Gnjilane
Iz projekta Википедија
 |
Ovaj članak ili poglavlje ne citira izvore, tako da postoji verovatnoća da su neke informacije iznete u ovom članku netačne.
|
Koordinate: 42° 27' 53" SG Š, 21° 28' 12" IGD Gnjilane (albanski: Gjilani / Gjilan) je grad na Kosovu i Metohiji (Republika Srbija) sa 88.286 stanovnika 2005. godine.
[uredi] Ime i istorija
Poreklo imena je sporno, srpski izvori tvrde da ime potiče od reči gnjidav, a albanski da je grad osnovala porodica Gnjinaj 1772. pošto se doselila na mesto gde je bio srednjovekovni grad Novo Brdo. Međutim, prvi podaci koji se odnose na postojanje naseljenog mesta na tom području se pojavljuju već u prvoj polovini XIV veka i to u doba vladavine cara Stefana Dušana Silnog, koji je i posetio Ružicu (kako se u to vreme zvalo Gnjilane) negde oko 1351. godine i prešao preko čuvenog Masketarovog mosta na reci Dobruši, u centru grada, i tako zanavek obeležio istoriju ovog srpskog mesta. U to vreme (XIV vek), u blizini Gnjilana, u utvrđenju Prilepac, rođen je Sveti knez Lazar Hrebeljanović, koji se 1389. godine, u čuvenom boju na Kosovu, suprotstavio islamskom nadiranju, i pokušavši da odbrani hrišćansku Evropu dao i svoj život.Mnogo kasnije, nakon srpsko-turskog rata u 19. veku , Gilane (kako su ga tada zvali) je nesrećnom igrarijom velikih sila, pripalo Turskoj.U to vreme je nastala i čuvena pesma koja najbolje odslikava raspoloženje srpskog naroda u to vreme i koja glasi: "Oj Gilane pusta varoš, zar za tebe nema radost, dođe Srbin pa se vrati, a Gilane još da pati." Gnjilanci su, najzad, 1912. godine dočekali dugo željenu slobodu, kada su se i poslednje turske trupe povukle iz ovog grada.
Gnjilane je jedan od gradova na Kosovu i centar je Kosovskog pomoravlja. Većinsko stanovništvo posle rata 1999. godine je albansko. U samom gradu Gnjilanu do 1999. godine živelo je oko 15.000 Srba, a od celokupnog broja stanovnika danas svega 50 ljudi je srpske nacionalnosti. 17. marta 2004 u velikom nasilju nad Srbima spaljene su preostale srpske kuće. Jedino mesto gde se Srbi danas okupljaju u ovom gradu je dvorište crkve Sv. Nikola u Gnjilanu. Srbi u ovom gradu ne posećuju gradsku pijacu, pozorište, mesta kulturnog dešavanja, itd.[traži se izvor] Škole su preseljene u srpska sela, a do škole učenike vozi autobus pod pratnjom Kfora.[traži se izvor]
U centru grada ispred gradskog pozorišta do 1999. godine nalazio se spomenik Knezu Lazaru koji je sa dolaskom Kfora porušen.[1] Danas na ovom mestu stoji spomenik albanskom borcu. Spomenik Knezu Lazaru je pri tome značajno oštećen, ali je sačuvan u američkoj bazi Montid u Gnjilanu. Na inicijativu meštana sela Šilovo spomenik je juna 2007. postavljen i osveštan u njihovom selu.[1]
Od predratne industrije skoro nijedna fabrika danas ne radi, a mnoge su privatizovane. Sela koja okružuju grad su uglavnom etnički čisto srpska iz kojih narod polako odlazi van Kosova i Metohije. Danas na području Kosovskog pomoravlja živi preko 30.000 Srba i oko 150.000 Albanaca, ali se broj Srba svakodnevno smanjuje.
[uredi] Naselja
Najveća srpska sela u opštini Gnjilane su Koretište,Ranilug i Korminjane.
