bio Evropski grad kulture.

Stanovništvo[uredi]

Demografija
1991. 2001. 2011.
383.967 363.987 315.196[1]

Stanovništvo grada Soluna je padu tokom poslednjih popisa, ali se ono premešta u predgrađa, tako da gradsko područje i dalje raste. Danas 1.104.766 stanovnika živi u tzv. Velikom Solunu i to je drugo po veličini gradsko područje Grčke, posle Velike Atine. U poslednja tri popisa kretanje stanovništva bilo je sledeće:

Godina Stanovništvo grada Promena Stanovništvo gradskog područja
1981. g. 406.413 - -
1991. g. 383.967[10] -22.446/-5,52% -
2001. g. 363.987[10] -19.980/-5,20% 1.057.825[10]

Istorijski gledano, etnička struktura stanovništva Soluna se veoma promenila u poslednjih stotinak godina. Najuočljivije je prisustvo velikog broja jevreja Sefarda, koji su još u 19. veku činili polovinu stanovništva u gradu. I posle pripajanja grada savremnoj Grčkoj Jevreji su zadržali sva prava kao i Grci, koji je u gradu bilo sve više usled doseljavanja iz manjih mesta, kao i prebezima sa turskih područja u Maloj Aziji i na Pontu. 1944. godine u toku nemačke okupacije Grčke u Drugom svetskom ratu Jevreji su oterani u koncentracione logore, gde je većina (96% ) pogubljena. Preživeli su delom prešli u Izrael.

Godina Stanovništvo grada Broj Jevreja Udeo Jevreja
1842. g. 70.000 36.000 51%
1870. g. 90.000 50.000 56%
1902. g. 126.000 62.000 49%
1913. g. 157.889 61.439 39%
1943. g. - 50.000 -

Gradske znamenitosti[uredi]

Avionski snimak grada
Galerijeva Kapija - ostatak starorimske vladavine
Aristotelov trg je „srce“ Soluna

Iako je Solun savremeni grad velikih bulevara, pravilnih blokova i velikih tgrova i parkova, grad je sačuvao mnoge građevine iz slove prošlosti, posebno one vezane za starorimsko i vizantijsko nasleđe. Grad je takođe bogat muzejima, galerijama i drugim ustanovama kulture, od kojih su neke naddržavnog značaja.

Najvažnije gradske znamenitosti su:

  • Gradski Arheološki muzej se smatra za jedan od najboljih u Evropi. Nalazi se u blizini poznatog Belog Tornja i na suprotnoj strani od gradskog vatrogasnog doma. Muzej poseduje veliku kolekciju uključujući i neverovatne dragocenosti u vidu grobnice oca Aleksandra Velokog, Filipa Makedonskog, koja je otkrivena u Vergini 1977. godine. Druga dragocenost je iz 3. veka p. n. e. papirus Dervenije, jedini netaknuti drevni papirus nađen u Grčkoj, koji je otkriven u grobnici Dervenije. Druge prostorije muzeja sadrže eksponate koji oslikavaju istoriju grada još iz praistorijskih dana sve do Rimskog perioda, uključjući spektakularne mozaike kao i čaše iz Helenističkog doba.
  • Arheološko nalazište antičke grčke tržnice u blizini jednog od gradskih autobuskih terminala, na Dikasterion trgu. Ova tržnica je kasnije preuređena u rimski forum na dva nivoa. Forum je bio srce antičkog grada a otkrili su ga radnici šezdesetih godina. Najočuvaniji deo foruma je veliko pozorište, koje se još uvek koristi za letnje koncerte.
  • Galerijeva Kapija.
  • Bela kula (grč.: Λευκός Πύργος Lefkos Pyrgos), najpoznatiji simbol grada, je originalno izgrađena kao deo gradskih zidina. Ona se nalazi na šetalištu pored mora, južno od arheološkog muzeja.
  • Gornji grad (grč.: Ano Poli) sa sačuvanim drvenim kućama iz Osmanskog razdoblja i ostacima gradskih zidina iz vizantijskog razdoblja.
  • Aristotelov trg je najvažniji gradski trg.
  • Crkva Sv. Dimitrija je najpoznatija crkva u gradu, a ovaj svetac je zaštitnik grada.
  • OTE toranj je u središtu gradskog EKSPO centra.
  • Crkva Sv. Đorđa je jedna od najvažnijih crkva u gradu, a crkva je bila namenjena kao Galerijev mauzolej, međutim car na kraju nije tamo sahranjen već u Feliks Romulijani u Gamzigradu. starorimskog cara Galerija.
  • Crkva Sv. Sofije je jedna od najvažnijih crkva u gradu, a izgrađena u vreme rane Vizantije.
  • Crkva Panagija je jedna od najvažnijih crkva u gradu, a izgrađena u vreme Vizantije.
  • Gradsko morsko šetalište duž Nikis avenije.

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 „Detailed census results 2011”. Pristupljeno 7. 5. 2015. 
  2. Mala školska enciklopedija. ISBN 978-86-331-2950-3. pp. 258
  3. Vuk St. Karadžić: "Narodne srpske pjesme...", Lajpcig 1823-1824. godine
  4. Ljubomir Nenadović: "Dojčinović Voin - spev u 6 pesama", Zemun 1861. godine
  5. Jovan Popović Sterija: "Nevinost ili Svetislav i Mileva", Budim 1827. godine
  6. Miloš Lazarević: "Plemenita i silna ljubav", Budim 1831. godine
  7. "Prosvetni glasnik", Beograd 1906. godine
  8. "Prosvetni glasnik", Beograd 1897. godine
  9. "Prosvetni glasnik", Beograd 1902. godine
  10. 10,0 10,1 10,2 „Population of Greece”. General Secretariat Of National Statistical Service Of Greece. www.statistics.gr. 2001. Pristupljeno 02. 08. 2007. 

Izvori[uredi]

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]