Hercegovina

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Hercegovina
Bih regions02.png
Geografska regija Hercegovina u Bosni i Hercegovini, prema 2. izdanju enciklopedije Jugoslavije.[1]
Najveći gradovi Mostar
Trebinje
Država Bosna i Hercegovina
Region Federacija Bosne i Hercegovine
Republika Srpska
Administrativna jedinica Hercegovačko-neretvanski kanton
Zapadnohercegovački kanton
Istočna Hercegovina
Jezik Srpski, hercegovačko narečje
Hercegovina u BiH
Žuto: Hercegovačko-neretvanski kanton
Zeleno: Zapadnohercegovački kanton
Plavo: Istočna Hercegovina u RS

Hercegovina je istorijska država koja je prvobitno postojala pod imenom Hum ili Humska zemlja, a u srednjem veku dobila ime Hercegovina,. Danas označava geografsku oblast koja obuhvata južnu polovinu Bosne i Hercegovine. Hercegovina kao stara srpska srednjovekovna zemlja bila je mnogo veća i obuhvatala je delove današnje zapadne Crne Gore, delove Polimlja i gornjeg Podrinja, kao i Boku Kotorsku. (Stara Hercegovina). Ova država je ime dobila po tituli hercega od Svetoga Save (nem. Herzog - vojvoda), vladara ovog područja iz 15. veka Stefana Vukčića Kosače. Kroz istoriju se nazivala i Humska zemlja, Hum ili Zahumlje.

Istorijski i kulturno ona obuhvata, ili je obuhvatala, neka područja istočno i severoistočno (Stara Hercegovina u Crnoj Gori, Podrinju i Polimlju). Po društveno-istorijskim kriterijumima, Hercegovina se na nekim od ovih teritorija preklapa sa Bosnom.

Hercegovina zauzima oko 20% teritorije Bosne i Hercegovine, gde živi oko 10% stanovništva zemlje.

Geografija[uredi]

Hercegovina je brdsko-planinsko područje koje čini deo Dinarskih planina. Tipični su predeli karsta u kojima se povremeno pojavljuju plodne ravnice - polja. Klima je mediteranska, iako sa nešto više padavina u odnosu na prosek za ovaj tip klime. Zime su blage, i za razliku od susedne Bosne, snega u dolinama Hercegovine ima veoma retko. Leta su suva i vrela, posebno u julu i avgustu.

Najviši vrh je Maglić na 2.386 m, zatim Volujak 2.336 m kod Gacka. Ostali značajni vrhovi su Čvrsnica (2.226 m kod Posušja i Prenj (2.226 m kod Mostara. Značajna planina je i Vran - prirodna granica između Hercegovine i Bosne.

Jedina veća reka je Neretva, koja izvire kod Gacka i u velikom luku dugom 218 km prolazi kroz centralni deo regije. Južni deo Hercegovine pripada slivu reke Trebišnjica, duge 96,5 km, koja izvire kod Bileće, a ponire kod Hutova.

Hercegovina nema velikih prirodnih jezera, ali ima tri velika veštačka: Jablaničko i Ramsko na Neretvi i Bilećko na Trebišnjici koje je najveće veštačko jezero Balkana.

Granice[uredi]

Danas je teritorija Hercegovine podeljena na više delova, iako je i te kako živo sećanje hercegovačkog naroda o jedinstvu tih teritorija. Hercegovina se deli na Istočnu i Zapadnu Hercegovinu, kao deo Bosne i Hercegovine, i Staru Hercegovinu u Crnoj Gori, deo oko Prijepolja u Srbiji, i Konavle u Hrvatskoj.

Izrazita je geografska granica između Bosne i Hercegovine čini planinski niz Vran-Raduša-Vranica-Bitovnja-Bjelašnica-Treskavica-Zelengora-Maglić. Istočna Hercegovina većinom pripada Republici Srpskoj, a njen ostatak Federaciji BiH, s tim da se Zapadna Hercegovina podudara sa Zapadnohercegovačkim kantonom, a njen centralni dio (neumska, čapljinska, stolačka, mostarska, jablanička i konjička regija) se podudara sa Hercegovačko-neretvanskim kantonom. U geografskom smislu, od navedenih opština severni dio opštine Prozor pripada Bosni, dok Hercegovini pripadaju i južni dijelovi opština Tomislavgrad i Foča, čiji se veći dijelovi takođe nalaze u Bosni, a isto tako Hercegovini, u celini, geografski pripada i područje bivše opštine Ulog, inače u sastavu opštine Kalinovik. Smatra se da je prelaz iz Bosne u Hercegovinu na prevoju Ivan sedlo. Nekada se u geografskom smislu pod Hercegovinom podrazumevaju slivovi reka Neretve i Trebišnjice.

Istorijska Stara Hercegovina je sastavni deo Crne Gore, tj. njen severni, planinski deo (Piva, Nikšić, Šavnik, Žabljak,(Zasada (Bobovo) ) i Boko-Kotorski zaliv. U Staru Hercegovinu spadaju i oblasti oko Foče, Goražda u Bosni, Prijepolja u Srbiji, i oblast Konavle u Hrvatskoj.

