Manastir Studenica

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Manastir Studenica
Manastir Studenica
Manastir Studenica 10.jpg
Svetska baština Uneska
Zvanično imeManastir Studenica
MestoSrbija
Koordinate43° 29′ 12″ SGŠ; 20° 31′ 54″ IGD / 43.48672° SGŠ; 20.53164° IGD / 43.48672; 20.53164
Kriterijumkulturna: I, II, IV, VI
Referenca389
Upis1986. (10. sednica)
Veb-sajtwww.manastirstudenica.rs
Manastir Studenica na mapi Srbije
Manastir Studenica
Manastir Studenica
Manastir Studenica na karti Srbije

Manastir Studenica jedan je od najstarijih i najvećih srpskih srednjovekovnih manastira. Pripada Eparhiji žičkoj Srpske pravoslavne crkve i predstavlja nepokretno kulturno dobro kao spomenik kulture od izuzetnog značaja. UNESKO je 1986. godine uvrstio Studenicu u listu Svetske baštine.

Nalazi se 57 km od Kraljeva, a osnovao ga je Stefan Nemanja 1190. godine.[1]

Shi-arhimandrit Julijan Knežević bio je poznati starešina manastira u periodu od 1961. do 2001. godine.

Utvrđeni zidovi manastira okružuju četiri crkve: Bogorodičnu crkvu i Kraljevu crkvu (crkvu svetih Joakima i Ane), obe izgrađene od mermera, crkvu Nikoljaču (crkvu svetog Nikole) i još jednu crkvu, očuvanu u temeljima. Manastir je poznat po svojoj kolekciji fresaka iz 13. i 14. veka.[2][3]

Istorija[uredi | uredi izvor]

Manastirska crkva Uspenja Presvete Bogorodice je zadužbina velikog župana Stefana Nemanje, koja je izgrađena oko 1186. godine. Gradili su je najbolji primorski majstori sa jadranske obale dok su freske oslikali najbolji grčki majstori oko 1208. godine.

Manastir Studenica je podignut krajem 12. veka u pustom predelu „koji beše lovište zverova”.[4] Posvećen je Uspenju presvete Bogorodice. Prva faza radova je završena u proleće 1196. godine, kada je Stefan Nemanja prepustio presto svom sinu Stefanu Prvovenčanom i povukao se u svoju zadužbinu.[5] Kad je kasnije otišao u manastir Hilandar, Stefan Prvovenčani se brinuo o Studenici. Tamo je Nemanja primio monaški postrig i ime Simeon. Sveti Simeon je umro u Hilandaru 1199. Nemanjin treći sin Sava Nemanjić je, nakon što je pomirio svoju braću Stefana i Vukana, preneo mošti Svetog Simeona u Studenicu gde su i dan danas. Pod Savinim starateljstvom, Studenica je postala politički, kulturni i duhovni centar srednjovekovne Srbije. Uz ostala svoja dela, Sava je napisao Studenički tipik, u kom je zadao ustrojenje monaškog života u manastiru Studenica. U Žitiju Sv. Simeona Nemanje, opisao je život svog oca Nemanje (Sv. Simeona) ostaviviši izvore o duhovnom i monaškom životu u njegovom vremenu.

Priprata Bogorodičine crkve je zadužbina kralja Radoslava, koja je sagrađena oko 1230. godine.

Studenica je uživala pažnju i drugih članova dinastije Nemanjića. Kralj Radoslav je 1245. dodao crkvi pripratu, a kralj Milutin je sagradio malu crkvu posvećenu svetim Joakimu i Ani.

Od pada poslednje srpske srednjovekovne države 1459, Turci su često napadali manastir. Prva značajna restauracija je izvršena 1569, kada su freske Bogorodičine crkve ponovo naslikane. Početkom 17. veka, požar i zemljotres su oštetili manastir, a istorijski dokumenti i značajni delovi umetničke baštine su uništeni i izgubljeni zauvek.

U okolini se nalaze Gornja Savina isposnica i Donja Savina isposnica.

