Istočna Evropa

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Istočna Evropa su zemlje u svetlo crvenoj boji.

Istočna Evropa predstavlja najveću evropsku regiju. Zahvata polovinu površine Evrope, na kojoj živi nešto više od četvrtine ukupnog evropskog stanovništva. Do 1991. godine cela regija bila je u sklopu jedne države - Saveza Sovjetskih Socijalističkih Republika (skraćeno SSSR). Te godine SSSR se raspao na petnaest nezavisnih država, od kojih njih tri u celini (Ukrajina, Belorusija, Moldavija) i jedna delimično (Rusija) čine istočnu Evropu. Postoje i druge podele Evrope, ali ova se zasniva na podeli za statističke potrebe UN-a.

Geogafski položaj[uredi]

Istočna Evropa pretežno je smeštena u severnom umerenom pojasu. Prostire se između ostatka Evrope na Zapadu i Azije na istoku. Istočna granica poklapa se sa granicom Evropskog kontinenta.

Fizičko geografske odlike[uredi]

Istočna Evropa obuhvata prostranu brežuljkastu i talasastu Istočnoevropsku niziju. U temelju nizije leži stara platforma pokrivena debelim sedimentnim slojem, dok stare stene izbijaju na površinu samo u najsevernijim delu (poluostrvo Kola).

Reljef[uredi]

Valdajsko pobrđe, najviši deo Istočnoevropske nizije
Glavni članak: Istočnoevropska nizija

Najveći deo Istočne Evrope zauzima prostrana Istočnoevropska nizija (Ruska Ravnica). Ravnicu prekida nekoliko pobrđa, koja predstavljaju glavna rečna razvođa Istočne Evrope.

Klima[uredi]

Istočnoevropska klimatska oblast pruža se istočno od linije koja spaja Botnički zaliv i crnomorsku obalu Bugarske, a obuhvata evropski deo Rusije i sve države Istočne Evrope. Najveći deo regije daleko je od morskih obala, pa je klima kontinentalnija. Leta su topla i vlažna, dok su zime duge i oštre, sa postojanim snežnim pokrivačem. Klima postaje sve oštrija kako se ide ka severu.

Vode[uredi]

Glavne reke Istočne Evrope su:

Najveća je Volga, koja je u isto vreme i najveća reka Evrope. Na njoj je pregrađivanjem stvoren niz veštačkih jezera, što je omogućilo da se reguliše rečni tok, pokreću hidroelektrane i navodnjavaju polja. Volga je kanalima povezana sa pet mora.

Na severu se nalazi mnogo močvara i jezera, među kojima je najveće Ladoško jezero. Ono je kanalima povezano sa Barencovim i Baltičkim morem.

Prirodne zone[uredi]

Istočna Evropa ima veliku meridijansku rasprostranjenost i zahvata nekoliko prirodnih zona. Zbog ravničarskog reljefa te zone su jasno izražene.

Krajnji sever, duž obala Severnog ledenog okeana, zauzima tundra. Južno od nje prostire se tajga, koju zatim smenjuju mešovite šume. Južno od Moskve počinje stepa, sa usamljenim ostrvcima šume. Drveće postepeno nestaje, pa počinje širok pojas stepe, skoro potpuno pretvoren u oranice (kulturna stepa). Klima i travna vegetacija stepe stvaraju pogodnije uslove za postojanje veoma plodnog zemljišta - černozem. On sadrži mnogo humusa i lako se obrađuje. Prostire se u širokom pojasu preko juga Ukrajine, evropskog dela Rusije i Sibira. Plodnost černozema smanjuje se zbog erozije, dubokog oranja i preterane primene veštačkih đubriva.

Stepa seže sve do obala Crnog mora, a uz Kaspijsko jezero prelazi u zonu suvih stepa i polupustinja. U priobalju Crnog mora zastupljena je suptropska vegetacija.

Društvene odlike Istočne Evrope[uredi]

U Istočnoj Evropi živi približno četvrtina evropskog stanovništva. Najbrojniji su pripadnici slovenske jezičke grupe: Belorusi, Rusi i Ukrajinci. Neslovensko stanovništvo pretežno živi u baltičkim zemljama i u Moldaviji.

Ozbiljan problem zemalja Istočne Evrope predstavlja neprestano smanjivanje broja stanovnika. Raspad SSSR-a doneo je pogoršanje materijalnog i zdravstvenog stanja stanovništva. Natalitet je opao, mortalitet se povećao, a iseljavanje postalo masovno.

Zemlje Istočne Evrope spadaju danas u demokratske zemlje. Demokratske zemlje su onekoje demokratiju uzimaju kao osnovno ljudsko pravo. U njima narod slobodno bira ko će rukovoditi zemljom. Opšti izbori održavaju se obično svake četvrte godine i na njih mogu izaći svi punoletni građani. Na izborima za skupštinu glasa se za neku od političkih partija, a vladu osniva partija koja dobije najviše glasova.

