Kompleks koncentracionih logora Gospić—Jadovno—Pag

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Kompleks koncentracionih logora Gospić – Jadovno - Pag
Sabirni logor
Mesto Gospić, Velebit, Pag, NDH
Pod kontrolom  Nezavisna Država Hrvatska
Postojao od 11. aprila do 20. septemmbra 1941.

O kompleksu koncentracionih logora Gospić – Jadovno - Pag[uredi]

Ovaj kompleks koncentracionih logora, poznat i pod nazivom Gospićka grupa logora (Gospić, Jadovno, Pag), u koji se sa čitavog prostora NDH dopremaju Srbi i Jevreji radi uništenja, uz saradnju državnih, vojnih, policijskih, partijskih organa, formiran je od strane državnog organa – policijske uprave. To je bio prvi organizovani likvidacioni kompleks logora namjenjen isključivo za uništenje čitavih nacionalnih, vjerskih, rasnih i etničkih grupa Ovi logori nisu imali, kao neki kasniji, niti odrednicu “radni”. Bili su isključivo u funkciji uništenja. Oni su formirani i obavili veći dio svoje funkcije i prije bilo kakvog otpora “nelojalnog” stanovništva, što je očigledna potvrda namjere da se unište određene etničke ili vjerske zajednice, što i predstavlja bitan elemenat iz definicije genocida [1].

Ovaj sistem logora i stratišta, na samom početku postojanja NDH, dok još nije bilo oružanog otpora, predstavlja početak planiranog i sprovedenog genocida nad srpskim narodom i Holokausta Jevreja.[2][3][4][5][6][7]

U kaznionu Okružnog suda Gospić, koju će pretvoriti u logor, ustaše su počele da dovode pohapšene Srbe iz Gospića i čitave Like već 11. aprila 1941. Priliv pohapšenih i dopremljenih u Gospić tokom maja i juna bio je svakim danom sve veći, a izgradnjom kompleksa ustaškog logora Jadovno, transporti sa pohapšenim Srbima, Jevrejima i “nepoćudnim” Hrvatima stizali su u Gospić iz svih krajeva Nezavisne Države Hrvatske.

Svakodnevno dovođenje velikog broja ljudi na gubilišta logora Jadovno počelo je početkom juna i trajalo sve do 21. avgusta 1941. godine. Početkom jula koncentracioni logor u Gospiću osposobljen je da dnevno prihvati i do 1000 zatočenika. To potvrđuje i Nalog Ravnateljstva za javni red i sigurnost NDH od 8. jula 1941, župskim redarstvenim ravnateljstvima, da sve „grkoistočnjake” (Srbe), pa i one koji su prešli na katoličku vjeru posle 10. aprila 1941. godine, šalju u Gospić na dispoziciju Župskog redarstvenog ravnateljstva u Gospiću. Ravnatelj ustaškog redarstva NDH Božidar Cerovski izdao je 23. jula 1941. okružnicu svim velikim župama i ustaškom povjereništvu za Bosnu i Hercegovinu, kojom naređuje pritvaranje Srba, Jevreja i komunistički nastrojenih lica i njihovo otpremanje u koncentracioni logor Gospić, a u drugoj zahtjeva da se u roku od 15 dana izvrši popis svih Srba, kao i onih koji su nekad bili pravoslavne vjere.

Jadovno je preteča jasenovačkog sistema logora uništenja, najvećeg na jugoslovenskim prostorima. Likvidacija logora, zbog reokupacije II italijanske okupacione zone, podrazumjevala je i likvidaciju zatočenika. Zbog kratkoće vremena i intervencija okupacione vlasti, izvjestan broj zatočenika nije likvidiran, već je upućen u druge logore, najviše u Jasenovac, i oni upravo čine njegove prve zatočenike.

