Sveti Nikola

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Sveti Nikola
Arhiepiskop Mire Likijske, Čudotvorac
Icon c 1500 St Nicholas.JPG
Ruska ikona iz 16. vijeka na kojoj je prikazan sa Sveti Nikola sa scenama iz svog života. Ikona se čuva u Nacionalnom muzeju u Stoklolmu, Švedska.
Datum rođenja oko (270-00-00)270.
Mesto rođenja Patara, Likija
Rimsko carstvo
Datum smrti oko 345.(345-Nedostaje neophodni parametar 1, mesec!-00) (74/75 god.)
Mesto smrti Mira, Likija
Vizantijsko carstvo
Poštuje se u u tradiocionalnim crkvama
Glavno svetilište Mošti se nalaze u bazilici Svetog Nikole u Bariju (23) i u crkvi Svetog Nikole na ostrvu Lido kod Venecije (15)
Praznik 19. (6) decembar, 22. (9) maj) i svaki četvrtak

Sveti Nikola (grč. Άγιος Νικόλαος; Patara,[1] oko 270Mira,[1] oko 345), u hrišćanstvu još poznat i kao Nikola Mirlikijski, Nikola Čudotvorac, svetac je u tradicionalnim crkvama, arhiepiskop Mire Likijske. U hrišćanstvu se poštuje kao čudotvorac, u istočnom hrišćanstvu još i kao zaštitnik putnika, zatvorenika i siromašnih,[2] a u zapadnom hrišćanstvu još i kao zaštitnik gotovo svih slojeva društva, ali naročito djece.[3]

Često se prikazuje sa mitrom na glavi, simbolom njegovog episkopstva. Sveti Nikola je dao osnovu za stavaranje lika Santa Kloza. Na osnovu njegovih žitija, u kojima se govori o poklonu Svetog Nikole za tri kćerke siromašnog čovjeka, proizašao je običaj darivanja za Božić.[4]

U drevnim žitijama Nikola Mirlikijsko obično se miješa sa Nikolom Patarskim zbog sličnih detalja u životima svetaca: oba su rodom iz Like, bili su arhiepiskopi i poštovani su kao svetitelji i čudotvroci. Ove sličnosti su dovele do pogrešnog zaključka koji je postojao mnogo stoljeća, a to da je u istoriji crkve postojao samo jedan Sveti Nikola Čudotvorac.[5][6]

U Srpskoj pravoslavnoj crkvi Sveti Nikola se praznuje 22. (9) maja (prenos moštiju),[7] 19. (6) decembra (dan smrti).[8] Četvrtak je prema sedmičnom krugu bogosluženja u Prvoslavnoj crkvi posvjećen Svetom Nikoli, kao i Svetim apostolima.[9]

Biografija[uredi]

Prema žitijama, Sveti Nikola se rodio u grčkoj koloniji Patari u 3. vijeku u maloazijskoj rimskoj provinciji Likiji, u vremenu kada je oblast prema kulturi bila helenistička. Nikola je bio veoma religiozan od ranog djetiljstva i svoj život je potpuno posvjetio hrišćanstvu. Vjeruje se da je rođen u bogatoj hrišćanskoj porodici i da je stekao osnovno obrazovanje. Zbog činjenice da se njegove žitije miješale sa žitijama Nikole Patarskog, nekoliko vijekova je vladalo pogrešno mišljenje da su roditelji Nikola Mirlikijskog bili Teofan (Epifan) i Nona.

Od djetinjstva Nikola je izučavao Sveto pismo; tokom dana nije napuštao hram, a noću se molio i čitao knjige. Njegov stic, episkop Nikola Patarski, proizveo ga je u čin čteca, a zatim u čin sveštenika, čineći ga za svojim pomoćnikom povjerio mu je predavanje učenja hrišćanske crkve narodu. Prema drugoj verziji, zahvaljujući čudu, odlukom sabora likijskih episkopa laik Nikola je odmah postao episkop Mire. U 4. vijeku je imenovanje na takav način bilo moguće.

Kada su njegovi roditelji umrli, Sveti Nikola je bogastvo koje je naslijedio podijelio siromašnima.

Početak sveštenike službe Svetog Nikole pripisuje se vremenu vladavine rimskih careva Dioklecijana (284—305) i Maksimilijana (286—305). Dioklecijan je 303. godine izdao naredbu kojom se legalizuje sistematski progon hrišćana širom carstva. Nakon što su oba cara abdicirala 1. maja 305. godine, došlo je do promjene u politici njihovih nasljednika prema hrišćanima. U zapadnom dijelu carstva Konstancije I Hlor (305—306) okončao je progon hrišćana odmah nakon stupanja na prijesto. U istočnom dijelu Galerije (305—311) nastavio je sa progonom do 311. godine, kada je izdao edikt o vjerskoj toleranciji, na samrtnoj postelji. Progon od 303. do 311. godine smatra se najdužim u istoriji carstva.[1]

Nakon smrti Galerija, njegov savladar Licinije (307—324) uglavnom je tolerisao hrišćane. Hrišćanske zajednice su počele da se razvijaju. Ovaj period uključuje episkopstvo Svetog Nikole u Miri. Borio se protiv paganizma, a samom Svetom Nikoli se pripisuje razaranje hrama Artemidi u Miri.[1]

On je tako revnosno branio hrišćanstvo od jeresi, prije svega od arijanstva. Grk Damaskin Studit, mitropolit Navpaktski i Artski (16. vijek), u knjizi „Blago” (grč. Θησαυρός) iznosi predanje po kome je za vrijeme Vaseljenskog sabora 325. godine Sveti Nikola „udario u obraz” svog protivnika Arija.[10] Međutim, profesor crkvene istorije Vasilij Bolotov u knjizi „Lekcije o istoriji Drevne crkve” piše: „Nijedna od priča o Nikejskom saboru, čak i sa slabim tvrdnjama na drevnost, među svojim učesnicima ne pominje ime Nikole. episkopa Mirlikijskog”. U ovom slučaju, profesor, protojerej Vladislav Cipin smatra, pošto se u najpouzdanijim dokumentima pominju imena samo nekih od otaca Sabora, ne bi trebalo za ozbiljno uzeti ovaj argument i ne vjerovati crkvenoj tradiciji.[11] Prema riječima profesora protojereja Liverija Voronova, „to se ne može smatrati istinitim prvenstveno zbog toga što je u oštroj suprotnosti sa savršenim moralom velikog sveca”, sa jedne strane, i sa Pravilima svetih apostola, sa druge strane. Ipak, prema njegovim riječima, Crkva „ne sumnja u valjanost činjenica sabornog suđenja Svetom Nikoli” za njegovo loše ponašanje. Voronov „na osnovu analize rječnika crkvenih pjevanja” potvrđuje da je Sveti Nikola nazvao Arija „bezumnim bogohulnikom”.[12]

Činjenica o tome da je Sveti Nikola udario Arija u lice i da je Svetom Nikoli suđeno nema u Nikolinim žitijama, koje je napisao Simeon Metafrast u 10. vijeku, ali u njima ima zapažanje, da je Nikola prisustvovao Nikejskom saboru i „odlučno se suprostavio Arijevoj jeresi”.[13]

Sveti Nikola je poznat kao zaštitnik oklevetanih, često ih oslobađajući sudbine nevino osuđenih, zaštitnik moreplovaca i drugih putnika.