U manastiru se nalazi plaštanica Antonija Iraklijskog iz 14. veka.[6]

Uz južni portal Bogorodične crkve u Studenici nalazi se najstariji srpski časovnik, u pitanju je sunčanik kod koga senka umesto na brojke pada na slova.[7]

Manastir je 1930-tih bio siromašan i zapušten.[8]

Julijan Knežević je bio iguman manastira od (1961—2001).

Arhitektura[uredi | uredi izvor]

Crkva posvećena Bogorodičinim roditeljima svetom Joakimu i Ani, zadužbina je kralja Milutina podignuta oko 1314. godine.

Bogorodičina crkva je jednobrodna crkva s kupolom. Na njenom istočnom kraju je trostrana apsida, a na zapadnom je kralj Radoslav dozidao veliku pripratu. Na severnoj i južnoj strani su predvorja. Fasade su izgrađene od blokova belog mermera. Iznutra je crkva obložena tufom. Spolja gledano, u crkvi se skladno mešaju romanički i vizantijski stil. Mešavina ta dva stila će na kraju proizvesti poseban stil arhitekture poznat kao raška škola.

Severozapadno od Bogorodičine crkve je crkva svetog Joakima i Ane, poznata i kao Kraljeva crkva po svom ktitoru kralju Milutinu. Crkva je sagrađena 1314, u obliku sažetog krsta s oktogonalnom kupolom. Izgrađena je od kamena i tufa, a fasade su obložene gipsom.

Kompleks manastira obuhvata i crkvu Nikoljaču, jednobrodnu crkvicu bez kupole, iznutra oslikana u 12. ili početkom 13. veka. Između crkve Nikoljače i Kraljeve crkve nalaze se temelji crkve posvećene svetom Jovanu Krstitelju. Zapadno od Bogoridičine crkve je trpezarija, sagrađena od kamena za vreme arhiepiskopa Save. Na zapadnoj strani kompleksa je zvonik podignut u 13. veku. Nekada je u njemu bila kapela, a sada se mogu videti samo fragmenti fresaka. Ostaci fresaka, koji prikazuju rodoslovno stablo Nemanjića, mogu se takođe naći na spoljašnjem delu priprate.

Severno od trpezarije su konaci iz 18. veka. Danas se u njima nalazi muzej, u kome su izložene brojne dragocenosti iz riznice Studenice,[9] iako je ona znatno osiromašena čestim ratovima i pljačkama.

Arheološkim istraživanjima 2012. godine otkrivene su ostaci još dve crkve iz 13. veka,[10] a deo objavljenih nalaza otkriven je ranije.[11][12]

Galerija[uredi | uredi izvor]

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Đ. Sp. Radojičić, Zašto je Studenica posvećena Bogorodici Blagodetelnici , Bogoslovlje 11/3-4 (1936) 3-16.
  2. ^ M. Popović, Studenička zdanja kralja Milutina, in: Manastir Studenica – 700 godina Kraljeve crkve, 197-214
  3. ^ M. Čanak-Medić, B. Todić, Manastir Studenica, Novi Sad 2011.
  4. ^ Otkrivene tajne studeničkog kompleksa („Politika”, 16. jun 2016)
  5. ^ M. Radujko, Tragovi prestola velikog župana Stefana Nemanjića i fresko-ukras glavne crkve manastira Studenice, Zograf 36 (2012) 47-64.
  6. ^ Počelo ispitivanje Studeničke plaštanice
  7. ^ Najveći i najbogatiji manastir u Srbiji („Politika”, 16. april 2017)
  8. ^ "Politika", 12. okt. 1937
  9. ^ M. Šakota, Studenička riznica, Beograd 1988.
  10. ^ Otkrivene još dve crkve u porti Studenice („Politika“, 23. avgust 2012), Pristupljeno 8. 4. 2013.
  11. ^ U Studenici otkrivaju otkriveno (B92, 28. avgust 2012), Pristupljeno 8. 4. 2013.
  12. ^ M. Šakota, Novootkriveni natpis iz Studenice, Saopštenja 8 (1969) 87-91.

Literatura[uredi | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]