Šri Lanka

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Demokratska Socijalistička Republika Šri Lanka
ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය (sinhaleski)
இலங்கை ஜனநாயக சோசலிச குடியரசு (Tamil)
Himna: Sri Lanka Matha
Majka Šri Lanka
Položaj Šri Lanke
Glavni gradSri Džajavardenepura Kote
Službeni jezik
Vladavina
 — PredsednikMajtipala Sirisena
 — Predsednik VladeRanil Vikremesinge
 — Predsednik ParlamentaKaru Jadžasuridža
 — Predsednik Ustavnog sudaNalin Pera
Istorija
NezavisnostOd UK 1948.
Geografija
Površina
 — ukupno65.610 km2(122)
 — voda (%)4,4
Stanovništvo
 — 2012.[1]20.277.597(57)
 — gustina309,06 st./km2
Ekonomija
Valutarupija
 — stoti deo valute‍100 центи‍
Ostale informacije
Vremenska zonaUTC +5.30
Internet domen.lk
Pozivni broj+94

Šri Lanka, zvanično Demokratska Socijalistička Republika Šri Lanka (ranije ime Cejlon, a poznata i kao Sri Lanka), ostrvska je država u južnoj Aziji.[2] Severozapadno od Šri Lanke nalazi se Indija a jugozapadno je Maldivski arhipelag. Pisana istorija Šri Lanke duža je od 3.000 godina ali postoje i teorije da su na ovom ostrvu postojale preistorijske ljudske naseobine pre 125.000 godina.[3] Zahvaljujući svom geografskom položaju i obali pogodnoj za izgradnju luka imala je veliki strateški značaj od drevnog Puta svile[4] do Drugog svetskog rata.[5]

Šri Lanka je multikulturna zemlja, u kojoj se sreće mnoštvo religija, naroda i jezika.[6] U njoj žive Sinhalezi, šrilančanski i indijski Tamili, Mavri, Burgeri, Malajci, Kafiri i domorodački narod Veda.[7] Na ostrvu je prisutno bogato budističko nasleđe a najstariji budistički spis u Šri Lanki je Palijski kanon nastao 29. godine pre nove ere.[8][9] Noviju istoriju zemlje obeležio je tridesetogodišnji građanski rat završen 2009. godine pobedom vladinih snaga nad organizacijom Oslobodilački tigrovi tamilskog ilama.[10]

Po društvenom uređenju Šri Lanka je unitarna republika sa predsedničkim sistemom. Zakonodavna vlast je smeštena u Sri Džajavardenepura Koteu, predgrađu poslovnog središta i najvećeg grada u državi Kolomba. Šri Lanka je značajan proizvođač čaja, kafe, dragulja, kokosa, gume i cimeta.[11] Ostrvo obiluje tropskim šumama i raznovrsnim krajolikom sa bogatom florom i faunom.

Šri Lanka ima dugu istoriju u međunarodnoj saradnji, kao osnivač Južnoazijske asocijacije za regionalnu saradnju i jedna od članica Ujedinjenih nacija, Komonvelta, G77, i Pokreta nesvrstanih. Jedina je zemlja u južnoj Aziji koja ima visok indeks humanog razvoja.[12]

Geografija[uredi]

Topografska mapa Šri Lanke.

Položaj[uredi]

Površina države iznosi 65.610 km².

Geologija i reljef[uredi]

Šri Lanka se nalazi na Indijskoj tektonskoj ploči, unutar Indo-australijske ploče.[13] Smeštena je jugozapadno od Bengalskog zaliva, između 5. i 10. stepena SGŠ i 79. i 82. stepena IGD.[14] Od Indijskog potkontinenta odvojena je zalivom Manar i moreuzom Palk. Prema hindu mitologiji nekada je ovo ostrvo zemljouzom bilo povezano sa Indijom. Zemljouz je navodno bilo moguće prepešačiti sve do 1480. godine kada su cikloni produbili kanal.[15][16]

Pogled na Sripadu sa Maskelije.

Ostrvom preovlađuju ravne i blago zatalasane ravnice, sa planinama koje se uzdižu samo u sredini južnog dela. Najviša tačka je Pidurtalagala, visine 2.524 metra.

Pogled na Šri Lanku iz spejs-šatla.

Ostrvo je bogato mineralima kao što su ilmenit, feldspat, grafit, silicijum-dioksid, kaolinit, liskun, i torijum.[17][18] U zalivu Manar otkrivene su značajne količine nafte i gasa.[19]

Vode[uredi]

Na Šri Lanki postoje 103 reke. Najduža je Mahaveli, duga 335 km.[20] Na ovim rekama postoji 51 vodopad veći od 10 m. Najviši je vodopad Bambarkanda, visok 263 metra.[21] Obala Šri Lanke duga je 1.585 km.[22] Šri Lanka polaže pravo na ekskluzivni privredni pojas u dubini od 200 nautičkih milja od obale, što je 6,7 puta veće od površine samog ostrva.