Djela i čudesa[uredi]

Prenos moštiju[uredi]

Dana 26. avgusta, 1071. godine vizantijska vojska je poražena od Turaka Seldžuka tako da je Vizantija privremeno izgubila kontrolu nad velikim delom Male Azije. Ovo područje vraćeno je u sastav Vizantije tek za vreme vladavine Aleksija I Komnina (vladao 1081—1118), ali je i dalje ostalo pod napadima Turaka. Hrišćani veruju da se u ovoj pometnji sveti Nikola u jednom čudesnom snu javio nekom časnom svešteniku iz Barija i naredio da mu se mošti prenesu u Bari (Italija) koji je u to vreme bio hrišćanski grad i pod pravoslavnim patrijarhom. Mošti su u Bari stigle 9. maja 1087. godine; prema nekim izvorima, mošti su ukrali taljanski pirati i preneli ih u Bari, gde se danas nalaze. U svakom slučaju ih u Bariju vernici sa Istoka i Zapada poštuju sve do dana današnjega. Na dan 22. maja hrišćanstvo proslavlja pomen na Prenos moštiju Svetog Nikolaja [14]

Svetac i zaštitnik[uredi]

Spomenik Svetom Nikoli u nemačkom gradu Ebermanštat.

Hrišćani veruju da je Sveti Nikola čudotvorac i da se mnoga čuda dešavaju od njegovih čudotvornih moštiju iz kojih neprestano izbija sveto miro, kojim se leče bolesnici. Ovaj svetitelj je spašavao nasukane i izgubljene brodove, pa se smatra zaštitnikom moreplovaca. Zbog toga ga moreplovci često pozivaju pri opasnim situacijama ili brodolomima. Na ovaj datum su sve lađe, gde god se nalaze, bacale svoja sidra i do sutradan mirovale, odajući slavu ovom svetitelju. Danas se uoči praznika često zaustavljaju lađe dok se mornari pomole svetitelju i onda nastavljaju put. Svojim čudesnim moćima sveti Nikola pomaže svakom ko mu se obrati za pomoć u bolesti, nemoći i duševnoj patnji. Uz pomoć njegove molitve slepima se vraća vid, hromi prohodaju, a gluvima se vraća čulo sluha.

Praznuje se kao dečji praznik po katoličkim zemljama Evrope, naročito u Nemačkoj, Holandiji i Belgiji, ali i u Sloveniji i Hrvatskoj i mnogim drugim zemljama sveta; tada deca dobijaju poklone ukoliko su bila poslušna. Zaštitnik je grada Amsterdama i države Rusije.

Sveti Nikola je zaštitnik moreplovaca, ribara, brodova i plovidbe. Takođe je zaštitnik mnogih gradova i luka (posebno u Grčkoj i Italiji). U grčkom folkloru Sveti Nikola se opisuje kao „gospodar mora“. U modernoj Grčkoj i Srbiji on je jedan od najpoštovanijih svetitelja. Takođe on je zaštitnik države Grčke.

Ikonografija[uredi]

Ikona „Sveti Nikola“ iz 1327. godine (sa srpskim donatorima) iz bazilike „Svetog Nikole“ u Bariju.[15][16]

Na ikonama Svetog Nikolaja obično se slikaju sa jedne strane Isus Hristos sa Jevanđeljem u rukama, a sa druge Presveta Bogorodica sa arhijerejskim omoforom na rukama. Ovo ima svoj dvostruk istorijski značaj, i to u prvom slučaju označava prizivanje Nikolaja arhijerejskoj službi, a u drugom opravdanje njega od kazne zbog sukoba s Arijem. Sveti Metodije, patrijarh carigradski, piše:

„Jedne noći vide Sveti Nikolaj Spasitelja našega u slavi gde stoji blizu njega i pruža mu Jevanđelje, ukrašeno zlatom i biserom, a od druge strane vide Bogorodicu, koja mu stavljaše na ramena arhijerejski omofor. Malo posle ovoga viđenja predstavi se Jovan, arhiepiskop mirski, i Nikolaj bi postavljen za arhiepiskopa toga grada.”

