Nacionalni park Šar-planina

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Ukoliko ste tražili planinu, pogledajte članak Šar-planina.
Nacionalni park Šar-planina
IUCN kategorija II (nacionalni park)
Šar Mountains, view from the Republic of Macedonia.jpg
Mapa sa lokacijom zaštićene oblasti Nacionalni park Šar-planina
Mapa sa lokacijom zaštićene oblasti Nacionalni park Šar-planina
Lokacija  Srbija
Najbliži grad Prizren
Koordinate 42°12′08.9″N 20°55′28.7″E / 42.202472° SGŠ; 20.924639° IGD / 42.202472; 20.924639Koordinate: 42°12′08.9″N 20°55′28.7″E / 42.202472° SGŠ; 20.924639° IGD / 42.202472; 20.924639
Površina 22.805 ha
Osnovano 1986. godine
Upravljačko tijelo Srbija

Nacionalni park Šar-planina se nalazi na delovima opština Štrpce, Prizren, Suva Reka i Kačanik na Kosovu i Metohiji.

Osnivanje i uloga očuvanja[uredi]

Osnovan je 1986. godine[1] i površina nacionalnog parka je 22.805 ha. Nacionalni park je osnovan radi očuvanja: različitih oblika glacijalnog (cirkovi, morene glacijalna jezera i dr.), periglacijalnog (snežanički cirkovi, klizeći blokovi, mikro-oblici tundra mozaika sa drobinama i dr.), kraškog i fluvijalnog reljefa; hidroloških objekata i pojava (rečni tokovi, izvori, potoci, tresave i jezera); šumskih i visokoplaninskih vegetacija i njihovih staništa (zajednice munike, molike, krivulja, tresave i visoke zeleni i dr.); staništa i populacije divlje flore (hajdučica kralja Aleksandra, Nikolićev pucavac, bornmilera, šarplaninski karanfil i dr.) i faune, posebno bogate faune dnevnih leptira, ptica (sivi soko, veliki tetreb, jarebica kamenjarka, prdavac, balkanska ušata ševa), sisara (snežna i dinarska voluharica, mrki medved, vuk, divokoza i dr.); predela sa nizom karakterističnih obeležja; brojnih objekata kulturne baštine koji potiču iz srednjevekovne srpske države (manastiri Sv. Arhanđela, Sv. Petra Koriškog, Sv. Bogorodice i crkve Sv. Nikole, Sv. Petke, Sv. Đorđa i dr.) i zaštite i očuvanja spomen obeležja. [2][3]

Strogi prirodni rezervati u parku[uredi]

  • „Rusenica“ predstavlja pribežište retke i ugrožene divljači u našoj zemlji – risa i zaštićen je kao poseban rezervat 1950.godine;
  • „Popovo prase“ je rezervat čiste sastojine endemičnog bora munike i zaštićen je 1960.godine. Stabla munike su niska, često sa gornje strane oštećena, podmladak vrlo redak, skoro bez ikakve druge prizemne vegetacije;
  • „Ošljak“ je rezervat čiste sastojine endemičnog bora munike u donjem delu, a stene i kamenjari bliže vrhu Ošljaka. Kako je taj deo Ošljaka eksponiran više zapadu, to se u proleće u njemu okupljaju veliki tetrebovi a rezervat naseljavaju i jarebice, kamenjarke i leštarke. Kao poseban rezervat zaštićen je 1960.godine;
  • „Golem bor“ je potpuno čista munikova sastojina i kao poseban rezervat zaštićen je 1960.godine.

Flora i fauna[uredi]

Šar-planina, koja se kao moćna barijera izdiže iznad kosovsko-metohijske kotline, je visoka i markantna planina sa oko 70 vrhova visine preko 2000 m i sa preko 30 vrhova iznad 2500 m (najviši vrhu Srbiji Bistra sa 2652 m).

