Srpski orao

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Orao na grbu Republike Srbije
Grb Crne Gore

Srpski orao je dvoglavi heraldički orao, uobičajeni simbol u srpskoj heraldici i veksilologiji. Dvoglavi orao i ocila su glavni heraldički simboli koji predstavljaju nacionalni identitet Srba vijekovima.[1] Porijeklo vodi od srednjovjekovne dinastije Nemanjić.[1] Orao, zajedno sa ocilima, koristi se u savremenom dizajnu grba Srbije, a sam orao na grbu Crne Gore.

Istorija[uredi | uredi izvor]

Srednji vijek[uredi | uredi izvor]

Dvoglavi orao je usvojen u srednjovjekovnoj Srbiji iz vizantijske kulture. Vizantijsko heraldičko značenje dvoglavog orla je da glave predstavljaju dvostruki suverenitet cara (sekularni i vjerski) i/ili vlast vizantijskih careva nad Istokom i Zapadom.

Najstariji očuvani dvoglavi orao Nemanjića u istorijskim izvorima je prikaz ktirorske freske Miroslava Zavidovića u crkvi Svetog Petra u Bijeljom Polju, iz 1190. godine.[1] On je imao sljedeće karakteristike: jedan vrat i dvije glave, ogrlice na vratu i repu, raširena krila, rep u obliku ljiljana, glave iznad krila, noge sa tri prsta, dok se orao nalazio u krugu.[1] Ova vrsta nemanjićkog orla razvijena je između 12. i 15. vijeka.[1] Veoma je različita od njemačkog orla: dva vrata, bez ogrlica, rep je u obliku lista, glave niže od krila, noge sa četiri prsta, sa neraširenim krilima.[1] Dvoglavi orao Nemanjića (sa posebnim karakteristikama) bio je prikazan na detaljima ukrasa i tkanina u manastiru Žiča (1207—1220), u crkvi Bogorodice Ljeviške (1307—1310), ukrasima odjeće Jovana Olivera (1349), detaljima na tkanini iz manastira Veluće (14. vijek), detaljima u manastiru Manasiji (1402—1427), na pločo sa grbom Ivana Crnojevića, kao i u drugim crkvama i manastirima.[2]

Početkom 14. vijeka, dvoglavi orao se može češće vidjeti na natpisima, srednjovjekovnim freskama i na vezu odjeće srpske kraljevske porodice.[3] Srpska crkva je usvojila, tako da je ulaz u manastir Žiču, sjedištu arhiepiskopije u periodu od 1219. do 1253. godine i tradicionalnom mjestu krunisanja srpskih kraljeva, bio ukrašen prikazima dvoglavog orla.[4] Na prstenu kraljice Teodore se nalazi urezan simbol dvoglavog orla.[4] Tokom vladavine cara Dušana, dvoglavi orao se mogao vidjeti na svakodnevnim objektima i dokumentima vezanim za državu, kao što su voštani pečat i dekreti.[4] Kartograf Anđelino Dulserat je na mapi koju je izradio 1339. godine Srpsko carstvo obilježio zastavom sa crvenim dvoglavim orlom.[4]

Ostale srpske dinastije su takođe usvojile simbol kao simboličan nastavak, kao Mrnjavčevići i Lazarevići. Srpski knez Lazar, za vrijeme rednoviranja manastira Hilandar na Svetoj gori, urezao je dvoglavog orla na sjevernom zidu.[5] Minhenski psaltir je umjetničko djelo bogato dvoglavim orlovima. Dvoglavog orla je zvanično usvojio Stefan Lazarević nakon što je dobio titulu despota, druge najviše vizantijske titule, od cara Jovana VII Paleologa u avgustu 1402. godine u Konstantinopolju.[6]

Rani novi vijek[uredi | uredi izvor]

Dvoglavi orao se nalazi na nekoliko grbova u Ilirskom grbovniku, sastavljenom u ranom novom vijeku. Bijelog dvoglavog orla na crvenom štitu koristila je dinastija Nemanjić i despot Stefan Lazarević. „Nemanjićki orao” se nalazio na čelenki grba Hrebeljanovića (Lazarevići), dok je polu-bijeli polu-crveni orao korišten na čelenki grba Mrnjavčevića.

Novi vijek i savremeno doba[uredi | uredi izvor]

Srpski orao lomi zastave „neprijatelja” (bugarska, osmanska i ugarska u kandžama, austrijska u ćošku, nemačka u pozadini)

Nakon osmanskog osvajanja i okupacije koja je trajala do početka 19. vijeka, dvoglavi orao je zabranjen kao simbol srpskog suvereniteta i državnosti. Ocila su se češće koristila kao još jedan srednjovjekovni simbol Srba. Grb je uglavnom prikazivan u obliku bijelog orla od 1804. godine, kada Gavrilović izdaje revolucionarnu zastavu zasnovanu na orlu Nemanjića u Stematografiji.[7]

Srpska revolucija je vaskrsla tradiciju Nemanjića i dvoglavi bijeli orao je postao grb Srbije kao simbol nezavisnosti od Osmanskog carstva. Ocila su korištena kao štit na dvoglavom orlu na savremenom dizajnu grba Srbije, prateći tradiciju uspostavljenu u Kraljevini Srbiji 1882. godine.

Grb iz 1882. godine sa bijelim dvoglavim orlom, nije bio nemanjićkog tipa, nego njemačkog, uprkos činjenici da on simbolizuje nasljeđe Nemanjića; grešku je napravio ilustrator grba Von Štrel (Nijemac), koji je „prevario” Stojana Novakovića (uglednog srpskog istoričara i ministra) i umjesto nemaćikog orla nacrtao njemačkog orla.[8]

Dvoglavi orao je dio porodičkih grbova obje srpske dinastije, Obrenovića i Karađorđevića.

Kraljevski orden Belog orla bio je kraljevski orao dodjeljivan srpskim i jugoslovenskim državljanima za dostignuća u miru i ratu, ili za posebne zasluge Kruni, državi ili narodu, između 1883. i 1945. godine.

Galerija[uredi | uredi izvor]

Opštine[uredi | uredi izvor]

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ a b v g d đ Atlagić 2009, str. 180.
  2. ^ Atlagić 2009, str. 181–182.
  3. ^ Solovjev 1958, str. 130.
  4. ^ a b v g Solovjev 1958, str. 134–135.
  5. ^ Ivić 1910, str. 30.
  6. ^ Jahrbücher für Geschichte Osteuropas, vol. 8, Osteuropa-Institut München, F. Steiner Verlag, (1960). str. 511.
  7. ^ „Ethnic Groups”. 10. New York: Gordon and Breach. 1993. 
  8. ^ Atlagić 2009, str. 183.

Literatura[uredi | uredi izvor]