Logor Jastrebarsko

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Dečji logor Jastrebarsko
Sabirni logor
Logor Jastrebarsko na mapi Hrvatske
Logor Jastrebarsko
Koordinate 45°40′16″ SGŠ; 15°39′04″ IGD / 45.671° SGŠ; 15.651° IGD / 45.671; 15.651 Koordinate: 45°40′16″ SGŠ; 15°39′04″ IGD / 45.671° SGŠ; 15.651° IGD / 45.671; 15.651
Mesto Jastrebarsko
Pod kontrolom Zastava Nezavisna Država Hrvatska
Postojao 12. jul 194226. avgust 1942.
Broj zatvorenika 3.336 dece
Broj žrtava 768 dece

Logor Jastrebarsko nalazio se u mestu Jastrebarsko, nedaleko od Zagreba, u Republici Hrvatskoj (od 1941. do 1945. godine Nezavisna Država Hrvatska). U njemu su bila ulogorena srpska deca uhvaćena, zarobljena i oteta u planini Kozari posle nemačko- hrvatske (NDH) ofanzive na opkoljene kozaračke partizane i zbegove srpskog naroda. Deca su bila starosti od jednog meseca do četrnaest godina.Logor je postojao dva meseca. Zauzeli su ga partizani Četvrte kordunaške brigade NOVJ, oslobodili preživelu ulogorenu srpsku decu i kaznili njegove organizatore i čuvare. [1]

Logori Jastrebarsko, Sisak, Livno i logor na ostrvu Pagu na Jadranu, svi u Hrvatskoj (od 1941. do 1945. godine Nezavisna Država Hrvatska) bili su u Drugom svetskom ratu jedini koncentracioni logori (zatvori, tamnice, stratišta) u svetu specijalizovani za zatvaranje i ubijanje deceǃ[2][3][4][5] Slično prezentuje beogradski novinar i publicista Branko Stanković u svojoj emisiji "Kvadratura kruga", a u predgovoru knjige "Deca u logorima smrti" dvojice publicista - novinara zagrebčog lista "Borba", Petra Stanivukovića i Jurice Kerblera, dr Ljubomir Bošnjak kažeː

VikicitatiJedinstven primer u drugom svetskom ratu je stvaranje koncentracionog logora za decu u Jastrebarskom, nedaleko od Zagreba...

[1]

U dokumentarnom filmu: „Pakao Nezavisne Države Hrvatske„ u produkciji Muzeja žrtava genocida iz Beograda, direktor ove ustanove Veljko Đurić Mišina, kaže o koncentracionim logorima za srpsku decu:

VikicitatiOd 1941. do 1945. godine u Hrvatskoj (tada NDH) postojali su koncentracioni logori, jedinstveni u istoriji svetske civilizacije,specijalizovani za smeštanje i ubijanje dece ...

[6]

Kroz dečji logor Jastrebarsko, u periodu 12. jul 194226. avgust 1942. prošlo je 3.336 dece, najviše srpske, od toga više od 2.000 sa Kozare. Logor je bio pod upravom časnih sestara kongregacije sv. Vinka Paulskog. Za nepunih mesec i po dana u ovom logoru umrlo je 768 dece.

Komandant oslobodioca logora Nikola Vidović o logoru[uredi]

26. avgusta 1942. Četvrta kordunaška brigada NOVJ zauzela je Jastrebarsko. U logoru je zatečeno 727 zatočenih dečaka i devojčica. Komandant brigade Nikola Vidović zabeležio je o susretu sa malim logorašima:

Vikicitati „U memljivim zidinama starog dvorca nalazilo se 727 dječaka i djevojčica, uglavnom predškolskog uzrasta. Njih su „prevaspitavale“ časne sestre. Naravno, to prevaspitavanje bilo je u ustaškom duhu. Htjele su u neku ruku da stvore nove „janjičare“. Sirota djeca su na kapama ili reverima nosila slovo „U“, Živjela su pod nevjerovatno teškim okolnostima. Zbog gladi, bolesti i načina „vaspitanja“ dnevno je umiralo po nekoliko dječaka i djevojčica.

