Jablanički upravni okrug

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Jablanički upravni okrug
Jablanica in Serbia.svg
Država  Srbija
Region Južna i istočna Srbija
Istorijske oblasti Leskovačka Morava, Pusta reka, Dubočica
Admin. centar Leskovac
Površina
 • Ukupno 2,770 km2 (1,070 sq mi)
Stanovništvo (2011.)
 • Ukupno 216,304
 • Gustina 78/km2 (200/sq mi)
Pozivni brojevi 016
Opštine i gradovi 6
Bojnik
Vlasotince
Lebane
Leskovac
Medveđa
Crna Trava
Broj naselja 336
(7 gradskih naselja)
Vebsajt jablanicki.okrug.gov.rs

Jablanički upravni okrug je upravni okrug u jugoistočnom delu Srbije sa sedištem u Leskovcu. Prema popisu iz 2011. godine na području upravnog okruga je živelo 216.304 stanovnika. Površina upranog okruga je 2.770 км2 i obuhvata 336 naseljena mesta.[1]

Podela[uredi]

Upravni okrug obuhvata grad Leskovac i opštine Vlasotince, Lebane, Bojnik, Medveđa i Crna Trava.[2]

  • Grad Leskovac je teritorijalna jedinica čije je središte gradsko naselje Leskovac. Prema popisu stanovništva iz 2011. godine u gradu je živelo 144.206 stanovnika. Površina grada je 1.025 км2 i obuhvata 144 naseljena mesta, od kojih su tri gradska naselja. Područje grada je smešteno u srcu prostrane i plodne Leskovačke kotline (dugačke 50 i široke 45 км), najveće morfotektonske potoline u Srbiji. Zahvata deo doline Južne Morave i delove slivova njenih značajnih levih pritoka, Veternice i Jablanice. Geografsko-saobraćajni položaj Leskovačke kotline ima tranzitni karakter. Kroz nju prolaze važne međunarodne saobraćajnice, kao i saobraćajni pravci nižeg reda. Glavni saobraćajni pravac povezuje Zapadnu i Srednju Evropu sa Republikom Makedonjom, Grčkom i Malom Azijom.[3]
    • Istorija Na prostoru grada Leskovca, prema grčkom istoričaru Herodotu, je u 5 veku p.n.e. postojalo ilirsko (dardansko) naselje, oko kojeg se gajila konoplja. Nakon pobede nad Ilirima, Rimljani u 2. veku zatiču jedno naselje na levoj obali Veternice, a na brdu Hosar podižu tvrđavu koja doinira okolinom. U 12. veku vizantijski car Manojlo daruje predeo oko današnjeg Leskovca, poznat kao Dubočica, županu Stefanu Nemanji. Leskovac je krajem 18. veka centar Leskovačkog pašaluka. Tokom Prvog srpskog ustanka Karađorđev vojvoda Ilija Petrović Strelja diže ustanak protiv viševekovnih okupatora Turaka, kojem se priključuju mnogi Leskovčani. Leskovac je oslobođen od Turaka 24. decembra 1877. godine. U Prvom svetskom ratu zbog zlodela bugarskog okupatora stradalo je brojno stanovništvo i poremećen je privredni razvoj. Tokom aprilskog rata Leskovac nije mnogo stradao, ali je u savezničkom bombardovanju stradalo septembra 1944. godine stradalo mnogo civilnog stanovništva, uništeni su vekovni kulturno-istorijski spomenici i katastrofalno je uništen deo gradskog jezgra. Tokom šezdesetih i sedamdesetih godina 20. veka leskovačka tekstilna industrija doživljava procvat, ali početkom devedesetih godina privredna i ekonomska recesija zahvata Leskovac. Za vreme NATO agresija 1999. Leskovac 25. marta doživljava prvo bombardovanje.[4]