To je prvi slučaj. Drugi slučaj desio se za vreme Prvog sabora u Nikeji. Pošto nije mogao razgovorom da zaustavi Arija u huljenju Isusa Hrista i Njegove Majke, Sveti Nikolaj ga je udario rukom po licu. Sveti oci na Saboru, negodujući zbog ovakvog postupka, izdvojili su Nikolaja sa Sabora i oduzeli mu sve znake arhijerejske. Hrišćani veruju da je te iste noći nekoliko Svetih otaca videlo istovetnu viziju, naime: kako oko Svetog Nikolaja stoje sa jedne strane Gospod Spasitelj sa Jevanđeljem, a sa druge Presveta Bogorodica sa omoforom pružajući svetitelju oduzete mu znake arhijerejstva. Videći ovo Oci su se užasnuli, i povratili brzo Nikolaju ono što su mu oduzeli, i počeli ga poštovati kao velikog ugodnika Božjeg i njegov postupak prema Ariju tumačiti ne kao delo bezrazložnog gneva, nego kao izraz velike revnosti za istinu Božju.

Sveti Nikola u zapadnoj kulturi[uredi]

Sveti Nikola na ukrajinskoj poštanskoj markici iz 2002.
Božićna markica 2006. iz Ukrajine, koja pokazuje Svetog Nikolu kao prijatelja i dobrotvora dece.
Deca recituju pesmu u čast Svetog Nikole u Vojvodini (Srbija) 2010.

Praznik Svetog Nikole ima danas veliki značaj po celom svetu. Pošto u nekim zemljama prevladava njegov „rođak“ Santa Klaus, uvezen iz Amerike, došlo je do komercijalizacije. Pred taj dan se masovno kupuju darovi. Oni, koji slave verski praznik, tim darovima u crkvama ili domovima obdaruju i obraduju decu, a i ostale člane porodice, kao i prijatelje i poznanike. Na taj način taj praznik nosi poruku Svetog Nikole: hrišćanska dobrotvornost je uvek moderna. U podalpskim zemljama i regionima dan Svetog Nikole se dovodi u vezu sa Krampusom, običajem čije poreklo seže u nemačko-slovensku tradiciju.

Sveti Nikola u muzici[uredi]

O Svetom Nikoli postoji više muzičkih dela naročito na engleskom jezičkom području.

Opereta Sveti Nikola dolazi[uredi]

Salezijanski sveštenik dr Jerko Gržinčić je napisao Božićnu operetu sa naslovom „Sveti Nikola dolazi“ u tri čina. U muzičkoj igri učestvuje mnoštvo dece, koji predstavljaju anđele, đavole, svetog Krispina i Gerarda te druga lica. Premijera je bila pre Drugog svetskog rata u hotelu Union u Ljubljani (tada Kraljevina Jugoslavija, danas Slovenija) sa velikim uspehom.[17]

Prvi čin se dešava u raju među anđelima, koji se spremaju za veliku svečanost i odlazak na Zemlju te pevaju anđeosku himnu. Oni će poneti darove dobroj deci. Sveti Krispin (postolar) i sveti Gerard (krojač) izrađuju cipele i odela za siromašnu decu.
Drugi čin se dešava u modernom paklu. Đavoli sa Luciferom na čelu čitaju loše novine, pevaju paklenu himnu i govore, kako će zavesti decu i omladinu na krivi put i tako ih dobiti u pakao; zatim planiraju, kako će pratiti Svetog Nikolu na Zemlju i kazniti nevaljalu decu.
Treći se čin dešava na Zemlji. Sveti Nikola sada dolazi pozdravljajući publiku, uz pratnju anđela i krampusa. Sveti vladika podučava ne samo decu, nego i njihove roditelje i prijatelje: Budite dobri i marljivi, pobožni i velikodušni. Iza toga dobra deca dobijaju darove – jednom pak u raju radost; nevaljala deca dobijaju prut, jednom pak muku u paklu, ako neće da isprave svoje greške.

