Slikarstvo

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Mona Liza, rad slikara Leonardo da Vinčija, je jedna od najpoznatijih slika na svetu.
Najstarija poznata slika, umetnički prikaz grupe nosoroga, je izrađena u Šove pećini pre 30.000 do 32.000 godna.

Slikarstvo je umjetnički izraz ideja i emocija sa određenim estetskim kvalitetima u dvodimenzonalnom likovnom jeziku. Elementi slikarstva kao što su linija, oblici, boja, tonovi i tekstura, se koriste na različite načine kako bi se proizveo osjećaj volumena, mase, prostora, pokreta i svjetlosti na ravnoj površini.[1] Oni se takođe kombinuju likovnim izrazom u cilju postizanja predstave stvarnih ili nestvarnih fenomena, naracije ili sasvim apstraktnih vizuelnih odnosa. Odluka umjetnika da koristi određeni slikarski medij, temperu, fresko, ulje, akril, akvarel ili druge u vodi rastvorive boje, mastila, gvaš, enkaustiku, kazeinsku temperu kao i odabir određene podloge, zida, platna, drvene ploče, stakla, minijature, iluminacije rukopisa, ili bilo koje druge savremene slikarske podloge, se zasniva na njihovim čulnim kvalitetima i mogućnosti izraza, ali i ograničenjima odabranih opcija ili njihovih kombinacija. Izbor medija i forme, i na kraju vlastito stvaralačko umjeće umjetnika, daju kao konačni rezultat jedinstveno slikarsko djelo.

Predstavljanje prirode, predmetno ili figurativno slikarstvo; (mrtva priroda, pejzaž, portret, akt, itd.), nastaje kombinovanjem slikarskih elemenata, podređujući ih prirodnim zakonima oblika i forme.

Nepredmetno ili apstraktno slikarstvo je vezano za subjektivno i emotivno umjetničko izražavanje, koje ne teži predstavljanju stvarnosti, nego stvaranju novih stvarnosti. Apstraktni slikar izražava svoje ideje slobodnim korišćenjem osnovnih elemenata. Unošenje geometrijskih oblika u apstraktno slikarstvo vezano je za racionalno nepredmetno umjetničko izražavanje.[2]

S tehničke strane, slikanje je postupak nanošenja mješavine pigmenta i ljepka (veziva) na podlogu. Sa umjetničke strane, slikanje je umjetničko izražavanje ideja, koncepcija, uz pomoć likovnih elemenata, odnosno dizajna kompozicije, koji se realizuje preko preliminarnih studija, ili u praistorisjkom, modernom i savremenom slikarstvu, često direktnim pristupom, bez preliminarnih studija, gdje se slikar vodi intuicijom i svojim sposobnostima za rješavanja problema kompozicije s ciljem postizanja estetskog doživljaja zamišljene ideje.

Podloga za sliku, može biti zid (u praistorijsko vrijeme su to bile stijene pećina iz praktičnih razloga), papir, platno, drvena tabla (ikone vizantijskog slikarstva kao primjer), staklo (vitraži u katedralama), ili bilo koja od modernih i savremenih podloga. U modernom i savremenom slikarstvu podloga se tretira kao sastavni dio kompozicije slike, odnosno podloga se bira po kvalitativnim svojstvima materijala, negovim mogućnostima i ograničenjima.

Ranije tradicije kulture – plemena, religije, umjetnička zanatska udruženja, kraljevski dvorovi i države – su držale pod kontrolom umjetničke zanate, formu, ikonografiju i teme slikarstva, određujući njegovu funkciju, zavisno da li se radilo o ritualnom, pobožnom, dekorativnom, obrazovnom ili slikarstvu prosto namjenjenom zabavi. Slikari su zapošljavljani zbog svog umjeća da uspješno izvrše namjenjene zadatke a ne zbog svoje stvaralačke ličnosti. Shvatanje umjetnika kao stvaraoca se razvilo kasnije u doba renesanse. Istaknuti slikari su tada izjednačili svoj status sa naučnicima i intelektualcima i počeli su da potpisuju svoja djela, slobodno odlučuju o dizajnu kompozicije, a nerijetko i ikonografiju i temu koja će biti predstavljena na slici. Odnos sa mecenama i raznim pokroviteljima se značajno poboljšao a ponekad se pretvarao i u prijateljatvo.