  • Opština Vlasotince je teritorijalna jedinica sa sedištem u Vlasotincu. Prema popisu stanovništva iz 2011. godine imala je 29.893 stanovnika. Površina opštine je 308 км2 i obuhvata 48 naseljena mesta. Opština ima brdsko-planinski karakter koji čini preko 80% njene teritorije. Najniža tačka je na 230 м nadmorske visine kod ušća Vlasine u Južnu Moravu, a najviša je na 1.433 м nadmorske visine. U morfološkom pogledu izdvajaju se dve celine, dolinsko-kotlinska i brdsko-planinska. Klima opštine je umerenokontinentalna sa župskom varijantom u ravničarskom-brežuljkastom delu do 500 м nadmorske visine.
    • Istorija Ljudske zajednice su na teritoriji opštine postojale u doba neolita - mlađeg kamenog doba. Iliri i Tračani naseljavaju ovaj prostor tokom bronzanog-gvozdenog doba a pokoravaju ih Rimljani tokom 1. veka. Sloveni naseljavaju Balkan tokom 6. i 7. veka, dok je prostor opštine bio do 12. veka pod Vizantijom. Stefan Nemanja ratujući protiv Vizantije, osvaja ovaj prostor i pripaja je srpskoj državi. Vlasotinački kraj je sve do pada pod Turcima bio u sastavu srpske države, a prvi put se pominje u 16. veku pod imenom Vlasotinac, u popisu iz 1516. godine. Nakon oslobođenja južnog dela Srbije od Turaka, Vlasotince je 1878. godine proglašeno za varošicu. Stanovništvo vrlo aktivno i masovno učestvuje u Balkanskim ratovima, kao i u Prvom svetskom ratu. Za vreme Drugog svetskog rata Vlasotince je oslobođeno 10. oktobra 1944. godine kada počinje period od obnove i izgradnje.[5]
Podela Jablaničkog upravnog okruga na grad i opštine
  • Opština Lebane je teritoriijalna jedinica sa sedištem u Lebanu. Prema popisu stanovništva iz 2011. godine imala je 22.000 stanovnika. Površina opštine je 337 км2 i obuhvata 39 naseljena mesta. Poljoprivredno zemljište zauzima 63,2%, a šume 31,7% ukupne teritorije opštine. Opština obuhvata delove koji pripadaju gornjem delu sliva Jablanice i Leskovačkoj kotlini. U reljefu se izdvajaju Leskovačka kotlina i brdsko-planinski deo. Opštinu karakteriše umerenokontinentalna klima, sa umereno hladnim zimama i toplim i suvim letima. Srednja godišnja temperatura iznosi 10,2 °C.
    • Istorija Na ovom prostoru postojale su ljudske zajednice još od praistorije. Lebane je osnovano 1878. godine, na reci Jablanici pored istoimenog sela. Do razvoja naselja dolazi tek kada je postalo sedište Jablaničkog sreza. Bilo je poznato po dve topole, obima oko 10 м, i tri velika orahova drveta koja su rasla kod pešačkog mosta. U periodu između dva svetska rata Lebane je ostalo na nivou seoske varošice sa malim brojem stanovnika. Godine 1976. u Lebanu se desila katastrofalna poplava u kojoj su izgubljena dva života, a materijalna šteta je bila velika. Nakon toga dolazi do brže industrijalizacije, zahvaljujući finansijskoj pomoći, a mesto se brže razvija.[6]
  • Opština Bojnik je teritorijalna jedinica sa sedištem u Bojniku. Prema popisu stanovništva iz 2011. godine imala je 11.104 stanovnika. Površina opštine je 264 км2 i obuhvata 36 naseljena mesta. Bojnik se nalazi u slivu Puste reke i ispod Radan planine. Geografski položaj i prirodna konfiguracija opštine su specifični. Ona se nalazi van najznačajnijih magistralnih saobraćajnica, ali čini prirodnu vezu severozapadnog dela Leskovačke kotline sa gradom Leskovcem i opštinama Lebane i Medveđa. Oko dve trećine teritorije opštine je brdsko-planinsko područje, sa snažnim uticajem na formiranje relativno nepovoljne konfiguracije mreže naselja i neravnomeran teritorijalni raspored ekonomskih aktivnosti i stanovništva.[7]
