Pečuj

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Pečuj
mađ. Pécs
Szechenyi square new Pecs.JPG
Glavni gradski trg sa sačuvanom džamijom
Zastava
Zastava
Grb
Grb
Administrativni podaci
Država Mađarska
RegionJužna prekodunavska regija
ŽupanijaBaranja
SrezPečuj
Stanovništvo
Stanovništvo
 — 156.649
 — gustina963,34 st./km2
Geografske karakteristike
Koordinate46°04′34″ SGŠ; 18°13′42″ IGD / 46.07601° SGŠ; 18.22825° IGD / 46.07601; 18.22825Koordinate: 46°04′34″ SGŠ; 18°13′42″ IGD / 46.07601° SGŠ; 18.22825° IGD / 46.07601; 18.22825
Vremenska zonaUTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Površina162,61 km2
Pečuj na mapi Mađarske
Pečuj
Pečuj
Poštanski broj7600
Pozivni broj72
Veb-sajt
www.pecs.hu

Pečuj O ovoj zvučnoj datoteci slušaj  (mađ. Pécs, nem. Fünfkirchen, lat. Quinque Ecclesiae, svk. Päťkostolie, tur. Peçuy, ranije nazivan Pečuh) je grad u jugozapadnoj Mađarskoj i središte županije Baranja. Jedan je od najvećih gradova u Mađarskoj.

Pečuj je bio Evropska prestonica kulture 2010. godine, zajedno sa Esenom i Istanbulom, sa motom „grad bez granica“.

Ime grada[uredi]

Najstarije ime je starorimsko Sopianæ, verovatno keltskog porekla. Srednjovekovni grad se prvi put 871. godine pominje pod latinskim imenom Quinque Basilicae (Pet bazilika), što upućije na to da su prvi graditelji mesnih crkava koristili materijal sa pet starorimskih bazilika. Zato Srbi u 18. veku nazivaju Pečuj i drevnim imenom "Petocrkva".

Ime Pečuj, odnosno mađarski Pécs prvi put se javlja u dokumentima 1235. godine u obliku Pechyut (Pechy + ut). Reč potiče od praslavenskih reči petъ i čuhъ što znači pet dimnjaka.

Istorija[uredi]

Prostor današnjeg Pečuja je bio naseljen još u doba praistorije, a najstariji arheološki nalazi procenjuju se na starost od 6000 godina. Rimljani su došavši na ove prostore i zatekli mesno keltsko stanovništvo. U 2. veku počela je proizvodnja vina. U Panoniji, njegovom ravnom delu Rimljani su zatekli naselje Postovio (Pečuj).[1] Ostaci iz starorimskog razdoblja su i danas vidljivi.

Propašću rimske vlasti na ovim prostorima naseljavaju se Sloveni i Avari. U 8. veku ovaj prostor bio je u sastavu države Karla Velikog. Posle toga ovaj prostor je bio u sastavu Velike Moravske, da bi na prelazu iz 9. u 10. vek ovaj prostor zaposeli novopristigli Mađari. U to vreme je osnovana Baranjska tvrđava, a grad Pečuj je postao episkopsko sedište. Grad je tokom sledećih vekova bio središte vlasti, ali i kulture, a dokaz tome je osnivanje Pečujski univerzitet 1367. godine, najstarijeg u Mađarskoj.

Još 1387. godine srpska vojska kneza Lazara, udružena sa bosanskom kralja Tvrtka prvog i pristalice ugarskog kralja Vladislava dospeli su u Baranju i opljačkali Pečuj. Novo stradanje tog bogatog mesta beleži se 1521. godine, kada je Mustafa paša turski vojskovođa iz Beograda, krenuo u pohod preko Save i Drave i opustošio opet Pečuj. Vek kasnije vojska bana Zrinjskog pustoši sva mesta tada "turska" i zauzima Pečuj.

Posle Mohačke bitke 1526. godine, u kojoj su Turci Osmanlije porazili mađarsku vojsku. Uskoro je i Pečuj i veći deo srednjovekovne Ugarske zauzela turska vojska. S proleća 1543. godine turski sultan je lično predvodio trupe koje su bez mnogo muke redom zauzimale ugarske gradove Valpovo, Šikluš, Pečuj. U narednom vremenu Pečuj postaje upravno središte turske vlasti u Panonskoj niziji. Takođe, grad po izgledu postaje pravo istočnjačko mesto - crkve su pretvorene u džamije, izgrađena su turska kupatila, minareti, medrese, veliki bazar. 1664. godine velikaš Nikola Zrinjski je opljačkao i uništio grad, čime je dokrajčeno sve što se očuvalo od srednjovekovnog Pečuja.