Međutim, u 19. vijeku, umjetnici su počeli da gube vjekovima osigurano pokroviteljstvo crkve i kraljevskih dvorova. Neki su pokušali da riješe problem praveći izložbe u privatnim prostorima i ateljeima naplaćujući ulaznice zainteresovanoj publici, dok su drugi krenuli da prave putujuće izložbe. Tržišna ekonomija uslovljena industrijskom revolucijom i zasnovana na reklamnoj prodaji proizvoda uticala je i na umjetnost, što je dovelo do potrebe da se umjetnici takođe prilagode novonastaloj situaciji. Tada se pojavljuju i prve privatne galerije, odnosno privatni izložbeni prostori, čiji se vlasnici bave prodajom umjetničkih djela i reklamiranjem odabranih umjetnika. Kasnije će se pojaviti javne galerije i muzeji čijem izložbenom prostoru umjetnici pristupaju preko javnog konkursa ili stipendije. Za reklamisanje djela i umjetnika ove insititucije u početku koriste štampane medije, lokalnog i nacionalnog odjeka. U novije vrijeme tu su i elektronski mediji a tek skoro i internet. Mnogi umjetnici danas koriste internet i društvene mreže za reklamiranje i komunikaciju sa potencijalnim kupcima svojih djela, mada je i danas uticaj tradicionalnih kanala kao što su galerije i muzeji dosta, ako ne i najznačajniji za bilo kog umjetnika. Slikarska i druge vrste umjetničkih djela nije moguće uspješno cijeniti i uživati u njima preko reprodukcija, štampanih ili elektronskih, a tu je i činjenica da mnoga savremena djela nastaju specifično za određeni izložbeni prostor, tako da izvan njega gube svoj smisao.

Treba pomenuti da je danas umjetnik sasvim slobodan da stvara bez ranijih ograničenja. Ovo je početkom 20. vijeka dalo polet masovnom eksperimentisanju u slikarstvu i kao rezultat proizvelo mnoštvo slikarskih pokreta.

Elementi i principi slikarskog izraza[uredi]

Kompozicija slike je njen vizuelni format; raspored linija, oblika, boje, tona i teksture u jednu ekspresivnu cjelinu. Osjećaj da je sve na svom mjestu, da ne može ništa da se doda ili oduzme, je ono što jednoj slici daje konačni izgled dovršenog i samostalnog djela.

Izbor boja i prisustvo određene ikonografije ili sadržaja je ponekad odlučen s ciljem predstavljanja određene teme ili scene, a drugi put iz simboličkih razloga. Takođe je moguće da je u obzir uzeto i jedno i drugo. Ali i prosto formalna igra boja i oblika posjeduje sposobnost komunikacije određene atmosfere, dočaravnje određenih optičkih osjećaja prostora, volumena, pokreta i svjetlosti, i takođe određene igre kontrasta harmonije i napetosti, čak i kada je narativna simbolika nedovoljno jasna.

Elementi izraza[uredi]

Elementi slikarskog izraza su linija, oblik i masa, boja, tekstura, volumen i prostor, i pokret i osjećaj prisustva komponente vremena. Svaki od pomenutih ima svoje posebne ekspresivne kvalitete.

Linija[uredi]

Linija je najstariji način vizuelnog predstavljanja stvari; prvi koraci čovjeka u slikarstvu sa zidova preistorijskih pećina su počeli linearnim opisom prirode. Formalne veze između debljih i tanjih linija, neprekinutih ili izlomljenih, i zakrivljenih ili uglastih su metode postizanja kontrasta i ponavljanja prisutne u mnogim slikama u svim periodima istorije slikarstva. Varijacije u valeru linija obrisa je drugi metod za postizanje volumena, prostornih odnosa, svjetlosti i teksture stvari. Njegov najkarakterističniji primjer je u japanskom slikarstvu mastilom, gdje je ekonomija izraza i vitalnost linije u uskoj vezi sa tradicionalnom japanskom kaligrafijom. Pored obrisa u boji, liniju takođe predstavljaju sve ivice tona i mase boje, kao i pravci opšteg pokreta koji je implicitno dat organizacijom slike. Način na koji su date sve ove različite upotrebe linije je ono što kompoziciji slike daje sadržaj i stil. Umjetnik, bilo da se vodi intuicijom ili radi po već unaprijed određenom dizajnu kompozicije, uspostavlja veze među njima obraćajući pažnju na cjelinu slike, tako da je konačni rezultat jedinstvo u različitosti, što znači da su različiti elementi ujedinjeni u cjelinu.