Na kraju sveti Nikola čestita srećan Božić sa željom, da svi žive u miru i slozi.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 „NIKOLAЙ MIRLIKIЙSKIЙ • Bolьšaя rossiйskaя эnciklopediя - эlektronnaя versiя”. bigenc.ru (na jeziku: ruski). Pristupljeno 6. 1. 2018. 
  2. „Svяtitelь Nikolaй, arhiepiskop Mir Likiйskih Čudotvorec - čitatь, skačatь”. azbyka.ru (na jeziku: ruski). Pristupljeno 6. 1. 2018. 
  3. „St. Nicholas Center ::: PATRON SAINT”. www.stnicholascenter.org (na jeziku: engleski). Pristupljeno 6. 1. 2018. 
  4. Stemp, Richard (2012). Le langage secret de la Renaissance: le symbolisme caché de l'art italien (na jeziku: francuski). National geographic France [éd.] str. 108. ISBN 9782822900003. 
  5. „NIKOLAЙ ČUDOTVOREC,SVЯTITELЬ NIKOLAЙ,NIKOLA UGODNIK, RAZNOE065”. www.nikola-ygodnik.narod.ru (na jeziku: ruski). Pristupljeno 6. 1. 2018. 
  6. „Konferenciя "Svяtitelь Nikolaй v vizantiйskoй, slavяnskoй i russkoй literature i ikonografii": diskussii i vыvodы” (na jeziku: ruski). 23. 7. 2015. Arhivirano iz originala na datum 23. 7. 2015. Pristupljeno 6. 1. 2018. 
  7. Stefanović, Vladimir. „Sveti Nikolaj Čudotvorac Mirlikijski”. Večiti pravoslavni kalendar (na jeziku: srpski). Pristupljeno 6. 1. 2018. 
  8. Stefanović, Vladimir. „+++ Sveti Nikolaj Čudotvorac, arhiepiskop mirlikijski - Nikoljdan”. Večiti pravoslavni kalendar (na jeziku: srpski). Pristupljeno 6. 1. 2018. 
  9. „LITURGIKA – Strana 10 – Svetosavlje”. svetosavlje.org (na jeziku: srpski). Pristupljeno 6. 1. 2018. 
  10. „File:Θησαυρός Δαμασκηνού, μετά της προσθήκης εν τω τέλει και ετέρων επτά λόγων ψυχοφελεστάτων, και της εξηγήσεως του Πάτερ ημών.pdf - Wikimedia Commons” (PDF). commons.wikimedia.org (na jeziku: engleski). Pristupljeno 6. 1. 2018. 
  11. „Svяtoй imperator Konstantin i ego эpoha. Častь 2”. Pravoslavie.RU (na jeziku: ruski). Pristupljeno 6. 1. 2018. 
  12. „"Pravilo verы i obraz krotosti...". Cerkovno-Naučnый Centr "Pravoslavnaя Эnciklopediя" (na jeziku: ruski). Pristupljeno 6. 1. 2018. 
  13. „Žiznь i deяniя svяtogo otca našego Nikolaя - čitatь, skačatь - prepodobnый Simeon Metafrast”. azbyka.ru (na jeziku: ruski). Pristupljeno 6. 1. 2018. 
  14. Tako su mošti svetog Nikole izbegle žalosnu sudbinu moštiju mnogih svetaca, koje su bile spaljene, kao na primer mošti Svetog Save
  15. Srpska ikona u Bariju sačuvala lik Svetog Nikole („Večernje novosti“, 19. decembar 2015)
  16. Svetog Nikolu čuva kovčeg od srpskog srebra i zlata („Večernje novosti”, 18. decembar 2016)
  17. Ova opereta sa naslovom na slovenačkom „Miklavž prihaja“ je prevedena na hrvatski jezik, a delomice i na srpski i mađarski sa naslovom „Jön a Mikulás“.

Spoljašnje veze[uredi]