Žrtve kompleksa koncentracionih logora Gospić – Jadovno - Pag[uredi]

Dr Đuro Zatezalo dokumentuje, na osnovu istraživanja, 40.123 umorenih lica u ovim logorima za četiri mjeseca postojanja. Skoro 95% žrtava su Srbi, blizu 5% su Jevreji, i nešto manje od 0,3% su Hrvati i drugi antifašisti. Sastavni dio studije je i poimenični popis sa identifikacionim podacima 10.502 žrtve koje je autor uspio identifikovati do 1990. godine Srbi čine 92%, od čega preko 10% su djeca, preko 7% su Jevreji, među kojima je oko 2% djece, nešto ispod 0,8% su Hrvati i ostali antifašisti. Među umorenima je i poimenično navedeno 72 sveštenika Srpske pravoslavne crkve (među kojima i 2 vladike). Najveći broj umorenih bačen je u kraške jame.

Zataškavanje istine o kompleksu koncentracionih logora Gospić – Jadovno - Pag[uredi]

U proteklih 70 godina, o zločinima se nije otvoreno govorilo, još manje pisalo. Još u vrijeme Drugog rata, onaj koji bi ih spominjao, a pogotovo pisao u partizanskoj štampi, bio bi, u najblažem, upozoravan od vodećih ljudi iz Komunističke partije Hrvatske da o tome ne govori i ne piše, jer to može štetno djelovati na širenje narodnooslobodilačkog pokreta, budući da iznošenje podataka o ustaškim zločinima „smeta osjećajima hrvatskog naroda“ i izaziva širenje mržnje između srpskog i hrvatskog bratskog naroda. Tragovi zločina su uništavani već u vrijeme njihovog izvođenja. Ustaše su Srbe i Jevreje ubijali bez optužbe, suda, zapisnika i bez popisa usmrćenih, a i gdje su ih vodili, uništili su ih. Pored uništavanja dokumenata, zatrpali su i zabetonirali jedan dio jama na Velebitu već sredinom avgusta 1941. godine, dok su Italijani mrtve Srbe i Jevreje vadili iz masovnih grobnica i leševe spaljivali. Tako se prikrivao broj žrtava na ovim stratištima, s ciljem, koji se i danas odražava u pojedinim publikacijama, u kojima se svjesno umanjuje broj pobijenih. Ni poslije oslobođenja od fašizma pa sve do današnjih dana ljudski kosturi u jamama nisu pobrojani, a one su čak i neobilježene.

Nije Gospić slučajno odabran da postane centar masovnog uništenja Srba. Ustaška organizacija u Gospiću je svoj rad započela tridesetih godina, a putem legalnih društava (“Križarsko bratstvo”, sportsko društvo “Viktorija”, gimnastičke organizacije “Hrvatski junak”, organizacije “Marijina kongregacija”) širi se ustaška ideologija, koja je do 1941. godine snažno uticala na srednjoškolsku i studentsku omladinu. Gospić je postao značajan centar organizovanja ustaša. Iz redova “Križarskog bratstva” potekle su najzloglasnije ustaše, ubice i koljači koji su 1941. godine sačinjavali Pomoćni ustaški odred (PUO) i vršili masovne pokolje Srba i Jevreja u logoru Jadovno na Velebitu, logoru Slana na ostrvu Pagu i drugim stratištima širom Nezavisne Države Hrvatske.

Dijelovi kompleksa koncentracionih logora Gospić – Jadovno - Pag[uredi]

  1. Koncentracioni logor u Gospiću
  2. Koncentracioni logor Jadovno
  3. Koncentracioni logor Slana na ostrvu Pag
  4. Koncentracioni logor Metajna na ostrvu Pag
  5. Koncentracioni logor Maksimovića štale
  6. Koncentracioni logor-sabiralište na željezničkoj stanici Gospić
  7. Koncentracioni logor Stupačinovo
  8. Kraške jame Velebita – mjesta za likvidaciju zatočenika
    • Šaranova jama
    • Jama na Grginom brijegu
    • Jama Badanj
    • Jarčja jama
    • Jama Jamina

Reference[uredi]