    • Istorija Najstarije praistorijsko naselje je otkriveno u Lapotincu na lokalitetu Selište, fragmenti keramike iz starčevačke grupe. U Gornjem Brijanju na lokalitetu Cunga nađeni su ostaci vinčansko-pločmičke kulture kremenih oruđa i ploča. Iz antičkog perioda potiče nedovoljno istraženo i zapušteno arheološko nalazište u Gornjem Brijanju, koje predstavlja rimsku tvrđavu podignutu verovatno u 3. veku. Rimsko naselje kod Bojnika registrovano je na obali Puste reke, između Donjeg Konjuvca i Bojnika. Ovde je između ostalog pronađena mermerna glava rimskog građanina.[8]
  • Opština Medveđa je teritorijanla jedinica sa sedištem u Medveđi. Prema popisu stanovništva iz 2011. godine imala je 7.438 stanovnika. Površina opštine je 524 км2 i obuhvata 44 naseljena mesta. Opština se nalazi na samoj granici sa Kosovom i Metohijom, u planinskoj-kotlinskoj oblasti južne Srbije. Najniža tačka se nalazi na 316 м nadmorske visine, u dolini reke Jablanice, a najviša na 1.376 м na planinama Radan i Majdan. Geomorfološka konfiguracija terena je nepovoljna i utiče na lošu saobraćajnu povezanost opštine sa drugim područjima. Putni pravac Leskovac—Priština, koji preko Pirštine povezuje južnu Srbiju sa Jadranom, jedina je značajnija saobraćajna komunikacija. Klima je kontinentalna, prosečna godišnja temperatura u dolinama iznosi 11 °C, a u planinskim oblastima 6,7 °C.
    • Istorija Na prostoru opštine ima brojnih ostataka koji svedoče o praistorijskom životu raznih naroda. Kroz ovu teritoriju vodio je značajan rimski put ka Pirotu i Prištini. Do većeg naseljavanja ove teritorije dolazi 1879. godine, nakon oslobođenja južne Srbije, a stanovništvo je dolazilo iz svih krajeva, pre svega Kosova i Metohije, Stare Hercegovine, istočne Srbije, a stanovništvo iz Crne Gore naseljava ovaj prostor u talasima od 1880. do 1906. godine. Nakon Prvog svetskog rata i tri neuspela pokušaja da Medveđa postane varoš, njihovoj četvrtoj molbi udovoljio je kralj Aleksandar Karađorđević, te je 31. decembra 1921. godine, Medveđa proglašena za varoš.[9]
  • Opština Crna Trava je teritorijalna jedinica sa sedištem u Crnoj Travi. Prema popisu stanovništva iz 2011. godine imala je 1.663 stanovnika. Površina opštine je 312 км2 i obuhvata 25 naseljena mesta. Opštinu okružuju Suva planina na severu, Vlasinsko jezero na jugu, srpsko-bugarska granica na istoku i Grdelička klisura i dolina Južne Morave na zapadu. Nadmorska visina se kreće od 346 м do 1.721 м, te je teritorija planinskog karaktera. Reka Vlasina protiče opštinskom teritorijom, samo naselje Crna Trava je smešteno na njenim obalama, a Vlasinsko jezero je udaljeno 10 км.
    • Istorija Nekada su na ovom prostoru živela ilirska plemena, a od 2. veka prostor su nastanili Rimljani i bavili se rudarstvom. Za vreme vladavine Vizantije, koja je trajala do 12. veka, u letopisima crkve se nalaze podaci da je ovaj kraj bio skoro pust, da su tu živeli kaluđer i par manastirskih čobana. Naselje se ranije zvalo Vilin Lug, a za vreme turske vladavine je nosio naziv Kara Kas što znači „crna trava”, kao i Bal’k Derven što je značilo „riblja klisura”. Naziv naselja se vezuje i za Kosovsku bitku, gde su prema legendi umorni srpski vojnici zaspali na travi koja ih je omamila, zbog čega nisu stigli na boj, pa su zbog toga travu nazvali crnom.[10]