Istorija[uredi]

Hercegovina je svoje ime dobila po velikom srpskom vojvodi Stefanu Vukčiću Kosači, koji je vladao tim područjem sredinom 15. veka. On se 1448. krunisao titulom hercega od Svetoga Save u manastiru Mileševa. Poznata je još i kao Vojvodstvo Svetog Save, zato što je ovaj srpski prosvetitelj bio vladar u Humskoj zemlji, a potom i organizator Srpske pravoslavne Mitropolije Zahumsko-Hercegovačke. Teritorija kojom je vladao prostirala se od Lima do Cetine i od Rame do Kotorskog zaliva.

U svojoj povelji Splićanima, izdatoj upravo u vrijeme vladavine Humskom zemljom princa Rastka Nemanjića, oko 1190—1192. godine, Stefan Nemanja, „sabiratelj svih Srpskih Zemalja“, među kojima su bile i Travunija i Hum, ili Zaholmije (Zahumlje) - današnja Hercegovina, kaže:

„Ja veliki župan Nemanja dozvoljavam Splićanima da slobodno izlaze u moju zemlju, i sina mi Rastka u Humsku zemlju, i sina mi Vukana u Zetu, i da slobodno trguju, i da im se nikakva nepravda ne dogodi.”

Kasniji srpski vladari u srpskim zemljama, uključujući hercegovačke i bosanske, sa ponosom su svoju vlast i titule vezivali za ime Svetoga Save.

Srednjovekovna Hercegovina[uredi]

Srednjovekovna Hercegovina (tzv. Kosačina Hercegovina) je zauzimala teritoriju južne Bosne i mostarske regije, te delove crnogorskog primorja s lukom Herceg-Novi.

Hercegovina pod Otomanskom vlašću[uredi]

Ejalet Hercegovina 1850. godine

Osmanlije su prvi počeli tu regiju nazivati Hercegovina u stvari Vilajet Hercegovina, po njenom tadašnjem vladaru hercegu Kosači. Hercegovina je i pod Osmanlijama zadržavala oblik samouprave u vidu Hercegovačkog pašaluka. Hercegovina je država koja je dugo odolijevala napadima Turaka, a po osvajanju nisu prestajali sa ustancima i bunama, najveći je ustanak Nevesinjska puška koji je Hercegovini trebao da donese konačnu slobodu i obnovu nezavisnosti a potom i ujedinjenja sa ostalim srpskim državama.

Hercegovina pod Austro-Ugarskom vlašću[uredi]

Austrougarska je anektirala Hercegovinu nakon Berlinskog Kongresa. Samo dio Hercegovine je oslobođen ali kao dio Crne Gore u kojoj je ostao do dana danas. Hercegovina je zadržala neku vrstu autonomije i u Austro-Ugarskoj. Hercegovci se opet najviše ističu u borbi protiv okupatora i deluju u vidu organizacije Mlada Bosna.

Hercegovina u Kraljevini SHS[uredi]

Na žalost Hercegovina tada po prvi put gubi svoje ime i svoju teritoriju i biva podeljena na Zetsku i Primorsku banovinu. Primorska banovina posle postaje dio Hrvatske banovine pa tako i dio Hercegovine.

Hercegovina u NDH[uredi]

Istočni Hercegovici su se i tada isticali i borili protiv zločinačkog okupatora mnogobrojnim ustancima u kojima su porazili zločinačku jedinicu ozloglašenog ustaše Mija Babića-Đovanija, desne ruke Ante Pavelića. Hercegovački ustanici su ustašku jedinicu porazili a Mija usmrtili.

Stvaranje Jugoslavije i SR Bosne i Hercegovine[uredi]

Stvaranjem SFRJ, Hercegovina se po prvi put prisajedinjuje sa Bosnom u jednu federalnu jedinicu SR BiH, zadržava svoje ime ali ne dobija federalnu jedinicu zasebno, što su mnogi smatrali nepravdom uzevši u obzir da je dobila Makedonija, Slovenija, Crna Gora, pa i Vojvodina i Kosovo i Metohija koji su imali veliki stepen autonomije.


Raspad Jugoslavije[uredi]

U vreme raspada Jugoslavije, septembra 1991. godine, proglašena je Srpska Autonomna Oblast Hercegovina (SAO Hercegovina). Oblast je postala deo Srpske Republike Bosne i Hercegovine 1992. godine.

Hercegovina danas[uredi]

Gradovi i opštine koje obuhvata Hercegovina su:

Hercegovina danas obuhvata oko 20% teritorije i oko 10% stanovništva današnje Bosne i Hercegovine. Obuhvata Istočnu Hercegovinu (regiju u Republici Srpskoj), Hercego-Neretvansku županiju (kanton u FBiH) i Zapadnu Hercegovinu (Kanton u FBiH).

Znameniti Hercegovci[uredi]

Galerija (kultura)[uredi]

Galerija (priroda)[uredi]

Zastave i grbovi Hercegovine[uredi]

Reference[uredi]

Literatura[uredi]

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]