Peć (grad)

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
(preusmereno sa Пећ)
Idi na: navigaciju, pretragu
Disambig.svg
Druga značenja su popisana u članku Peć (višeznačna odrednica).
Peć

Centar Peći
Centar Peći

Osnovni podaci
Država Zastava Srbije Srbija
Pokrajina Zastava Kosova i Metohije Kosovo i Metohija
Upravni okrug Pećki
Opština Peć
UNMIK Peć
Stanovništvo
Položaj
Koordinate 42°39′36″N 20°17′32″E / 42.66, 20.2922
Vremenska zona srednjoevropska:
UTC+1
Peć na mapi Srbije
{{{alt}}}
Peć
Peć na mapi Srbije
Ostali podaci


Koordinate: 42° 39′ 36" SGŠ, 20° 17′ 32" IGD

Peć (alb. Pejë / Peja) je grad i sedište istoimene opštine, koji se nalazi u severozapadnom delu Metohije (ranije se taj deo Metohije oko Peći zvao i Hvosno). Peć (gradsko naselje) ima 48.962 stanovnika, dok područje opštine Peć ima 96.450 stanovnika prema zvaničnim rezultatima popisa stanovništva 2011. godine na Kosovu [1].

Istorija[uredi]

Grad Peć se prvi put pod ovim imenom pominje 1202. godine pre toga je imao nekoliko naziva u zavisnosti od toga ko je gospodario tim krajevima.

Grad su verovatno osnovali Iliri. Nalazio se na strategijskom položaju na reci Bistrici, koja se uliva u Beli Drim istočno od Prokletija. Grad se nazivao Pescijum (Pescium) tokom rimskog perioda, pod nazivom Siparantum (Siparantum) sreće se kod Ptolemeja (87.-150.) u njegovom poznatom delu „Geografija“. Imao je status municipijuma, što je značilo da je imao svoju samoupravu i da je bio drugi grad tog ranga na prostoru današnjeg Kosova i Metohije, odmah posle Ulpijane.

Vizantijski istoričar Prokopije (565. godine) ga naziva Pentza (Pentza), koji zamenjuje naziv Siparantum. O antičkoj Peći zna se da je lokalitet Gradina vrlo značajan, kao i niz drugih lokaliteta koji pokazuju da je bio administrativni centar ovog dela Balkana. U XII veku je nosio ime Ždrelnik zato što se nalazi na ulazu (ždrelu) u Rugovsku klisuru. U XIII veku pominje se kao grad Peć koji se razvijao uz tek prenetu stolicu srpske crkve iz Žiče u Peć. U XIV veku ga pominju Dubrovčani i Kotorani koji su imali svoje trgovačke kolonije u Peći. Godine 1378. se pominje Karavan „in novam montem pec et prizren“.

Bio je sedište srpske crkve, prvo organizovane kao arhiepiskopija, a zatim i kao patrijaršija (od 1346. godine kada je Car Dušan proglasio Srpsko carstvo). Grad je tada uživao mnoge povlastice srpskih vladara i dobijao bogate poklone od njih i stranih velikaša. Grad je bio vezan za arhiepiskopa (kasnije patrijarha) i bio je pod direktnom njegovom vlašću. Odlikovao se bogatom i raznovrsnom arhitekturom. U Peći proizvodilo mnogo artikala, počevši od prehrambenih i odevnih do predmeta visoke umetničke vrednosti. Tada su u gradu radili najbolji majstori filigrani, kovači, krojači i drugi. Za poglavara srpske crkve se kovao poseban novac, a takođe se proizvodila svila. Grad je bio čuven van granica tadašnje srpske države po uzgajanju i proizvodnji šafrana koji se koristio i kao začin i kao boja za tkaninu.

Posle boja na Kosovu, 1389. godine pa sve do 1455. godine Peć je bio pod vlašću Balšića a potom je pripao Srpskoj despotovini. Turci su ga osvojili krajem XIV veka i izveli mnogo promene tokom svoje vladavine, uključujući promenu imena u Ipek (Ipek). Poznata je prva pobuna, tj. ustanak protiv Osmanlija 1455. godine koji je krvavo ugušen. Grad je naseljen brojnim turskim porodicama, čiji mnogi potomci i dalje žive u ovim predelima, i poprimio je upadljivo orijentalni karakter sa uskim ulicama, širokim čaršijama, kućama balkanskog arhitektonskog nasleđa. Grad je takođe dobio islamski karakter izgradnjom nekoliko džamija, od kojih su mnoge sagrađene na temeljima pravoslavnih bogomolja ili su pravoslavne bogomolje pretvarane u islamske. Jedna od njih je Bajrakli džamija koju su Turci podigli tako što su crkvu Ružicu pretvorili u islamsku bogomolju u XV veku.

Petovekovnoj otomanskoj vladavini je došao kraj 1912, tokom Prvog balkanskog rata, kada je Crna Gora zauzela grad. Krajem 1915, tokom Prvog svetskog rata, zauzeli su ga Austrijanci. Nakon 1918. Peć je postala deo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Između 1931. i 1941. grad je bio pod upravom Zetske banovine. Od 1945. grad je deo autonomne pokrajine Kosovo i Metohija u sastavu Srbije i SFRJ. Odnosi između Srba i Albanaca, koji su većinsko stanovništvo grada u XX veku, su često bili napeti tokom ovog veka. Ovo je došlo do vrhunca tokom rata na Kosovu 1999, tokom kog je grad teško oštećen. Dalju štetu grad je pretrpeo u nasilnim međuetničkim nemirima marta 2004.

Pored manastira Pećke patrijaršije u neposrednoj blizini Peći se nalazi i manastir Visoki Dečani koji je uz pomenutu stolicu srpskih patrijaraha stavljen pod zaštitu UNESKO-a. Tu je i manastir Svetog Preobraženja iz 14-og veka u selu Budisavci ,17 km od grada.

Gimnazija u Peći je osnovana 1913. godine, a 1999. je ostala bez srpskih đaka i profesora koji u Goraždevcu nastavili sa radom.[2]

Izvori[uredi]

  1. ^ Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Republici Kosovo 2011. Stanovništvo- (podaci po naseljima) na Kosovu, Pristupljeno 23. 4. 2013.
  2. ^ Pećka gimnazija - rasadnik znamenitih („Večernje novosti“, 5. decembar 2013)

Vidi još[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :