Kompleks koncentracionih logora Gospić—Jadovno—Pag

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Kompleks koncentracionih logora Gospić—Jadovno—Pag
Sabirni logor
Mesto Gospić, Velebit, Pag, NDH
Pod kontrolom  Nezavisna Država Hrvatska
Postojao 11. aprila — 20. septembar 1941.

Kompleks koncentracionih logora Gospić—Jadovno—Pag, poznat i pod nazivom Gospićka grupa logora (Gospić, Jadovno, Pag), u koji su se sa čitavog prostora Nezavisne Države Hrbvatske dopremali Srbi i Jevreji radi uništenja, uz saradnju državnih, vojnih, policijskih, partijskih organa, formiran je od strane državnog organa – policijske uprave. To je bio prvi organizovani likvidacioni kompleks logora namjenjen isključivo za uništenje čitavih nacionalnih, vjerskih, rasnih i etničkih grupa. Logori nisu imali, kao neki kasniji, niti odrednicu „radni”. Bili su isključivo u funkciji uništenja. Oni su formirani i obavili veći dio svoje funkcije i prije bilo kakvog otpora „nelojalnog” stanovništva, što je očigledna potvrda namjere da se unište određene etničke ili vjerske zajednice, što i predstavlja bitan elemenat iz definicije genocida.[1]

Ovaj sistem logora i stratišta, na samom početku postojanja NDH, dok još nije bilo oružanog otpora, predstavlja početak planiranog i sprovedenog genocida nad Srbima i Jevrejima.[2][3][4][5][6]

U kaznionu Okružnog suda Gospić, koju će pretvoriti u logor, ustaše su počele da dovode pohapšene Srbe iz Gospića i čitave Like već 11. aprila 1941. Priliv pohapšenih i dopremljenih u Gospić tokom maja i juna bio je svakim danom sve veći, a izgradnjom kompleksa ustaškog logora Jadovno, transporti sa pohapšenim Srbima, Jevrejima i „nepoćudnim” Hrvatima stizali su u Gospić iz svih krajeva NDH.

Svakodnevno dovođenje velikog broja ljudi na gubilišta logora Jadovno počelo je početkom juna i trajalo sve do 21. avgusta 1941. godine. Početkom jula koncentracioni logor u Gospiću osposobljen je da dnevno prihvati i do 1.000 zatočenika. To potvrđuje i nalog Ravnateljstva za javni red i sigurnost NDH od 8. jula 1941, župskim redarstvenim ravnateljstvima, da sve „grkoistočnjake” (pravoslavce), pa i one koji su prešli na katoličku vjeru posle 10. aprila 1941. godine, šalju u Gospić na dispoziciju Župskog redarstvenog ravnateljstva u Gospiću. Ravnatelj ustaškog redarstva NDH Božidar Cerovski izdao je 23. jula 1941. okružnicu svim velikim župama i ustaškom povjereništvu za Bosnu i Hercegovinu, kojom naređuje pritvaranje Srba, Jevreja i komunistički nastrojenih lica i njihovo otpremanje u koncentracioni logor Gospić, a u drugoj zahtjeva da se u roku od 15 dana izvrši popis svih Srba, kao i onih koji su nekad bili pravoslavne vjere.

Jadovno je preteča jasenovačkog sistema logora uništenja, najvećeg na jugoslovenskim prostorima. Likvidacija logora, zbog reokupacije II italijanske okupacione zone, podrazumjevala je i likvidaciju zatočenika. Zbog kratkoće vremena i intervencija okupacione vlasti, izvjestan broj zatočenika nije likvidiran, već je upućen u druge logore, najviše u Jasenovac, i oni upravo čine njegove prve zatočenike.

Žrtve kompleksa koncentracionih logora Gospić–Jadovno—Pag[uredi]

Dr Đuro Zatezalo dokumentuje, na osnovu istraživanja, 40.123 umorenih lica u ovim logorima za četiri mjeseca postojanja. Skoro 95% žrtava su Srbi, oko 5% su Jevreji i nešto manje od 0,3% su Hrvati i drugi antifašisti. Sastavni dio studije je i poimenični popis sa identifikacionim podacima 10.502 žrtve koje je autor uspio identifikovati do 1990. godine Srbi čine 92%, od čega preko 10% su djeca, preko 7% su Jevreji, među kojima je oko 2% djece, nešto ispod 0,8% su Hrvati i ostali antifašisti. Među umorenima je i poimenično navedeno 72 sveštenika Srpske pravoslavne crkve (među kojima i 2 vladike). Najveći broj umorenih bačen je u kraške jame.