Sledeće razaranje grad je doživeo 1686. godine[2] od strane habzburške vojske prilikom njihovog zaizimanja grada i tvrđave. Dve godine kasnije započelo je naseljavanje Nemaca u slobodnom gradu, tako da je početkom 18. veka Pečuj bio višenarodni - u njemu su brojčano bili najjači Sloveni, a u manjini Nemci i Mađari. Zbog toga grad nije podržao ustanak Rakocija 1704. godine, ali je te godine dva puta opljačkan. Dana 1. februara 1704. godine pisao je mađarski istoričar Salaji: mađarski ustanici su u gradu Pečuju više od 2000 Srba, sve žena, dece i staraca "poklali". Kao odgovor na te zločine, krenulo je navodno 10.000 Srba iz Šikluša na Pečuj. Kuruci su se na vreme sklonili, a Srbi su izvršili u gradu osvetu. Stradali su prvo katoličke crkve i manastiri, njih nekoliko i oni katolički sveštenici koji su imali zadatak da Srbe - pokatoliče.[3] Srbi su bili prepušteni sami sebi, svom kliru da ih vodi, u sredini gde im je nuđena promena vere ili nestanak. Na pokatoličenju, preko prethodnog unijaćenja se istakao oko 1700. godine biskup Radvanji iz Pečuja. Tako se objašnjava njihov neshvatljivo mali broj, koji je dočekao srpsku vojsku 1918. godine.

Tokom 18. veka grad se počeo brzo razvijati i tada grad dobija staro jezgro u baroku. 1777. godine grad dobija status Slobodnog kraljevskog grada. U popisu koji je rađen posle toga grad je imao oko 9000 stanovnika. Godišnje se 1828. godine u Pečuju održavali vašari nekoliko puta: 2. februar, o Duhovima, 27. avgusta i 25. novembra. Na dva dana pre je marveni vašar.[4] Tokom 19. veka započeta je nagla industrijalizacija grada, prekinuta Revolucijom 1848/49, ali Pečuj nije značajnije stradao tokom ustanka. Veliki značaj za grad ima 1867. godina kada do njega dolazi prva železnica, koja ga povezuje sa Mohačom, a 1913. godine i gradski tramvaj. Pominju se 1899. godine u Pečuju katolička velika katedrala, zatim crkva unutrašnje varoši, nova Domobranska kadetska škola, Tolnajeva fabrika majolike i manastir cistelita.[5]

Posle Prvog svetskog rata oblast Baranje bila je pod srpskom vlašću, ali je 1921. godine Trijanonskim sporazumom vraćen novoosnovanoj republici Mađarskoj. Dana 14. novembra 1918. godine ušla je srpska vojska formacije puka u Baranju, i zauzela grad Pečuj.[6] Komadant je bio podpukovnik Miloš Cvetić, koji je po preuzimanju vlasti govorio tamošnjem narodu u prijateljskom tonu. Dozvolio je mađarskim vojnicima da nose sablje, a ovi su iste večeri priredili zajedničku gozbu sa srpske kolege. Cvetić je već drugi dan, posetio katoličkog vladiku grofa Zičija.[7] Gradom je upravljao 6-i pešadijski puk zvani "Prestolonaslednika kraljevića Aleksandra", koji se smestio u tamošnju kasarnu, koja se te 1919. godine zvala "Kasarna prest. Aleksandra". Proslavili su srpski vojnici svoju pukovsku slavu, sečenjem kolača u toj, nekadašnjoj kasarni husarskog mađarskog puka. Grad je funkcionisao bez problema i sukoba, i očekivao se pravičan rasplet. Ali osvojene teritorije Baranje, sa velikim brojem srpskog pravoslavnog i katoličkog stanovništva, bile su izgubljene za "stolom". Nije se ostvario vekovni san tamošnjih Srba, sa jakim nacionalnim osećanjem. Kada je srpska vojska po rešenju Mirovne konferencije trebalo da se evakuiše 1921. godine, stvorena je u Pečuju Baranjska republika. Njeno postojanje je bilo "simbolično", i trajalo je samo pet dana, od nedelje do petka. Bio je to poslednji trzaj otpora izneverenog i razočaranog naroda. Na velikom narodnom zboru, u vreme kada se povlačila srpska (jugoslovenska) vojska, osnovana je ta "država" na papiru, za čijeg je predsednika izvikan poznati slikar Petar Dobrović. Dobrović je bio rodom Pečujac, ali se već dugo bavio u Beogradu slikajući. Dobrović je došao iz Beograda, kao pozvan u rodno mesto, i navodno je slučajno ušao u tu političku avanturu. Njegovi saradnici u "Ministarskom savetu", nazvanom "Republikanski egzekutivni komitet", bili su takođe izabrani od strane mase naroda, na glavnom pečujskom trgu. Republikanci su bili, sve od reda pečujski ugledni građani: bivši gradonačelnik Bela Linder, dr Fekete, dr Švarc i dr Šandor. Funkcioneri te fiktivne republike su odmah zatražili pomoć Kraljevine SHS, a Mađari se obratili Konferenciji ambasadora. Ambasadori su složno i hitno zahtevali da mađarska vojska uđe u Pečuj, i zavede "red". Dobrović i saradnici su još pre propasti "tvorevine" prešli u Jugoslaviju. Mađari su urgentno započeli istragu, zbog tog antidržavnog akta, veleizdaje i drugih kvalifikacija. Pokrenut je sudski krivični postupak protiv 60 "zaverenika", ali pretres je održan nakon nekoliko godina, tek novembra 1925. godine. Nekolicina optuženika je samo bilo prisutna, kao i svedoci na suđenju. Sud je sve prisutne optuženike oslobodio, a sve odsutne - proglasio krivim.[8]