Klima[uredi]

Klima je tropska i topla, zahvaljujući uticaju vetrova sa okeana. Prosečna temperatura se kreće od 17 °C na središnjoj visoravni, gde zimi tokom nekoliko dana može da dođe do pojave mraza, do maksimalnim 33 °C u ostalim oblastima na nižoj nadmorskoj visini. Prosečna godišnja temperatura se kreće od 28 do skoro 31 °C. Razlika između dnevne i noćne temperature može da iznosi od 14 do 18 °C.[23]

Na padavine najviše utiču monsuni sa Indijskog okeana i Bengalskog zaliva. U suvoj zoni i na nekim od padina u privetrini na središnjoj visoravni padne oko 2.500 litara kiše svakog meseca ali na padine u zavetrini na istoku i na severoistoku padne veoma malo kiše. Najveći deo istoka, jugoistoka, i severa zemlje čini suvu zonu u kojoj padne između 1200 i 1900 litara kiše godišnje.[24] Suve severozapadne i jugoistočne obale imaju najmanje padavina, od 800 do 1200 litara godišnje. S vremena na vreme oluje i tropski cikloni donose veliku količinu padavinu jugozapadnim, severoistočnim i istočnim delovima ostrva. U jugozapadnim i planinskim oblastima viša je vlažnost vazduha.[25]

Flora i fauna[uredi]

U priobalju Šri Lanke nalaze se razvijeni ekosistemi korala i morske trave.[26] Na Šri Lanki se nalazi 45 estuara i 40 laguna.[22] Zahvaljujući mangrovama, koje se pružaju na više od 7.000 hektara, ublažene su posledice razornog cunamija iz 2004. godine u Indijskom okeanu.[27]

Stanovništvo[uredi]

Najveća etnička zajednica na ostrvu su Sinhalezi, po religiji uglavnom budisti, i oni čine 75% stanovništva. Drugi po redu su Tamili koji govore tamilskim jezikom. Njihove religije su hinduizam (17% od ukupnog stanovištva države) i islam (7%).

Istorija[uredi]

Slika iz 17. vijeka: Kralj Vimaladarmasurija i holandski istraživač Joris van Spilbergen 1602. godine

Ostrvo Cejlon stari geografi su poznavali pod nazivom Taprobane [28] (od sanskritskog Tamrapani[28]), te Salike ili Serinda (iz sanskritskog Sinhaladnipa tj. „ostrvo lavova” [28]) Pretpostavlja se da su se danas većinski Sinhalezi doselili na Šri Lanku pri kraju 6. vijeka p. n. e. Nakon što je u 3. vijeku p. n. e. iz Indije uvezen Budizam nastale su značajne civilizacije sa središtima Anuradapuri (između 200. godine p. n. e. i 1000. p. n. e) i Polonaruvi (između 1070. i 1200.)

Na ostrvo su se s indijskog kopna doselili i Tamili koji su se nastanili uglavnom na sjeveru i duž obala. Broj doseljenika i vrijeme migracije još uvijek su predmet rasprave. Sinhalezi i Tamili povremeno su se sukobljavali oko prevlasti na otoku.

U srednjem vijeku su ga opisali Marko Polo i Ibn Batuta.[28]

Prvi evropski kolonizatori, Portugalci došli su 1505. i osnovali grad Kolombo[28] Kasnije su došli i Holanđani u 17. vijeku, ali su se ograničili na zauzimanje obalnih područja, a unutrašnjost je ostala uglavnom nezavisna sa glavnim gradom u Kandiju. Sukob Portugalaca i Holanđana završio je 1658. u korist Holanđana.[28] Širenje britanskog carstva i moći u Indiji dovelo je do prvih sukoba Britanaca i Holanđana, ali Holanđani su se uspjeli održati do kraja 18. vijeka.[28] Kad je Holandiju osvojila Francuska i pretvorila je u Batavijsku republiku (1795. godine), Britanci su krenuli u opšti napad na holandske kolonije i osvojili ih 1796. godine, čime je ostrvo postalo dijelom Britanskog carstva.[28] Mirom u Amjenu takvo stanje je potvrđeno.[28]

Nakon nezavisnosti dominantnu ulogu u politici zemlje imala je sinhaleška većina, koja je ukinula engleski jezik kao službeni, te proglasila sinhaleški jedinim službenim jezikom, iako njime ne govori skoro trećina stanovništva ostrva, što je dovelo do nezadovoljstva Tamila i njihove otvorene pobune 1983. godine, pod vođstvom gerilske grupe Tamilskih tigrova.