Migracije[uredi]

Dvadeseti vek u Istočnoj Evropi obeležile su masovne migracije stanovništva. Pre Drugog svetskog rata ljudi su se selili u pravcu istoka: na Ural, Sibir i na Daleki istok. Posle rata, u doba veliog zamaha industrijalizacije, mnogo ljudi se preselilo iz Rusije, u druge republike SSSR-a. Tako je 1989. godine van Rusije živelo oko 25 000 000 Rusa. Posle raspada SSSR-a migracije su dobile obrnut smer. Iz nekadašnjih sovjetskih republika i sa Dalekog istoka ka evropskom delu Rusije slilo se oko tri miliona Rusa.

Privreda[uredi]

Istočna Evropa je bogata mnogim prirodnim resursima. Prvenstveno, to su zalihe prirodnog gasa i nafte, što Rusija vodi. Istočna Evropa čini oko 18% od ukupne vrednosti svetske rudarske proizvodnje. Značajne rudnika železne rude, mangana, hroma, lignita, uglja, zlato, platina, žive, cinka, bakra, boksita, olova, molibdena, nikla, volframa i uranijumom. Najstariji i najvažniji rudnika uglja u Kuzneku, Donjecku, Moskvi i Uralskog basena. Najveće rezerve nafte i prirodnog gasa su od Urala do Kaspijskog mora. Sa bogatim rudnicima razvijenih u industriji čelika, i bogate rezerve uglja, nafte, prirodnog gasa i uranijuma dali su veliki potencijal za proizvodnju energije. Pored teške i lake industrije takođe je bio razvijen, naročito hemijska, tekstilna, prehrambena i drvna industrija. Najvažniji industrijski regioni ovog područja su Moskva, Sant Peteburg, Kijev i Volgograd Region. Nakon raspada Sovjetskog Saveza jednom je jaka privreda i industrija doživela ekonomski kolaps, u zemljama Istočne Evrope su veoma siraomašni i ekonomski zavisni od pomoći zapada. Tokom 1990-ih, zemlje Istočne Evrope su se okrenuli izvozu svojih prirodnih resursa, što je omogućilo mnogo ogromno bogatstvo, ali potpuno uništenje svoje stareindustrije. U poslednjih nekoliko godina došlo je do ekonomske stabilizacije, posebno Rusije i ponovo industrijskog rasta. Trgovina sa glavnim evropskim tržištima na zapadu i Kine na istoku, Rusija predstavlja jedan od glavnih faktora globalne energetske stabilnosti. Sve ovo je okvir budućeg razvoja regiona. U Moldaviji, Ukrajini i Belorusiji, i dalje je ekonomska situacija loša, mada postoje manja poboljšanja, koje je verovatno uzrokovano njihovoj zavisnosti od ruske energije.

Poljoprivredna proizvodnja u ovom delu Evrope generalno zaostaje svetskog proseka. U sovjetskoj eri, primorani kolektivizaciji, potpuno su uništili selo i poljoprivredna produktivnosti je znatno smanjena. Tako je, pored plodne zemlje i dobrih uslovima, često dolazi do nedostatka hrane. Uglavnom su proizvedene žitarice, industrijsko bilje, šećerna repa, lan, suncokret, kukuruz, duvan, ovas, pirinač i ječam. Na obali Crnog mora je razvijeno vino, voće i povrće, koje upravlja većina mediteranskih kultura. Voće i povrće je zbog suptropne klime na severu nerazvijeno, tako da se uglavnom gaji krompir i jabuka. Stočarstvo je uglavnom zasnivano na svinje, ovce i goveda, ali i na farmama krzna na severu. Ribolov je dobro razvijen u Rusiji zbog izlaza na more, kao i veliki broj reka i jezera. Nakon kolapsa poljoprivreda i industrija Sovjetskog Saveza je propala, ali se brzo oporavila, tako da je poljoprivredna proizvodnja beležila sve veći rast iz godine u godinu.

Transportna mreža je prilično razvijena, a glavni saobraćajni pravci su:

  • smer severnog dela centralne Evrope - Istočna Evropa (Berlin - Moskva),
  • južni deo centralne Evrope - Istočna Evropa u dva pravca prema severnom i srednjem Jadranu
  • Istočna Evropa - Egejsko more (Sankt-Peterburg - Kijev - Kišinjev - Bukurešt - Egejsko more)

Železnički saobraćaj je veoma razvijen, kao što su prikazane velike železničke mreže u regionu. I izgradnja gasovoda, pored već izgrađenog gasa i nafte, ovaj saobraćajni segment je jedna od najrazvijenijih u odnosu na Evropu. Pomorski saobraćaj je u poslednjih nekoliko godina ušao u fazu da ubrza privatizaciju, zbog povećanja izvoza sirovina i industrijskih proizvoda iz Istočne Evrope.

Izvor:[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Više informacija na temu
Istočna Evropa
pronađite na Vikipedijinim sestrinskim projektima:
Pretražite Ostavu Mediji na Ostavi
Pretražite Vikivesti Aktuelnosti na Vikivestima