Čim su ti mali izmučeni sužnji ustaške samovlasti čuli pucnjavu i vidjeli partizane, neizmjerna radost ispunila ih je nadom da će biti oslobođeni. Kasnije smo doznali od njih kako su se usplahirili svi podjednako od straha zbog pucnjave i zbog uzbuđenja da bi ih neko mogao osloboditi. Ganuli su nas povici i čežnjivi pogledi djece načičkane iza rešetaka zaključanog logora. Partizani su brzo otvorili vrata i djeca su jurnula na sunce. Od radosti su skakala i vješala se o vratove boraca, svojih oslobodilaca. Opšta vreva i graja potrajala je nekoliko časaka. Nekoliko najiscrpljenijih onesvjestilo se na dnevnom svjetlu i suncu ... Neki borci 4. kordunaške brigade pronašli su među zarobljenom djecom svoju, neko sina ili kćer, ili djecu svojih rođaka ili komšija. To oduševljenje oslobođenih malih logoraša vrlo je teško opisati...”

[7]

Partizani su oslobodili zatočenike i streljali rukovodioce i neke od vaspitačica u logoru. Nakon toga logor više nije obnovljen.

Radni dnevnik lokalnog grobara Ilovara[uredi]

Lokalni grobar Franjo Ilovar u svom radnom dnevniku bilježi o ukopima srpske djeceː

Vikicitati „Predujam i potvrda.

Primio za rad na kopanju grobova 10.000 kuna 22.7.1942.godine za 100 komada djece pokopane”

, a u istom dnevniku nešto kasnijeː

Vikicitati „Ukupno 468 djece...”

[8]

Depeša vrhovnog komandanta NOVJ Tita Moskvi[uredi]

Povodom oslobađanja srpske dece iz logora Jastrebarsko, Tito depešom referiše nadležnim u Moskviː

Vikicitati „Naši partizani oslobodili su iz logora Jastrebarsko kod Zagreba 900 kozaračke djece, a ne 600 kako je ranije bilo javljeno.Tu djecu su ustaše mučile i htjele da ih vaspitaju u duhu fašizma.Sva ova djeca nalaze se sada u Lilci na našoj oslobođenoj teritoriji.”

(Ne kaže se da se radi o srpskoj deci. Ne kaže se da su deca, ne samo mučena već i ubijana kao i da su sukcesivno pokatoličavana) [8]

O logoru zagrebačke novine "Vijesnik"[uredi]

U Jatrebarskom srpska deca su smeštena u barakama koje su prethodno pripadale italijanskoj vojsci. „U ovim barakama bilo je smešteno oko 6.000 srpske dece, a dnevno ih je od gladi umiralo po 50-70, katkad i više“. Dečiji logor u Jatrebarskom bio je poveren jednom broju časnih sestara Hrvatica koje su na „najhumanitarniji tisućugodišnji kulturni način postupale sa ovom srpskom decom. Ona su tu bila izložena sigurnoj smrti. Slabo obučena i još slabije hranjena , deca su ličila na prave žive leševe i kosturiće. Podvrgavana su svim mogućim mukama i patnjama. Ako bi se neko od izgldnelih usudio da uzme „ukrade“ jednu jabuku, časne sestre bi ga strašno izudarale, a ono dete koje je pokušalo da beži , odmah je ubijeno. Ona dečica koja su po mišljenju milosrdnih časnih sestara bila neposlušna, jedna od njih izvodila ih je iza logorske štale i tamo krampom ubijala. Kakva je to sredina negovala takve „časne sestre“?[9]


Izvori[uredi]

  1. 1,0 1,1 P.Stanivuković i J. Kerbler, Deca u logrima smrti, NIRO EKSPORTPRES, Beogrd, 1986.g.
  2. Николић, Никола. Козарачка дјеца. Загреб: Стварност. 
  3. Lukić, Dragoje (1990). Rat i djeca Kozare. Beograd-Prijedor-Jasenovac. 
  4. Paris (1961). str. 100.
  5. "Genocid" - iz recenzije knjige "Rat i djeca Kozare" (poslednji pasus)- Antun Miletić
  6. [1]
  7. Nikola Vidović: Četvrta kordunaška brigada u borbama za oslobođenje Bihaća, u zborniku BIHAĆKA REPUBLIKA, Muzej Avnoja i Pounje, Bihać 1965 - knjiga 1. pp. 152.
  8. 8,0 8,1 Pekić M. i Ćurguz D, Bitka na Kozari, Odbor za pripremu i izdavanje publikacije "Kozara u NOB-u", Prijedor, 1968.g.
  9. "Vijesnik", Zagreb 24-26. XII 1945. god.

Literatura[uredi]

  • Paris, Edmond (1961). Genocide in Satellite Croatia. Chicago: American Institute for Balkan Affairs. pp. 100. 
  • Lukić, Dragoje (1990). Rat i djeca Kozare. Beograd-Prijedor-Jasenovac. 
  • Николић, Никола. Козарачка дјеца. Загреб: Стварност. 

Spoljašnje veze[uredi]