Međutim, iako se našao u mađarskoj državi koja se svim silama borila da ga zadrži, od toga je bilo slabe vajde. Grad koji se sada našao nedaleko od nove granice, počeo je od tada vidno stagnirati. Delimičan pomak u gradu napravljen je pomeranjem dotad promađarskog Požonjskog univerziteta iz Požonja (Požuna), tada preimenovanog u Bratislavu, u Pečuj. Drugi svetski rat gradu nije doneo veća razaranja, iako su vođene borbe u njegovoj blizini 1945. godine. Posle toga tokom komunističke ere grad se brzo razvijao, šireći se do okolnih naselja i uključujući ih u gradsko područje. Posle 1990. godine i sloma komunizma grad je prošao kroz veoma težak ekonomski period.

Stanovništvo[uredi]

Po proceni iz 2017. u gradu je živelo 144.675 stanovnika.

Demografija
1949.1960.1970.1980.1990.2001.2011.2017.
88.302114.655149.253168.715170.039161.377156.049144.675

Gradske znamenitosti[uredi]

Gradsko jezgro Pečuja je prava „riznica“ starina i samo je jedna velika znamenitost. Najvrednije građevine u gradu su:

  • Katedrala, građena od 11. do 19. veka
  • Biskupska palata
  • Narodno pozorište, otvoreno 1895.
  • Magasaz, najviša zgrada u Mađarskoj
  • praistorijske nekropole
  • Pečujski univerzitet sa Fakultetom unetnosti i botaničkom baštom

Gradska privreda[uredi]

Pečuj je smešten u poljoprivrednom kraju, pa je u gradu veoma važna prehrambena industrija. Najpoznatiji prehrambeni proizvod iz Pečuja je mesno pivo jake gorčine. U brdima iznad grada do pre nekoliko godina vadio se ugalj. Međutim, svetsku slavu grad ima zahvaljujući izradi Žolnai keramike.

Saobraćaj u gradu naslanja se na prometni pravac Budimpešta - Pečuj - Osijek - Sarajevo. U toku je izgradnja auto-puta do Budimpešte. 2006. godine grad je dobio i civilni aerodrom.

Partnerski gradovi[uredi]

Galerija[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ "Prosvetni glasnik", Beograd 1887. godine
  2. ^ "Glasnik društva srpske slovesnosti", Beograd 1872. godine
  3. ^ "Glasnik društva srpske slovesnosti", Beograd 30/1871. godine
  4. ^ "Danica", Beč 1828. godine
  5. ^ "Srpski sion", Karlovci 1899. godine
  6. ^ "Opštinske novine", Beograd 1. oktobar 1934. godine
  7. ^ "Večernje novosti", Beograd 7. novembra 1918. godine
  8. ^ "Vreme", Beograd 1. decembar 1925. godine

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]