Dana 19. maja 2009. godine, predsjednik Šri Lanke službeno je potvrdio kraj pobune i pobjedu vojske Šri Lanke.[29][30]

Šri Lanka je jedna od zemalja najteže pogođenih velikim cunamijem u decembru 2004. Poginulo je više od 30.000 ljudi.

Administrativna podela[uredi]

Privreda[uredi]

Glavna privreda Šri Lanke je poljoprivreda. Gaje se čaj, guma, cimet. Šri Lanka je drugi najveći izvoznik sušenog kokosa čime pokriva 30% ukupnog svetskog izvoza. Izvoze se čaj, guma, kokos, odeća, drago kamenje, cimet, sušeni kokos, cement i dr.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Nacionalna agencija za statistiku
  2. ^ United Nations Statistics Division - Standard Country and Area Codes Classifications
  3. ^ Roberts 2006, str. 309.
  4. ^ Bandaranayke 1990, str. 21.
  5. ^ Britanski premijer Vinston Čerčil je trenutak kada se jedna japanska flota pripremala da izvrši invaziju Šri Lanke opisao kao „najopasniji i najteži trenutak celog sukoba“. – Commonwealth Air Training Program Museum, The Saviour of Ceylon
  6. ^ Domrös 1998.
  7. ^ „Vedda”. Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 15. 07. 2014. 
  8. ^ Maguire 2001, str. 69.
  9. ^ „Religions – Buddhism: Theravada Buddhism”. BBC. 02. 10. 2002. 
  10. ^ „Reuters Sri Lanka wins civil war, says kills rebel leader”. Reuters. Reuters. 18. 05. 2009. Pristupljeno 04. 04. 2015. 
  11. ^ „Cinnamon”. Encyclopædia Britannica: Cinnamon. Encyclopædia Britannica. 2008. 
  12. ^ „2014 Human Development Report Summary” (PDF). United Nations Development Programme. 2014. str. 21—25. Pristupljeno 27. 07. 2014. 
  13. ^ Ali, Jason R.; Aitchison, Jonathan C. (2005). „Greater India”. Earth-Science Reviews. 72 (3–4): 170—173. doi:10.1016/j.earscirev.2005.07.005. 
  14. ^ „Geographic Coordinates for Sri Lanka Towns and Villages”. jyotisha.00it.com. Pristupljeno 15. 07. 2014. 
  15. ^ Garg 1992, str. 142.
  16. ^ „Ramar Sethu, a world heritage centre?”. Rediff.com. Pristupljeno 15. 07. 2014. 
  17. ^ „Sri Lanka Graphite Production by Year”. indexmundi.com. 2009. Pristupljeno 15. 07. 2014. 
  18. ^ „Availability of sizeable deposits of thorium in Sri Lanka”. Tissa Vitharana. Asian Tribune. 2008. Pristupljeno 15. 07. 2014. 
  19. ^ „Three Dimensional Seismic Survey for Oil Exploration in Block SL-2007-01-001 in Gulf of Mannar-Sri Lanka” (PDF). Cairn Lanka. 2009. str. iv—vii. Pristupljeno 05. 04. 2015. 
  20. ^ Aves 2003, str. 372.
  21. ^ „Introducing Sri Lanka”. Lonely Planet. Pristupljeno 05. 04. 2015. 
  22. 22,0 22,1 „Depletion of coastal resources” (PDF). United Nations Environment Programme. str. 86. Arhivirano iz originala (PDF) na datum 31. 03. 2012. Pristupljeno 05. 04. 2015. 
  23. ^ „Climate & Seasons: Sri Lanka”. mysrilanka.com. Pristupljeno 05. 04. 2015. 
  24. ^ „Sri Lanka Rainfall”. mysrilanka.com. Pristupljeno 15. 07. 2014. 
  25. ^ „Sri Lanka Climate Guide”. climatetemp.info. 
  26. ^ „5 Coral Reefs of Sri Lanka: Current Status And Resource Management”. Food and Agriculture Organization. Pristupljeno 05. 04. 2015. 
  27. ^ „Information Brief on Mangroves in Sri Lanka”. International Union for Conservation of Nature. Pristupljeno 05. 04. 2015. 
  28. 28,0 28,1 28,2 28,3 28,4 28,5 28,6 28,7 28,8 Povijest, 12. svezak, hrvatsko izdanje, Europapress sholding. ISBN 978-953-300-046-6. stranica 221
  29. ^ Potukli Tamile, skupa osumnjičeni za zločine, a sada suparnici na izborima - Večernji.hr
  30. ^ BBC NEWS | South Asia | Sri Lanka leader hails 'victory'

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]