Zataškavanje istine o kompleksu koncentracionih logora Gospić–Jadovno—Pag[uredi]

U proteklih 70 godina, o zločinima se nije otvoreno govorilo, još manje pisalo. Još u vrijeme Drugog svjetskog rata, onaj koji bi ih spominjao, a pogotovo pisao u partizanskoj štampi, bio bi, u najblažem, upozoravan od vodećih ljudi iz Komunističke partije Hrvatske da o tome ne govori i ne piše, jer to može štetno djelovati na širenje narodnooslobodilačkog pokreta, budući da iznošenje podataka o ustaškim zločinima „smeta osjećajima hrvatskog naroda” i izaziva širenje mržnje između srpskog i hrvatskog naroda.

Tragovi zločina su uništavani već u vrijeme njihovog izvođenja. Ustaše su Srbe i Jevreje ubijali bez optužbe, suda, zapisnika i bez popisa usmrćenih, a i gdje su ih vodili, uništili su ih. Pored uništavanja dokumenata, zatrpali su i zabetonirali jedan dio jama na Velebitu već sredinom avgusta 1941. godine, dok su Italijani mrtve Srbe i Jevreje vadili iz masovnih grobnica i leševe spaljivali. Tako se prikrivao broj žrtava na ovim stratištima, s ciljem, koji se i danas odražava u pojedinim publikacijama, u kojima se svjesno umanjuje broj pobijenih. Ni poslije oslobođenja od fašizma pa sve do današnjih dana ljudski kosturi u jamama nisu pobrojani, a one su čak i neobilježene.

Nije Gospić slučajno odabran da postane centar masovnog uništenja Srba. Ustaška organizacija u Gospiću je svoj rad započela tridesetih godina, a putem legalnih društava („Križarsko bratstvo”, sportsko društvo „Viktorija”, gimnastičke organizacije „Hrvatski junak”, organizacije „Marijina kongregacija”) širi se ustaška ideologija, koja je do 1941. godine snažno uticala na srednjoškolsku i studentsku omladinu. Gospić je postao značajan centar organizovanja ustaša. Iz redova „Križarskog bratstva” potekle su najzloglasnije ustaše, ubice i koljači koji su 1941. godine sačinjavali Pomoćni ustaški odred (PUO) i vršili masovne pokolje Srba i Jevreja u logoru Jadovno na Velebitu, logoru Slana na ostrvu Pagu i drugim stratištima širom Nezavisne Države Hrvatske.

Dijelovi kompleksa koncentracionih logora Gospić–Jadovno—Pag[uredi]

  1. Koncentracioni logor u Gospiću
  2. Koncentracioni logor Jadovno
  3. Koncentracioni logor Slana na ostrvu Pag
  4. Koncentracioni logor Metajna na ostrvu Pag
  5. Koncentracioni logor Maksimovića štale
  6. Koncentracioni logor-sabiralište na željezničkoj stanici Gospić
  7. Koncentracioni logor Stupačinovo
  8. Kraške jame Velebita – mjesta za likvidaciju zatočenika
    • Šaranova jama
    • Jama na Grginom brijegu
    • Jama Badanj
    • Jarčja jama
    • Jama Jamina

Reference[uredi]

  1. ^ „Dr Đuro Zatezalo: Jadovno – Kompleks ustaških logora 1941. | Jadovno 1941.”. jadovno.com (na jeziku: srpski). Pristupljeno 4. 3. 2018. 
  2. ^ „JADOVNO, SLANA I METAJNA | Jadovno 1941.”. www.jadovno.com (na jeziku: srpski). Pristupljeno 4. 3. 2018. 
  3. ^ „Haron i sudbine”. jadovno.com (na jeziku: srpski). Pristupljeno 4. 3. 2018. 
  4. ^ „Logor Slana - Pag 1941. - Pakao u kamenoj pustinji”. www.jadovno.com (na jeziku: srpski). Pristupljeno 4. 3. 2018. 
  5. ^ „Svjedočanstva o genocidu | Jadovno 1941.”. www.jadovno.com (na jeziku: srpski). Pristupljeno 4. 3. 2018. 
  6. ^ „Pavle M. Babac: Velebitsko Podgorje (1941 – 1945.) | Jadovno 1941.”. jadovno.com (na jeziku: srpski). Pristupljeno 4. 3. 2018.