Demografija[uredi]

Prema popisu stanovništva iz 2011. godine na teritoriji Jablaničkog upravnog okruga je živelo 216.304 stanovnika. Okrug je uglavnom naseljen Srbima koji čine 92,4% stanovništva,[11] zatim slede Romi koji čine 5,3% stanovništva.[12] U verskom pogledu 201.969 stanovnika je pravoslavne veroispovesti, slede protestanti kojih je 2.575, muslimana je 815,[13] 575 nisu vernici, 4.824 stanovnika se nije izjasnilo.[14] Srpski je maternji jezik 203.703 građana,[15] sledi romski koji je maternji 9.278 građana.[16]

Nacionalni sastav prema popisu iz 2011.[17]
Srbi
  
199.901 92,4 %
Romi
  
11.436 5,3 %
Albanci
  
548 0,2 %
Crnogorci
  
386 0,2 %
Makedonci
  
354 0,2 %
Ukupno: 216.304
Verski sastav prema popisu iz 2011.[18]
Pravoslavci
  
201.969 93,4 %
Protestanti
  
2.575 1,2 %
Muslimani
  
815 0,4 %
Katolici
  
164 0,1 %
Ateisti
  
575 0,3 %
Ukupno: 216.304
Jezički sastav prema popisu iz 2011.[18]
Srpski
  
203.703 94,2 %
Romski
  
9.278 4,3 %
Albanski
  
544 0,2 %
Makedonski
  
271 0,1 %
Ukupno: 216.304

Organizacija[uredi]

Jablanički upravni okrug je područni centar državne uprave koji je osnovan radi vršenja poslova državne uprave izvan sedišta organa državne uprave što znači da upravni okrug čine poslovi stručnih i područnih jedinica ministarstva na teritoriji okruga. On nema položaj organa državne uprave tako da ne može imati ni sopstvene nadležnosti. Zakonom o državnoj upravi i Uredbom o upravnim okuzima jasno su navedeni poslovi koje organi državne uprave, pre svega određena ministarstva, mogu obavljati u upravnom okrugu. Organi državne uprave mogu obavljati sledeće poslove:

  • da rešavaju u upravnim stvarima u prvom stepenu odnosno o žalbi kad su u prvom stepenu rešavali imaoci javnih ovlašćenja
  • da vrše nadzor nad radom imalaca javnih ovlašćenja
  • da vrše inspekcijski nadzor

Načelnik upravnog okruga usklađuje rad okružnih područnih jedinica i prati primenu diraktiva i instrukcija koje su im izdate, prati ostvarivanje planova rada okružnih područnih jedinica i stara se o uslovima za njihov rad, prati rad zaposlenih u okružnim područnim jedinicama i predlaže pokretanje disciplinskog postupka protiv njih.

Savet upravnog okruga čine načelnik upravnog okruga i predsednici opština i gradonačelnici gradova sa područja upravnog okruga. Sednice Saveta saziva i predsedava načelnik upravnog okruga, i održavaju se najmanje jednom u dva meseca. Predloge Saveta načelnik upravnog okruga je dužan da dostavi ministru nadležnom za poslove uprave, koga je dužan i da informiše najmanje jednom godšnje o radu Saveta. Savet upravnog okruga, pored ostalog, usklađuje rad okružnih područnih jedinica organa državne uprave i opština i gradova sa područja upravnog okruga i predlaže kako da se poboljša rad upravnih okruga.[19]

Galerija[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Gavrilović (2017). str. 20.
  2. ^ „O nama”. jablanicki.okrug.gov.rs. 
  3. ^ „Geografski položaj”. gradleskovac.org. 
  4. ^ „Istorija Leskovca”. turistickaorganizacijaleskovac.rs. 
  5. ^ „O Vlasotincu”. vlasotince.org.rs. 
  6. ^ „Lebane - opština”. agromedia.rs. 
  7. ^ „Geografski položaj opštine Bojnik”. bojnik.rs. 
  8. ^ „Istorijski podaci”. bojnik.rs. 
  9. ^ „Medveđa - opština”. agromedia.rs. 
  10. ^ „Crna Trava”. agromedia.rs. 
  11. ^ Gavrilović (2017). str. 66.
  12. ^ Gavrilović (2017). str. 67.
  13. ^ Gavrilović (2017). str. 74.
  14. ^ Gavrilović (2017). str. 75.
  15. ^ Gavrilović (2017). str. 82.
  16. ^ Gavrilović (2017). str. 83.
  17. ^ „Nacionalna pripadnost” (PDF). Beograd: Republički zavod za statistiku. 2012. 
  18. 18,0 18,1 „Veroispovest, maternji jezik i nacionalna pripadnost” (PDF). Beograd: Republički zavod za statistiku. 2013. 
  19. ^ „Upravni okruzi”. mduls.gov.rs. 

Literatura[uredi]

  • Gavrilović, Dušan (2017). Opštine i regioni u Republici Srbiji, 2017. Beograd: Republički zavod za statistiku. 

Spoljašnje veze[uredi]