Na Šar-planini živi 1800 biljnih vrsta. Među njima, 175 je strogo zaštićenih i 268 zaštićenih. U Crvenoj knjizi flore Srbije su 24 vrste, na spisku Evropske crvene liste ugroženih životinjskih i biljnih vrsta (European Red List of Globally Threatened Animals and Plants 1991) je 25 vrsta, i na spisku Svetske crvene liste ugroženih biljaka (IUCN Red List of Threatened Plants, 1997) je 31 vrsta.

Istovremeno, Šar-planinapa i sam Nacionalni park, predstavlja jedno od faunistički najbogatijih područja Srbije i Evrope. U Nacionalnom parku živi 147 vrsta dnevnih leptira (50,86% balkanske faune dnevnih leptira i 77% vrsta Srbije), 31 vrsta vodozemaca i gmizavaca (ili 69% srpske herpetofaune), 159 vrsta ptica (a sreće se i preko 200 vrsta), i 32 vrste sisara, od toga 30 vrsta globalno ugroženih i 17 vrsta koje su prirodne retkosti.

Spomenici kulture[uredi]

Pored toga što je ovaj nacionalni park po svom prirodnom bogatstvu jedna od vrućih tačaka biološke raznovrsnosti Evrope, on je izuzetno dragocen i kao kolevka srpske duhovnosti, državnosti i istorije. Na ovom području se nalazi 45 objekata kulturne baštine, a među njima se ističe 14 kategorisanih kulturnih dobara od izuzetnog značaja izgrađenih u periodu od 12. do 16. veka. Tu su isposnica i manastir Sv. Petra Koriškog iz XIIIveka, crkva Sv. Petke iz 14. veka, crkva Sv. Bogorodice Odigitrije iz XIV veka, manastir Sv. Trojice iz 15. veka, ostaci Dušanovog grada i manastirskog kompleksa Sv. Arhangeli iz 14. veka nadomak Prizrena, i drugi spomenici kulture od najvećeg nacionalnog značaja.

Međunarodni značaj[uredi]

  • Nacionalni park „Šar-planina“ nalazi se na Listi međunarodno značajnih područja za biljke kao IPA područje (Important Plant Areas -IPA, Planta Europa, Plantlife, 2005);
  • Zbog velikog prisustva retkih i ugroženih vrsta ptica, Šar-planina je uvrštena u Listu najvažnijih područja ptica u Evropi (GRIMMETT & JONES 1989). Takođe, područje srspkog dela Šar-planine se nalazi na Listi međunarodno značajnih područja za ptice kao IBA područje (Important Bird Аreas - IBA, BirdLife Conservation, BirdLife International, 1999);
  • Područje Nacionalnog parka „Šar-planina“ je identifikovano kao Emerald područje pod imenom „Šar planina“, deo mreže područja (Emerald Network of Areas of Special Conservation Interest - АsCI) značajnih sa stanovišta primene Konvencije o očuvanju evropske divlje flore i faune i prirodnih staništa (Bernska konvencija) u Srbiji, sa oznakom RS0000008;
  • Nacionalni park „Šar-planina“ nalazi se na Nacionalnoj listi jednog od 10 potencijalnih rezervata biosfere (Biosphere Reserve) u okviru UNESKO programa „Čovek i biosfera“ (UNESCO - Man and Biosphaere), i nalazi se na preliminarnoj listi od pet potencijalnih dobara koja bi trebalo da budu nominovanaza upis u UNESCO listu dobara svetske baštine na osnovu Konvencije o zaštiti svetske kulturne i prirodne baštine (World Heritage Convention);
  • Nalazi se na Preliminarnoj nacionalnoj listi kao jedno od 65 potencijalnih Ramsarskih područja u Srbiji.

Rešenje - akt o osnivanju[uredi]

Zakon o nacionalnim parkovima PR broj 122, stupa na snagu 14. oktobra 2015. godine. Službeni glasnik RS 84/ 2015 od 06. 10. 2015. godine.

Vidi još[uredi]

Izvori[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]


Napomena: Sadržaj ove stranice ili jedan njegov deo, napisan je na osnovu uvida u Centralni registar zaštićenih prirodnih dobara koje vodi Zavod za zaštitu prirode Srbije.