Osim očiglednih asocijacija uzoraka linije sa posebnim karakteristikama, – na primjer, valovite linije sugerišu razigran pokret –, emotivni odgovor se takođe postiže linearnim vezama i njihovim odnosima. Tako linije koje idu nagore mogu sugerisati osjećaj radosti ili težnje, one usmjerne nadole atmosferu tuge ili poraza, dok linije koje se otvaraju prema desnoj strani kompozicije proizvode prijatniji osjećaj od onih koje to čine prema lijevoj strani. Treba pomenuti da kod pomenutih osjećanja postoje odstupanja zavisno od kulture, podneblja, a ponekad i neki pojedinci iste kulture imaju drukčiji doživljaj od pomenutih.

Slikarski izraz[uredi]

Realizacija slikarske zamisli, bilo da je data u obliku uljanog pigmenta na platnu ili u vidu crteža izvedenog perom na papiru, samo je jedan vid kreativnog akta. Karakter svake likovne zamisli je određen umjetnikovim mentalnim i emocionalnim odnosom prema predmetu njegovog slikanja isto kao i izborom sredstava i načinom njihovog korišćenja. Slikarska ideja se rađa u tom smislu što čovjek vidi ono što želi da vidi. Pošto svako likovno sredstvo ima svoj način postojanja na pikturalnoj površini, tako i svaki pojedinac ima svoj način povezivanja optičkih znakova u površine i predstave, onako kako on želi da ih vidi.

Izražavanje u umjetnosti prvenstveno zavisi od koeficijenta kreativnosti. Po kreativnom porivu i njegovom izrazu u formi, likovni kritičari razlikujuu obične umjetnike od onih koji su obilježeni genijalnošću.

Za umjetnika se može reći da izražava svoja osjećanja o životu, koja izrastaju iz njegovih iskustava kroz susrete sa ljudima, mjestima, događajima, objektima i idejama. Ova iskustva isprepletena sa asocijacijama i osjećanjima, umjetnik pretapa i prerađuje u sebi, poznavanjem likovnih vrijednosti. Tako nastala „zamisao“ dobiva oblik i značenje kroz umjetnikovo znanje i izabrana sredstva. Izražavanje postaje stilistička forma kojoj umjetnik daje svoje osjećajno-vizuelno značenje; to je pokušaj da se kaže nešto o predmetu svoga ispitivanja rječnikom svoga vremena. Izražavanje je, prema tome, direktno vezano za osnovne komponente umjetničkog djela.

Klasifikacija izraza[uredi]

Postoje dvije široke klasifikacije izražavanja kao stilističke forme: individualna i grupna. Grupno izražavanje pripada jednom društvu kao cjelini koje se formira i stiče zrelost sa rođenjem i rastom svoje kulture. Primjer grupnog izražavanja bi bio razvoj civilizacije „idealizma“ u staroj Grčkoj u kojoj je umjetnik vidio „ljudski rod preobražen svojom sudbinom.“ U okviru takvog grupnog izraza, društvene promjene su djelovale na njegov stil i nastale su uočljive promjene u odnosu na predmet, formu i značenje.

Individualno izražavanje kroz prilaz predmetu, formi i sadržaju, više pripada našem vremenu, dok grupno izražavanje pripada prošlosti. To je vjerovatno posljedica težnje našeg vremena za samopotvrđivanjem i individualizmom. Mada u umjetnosti 19. i 20. vijeka postoje grupe umjetnika sa sličnim namjerama, uočljiv je ogroman broj varijanti u granicama glavnih pravaca. Savremeno naglašavanje individualnosti urodilo je većom raznovrsnošću u umjetničkom izražavanju od sredine devetnaestog vijeka do danas, nego što se može naći u svim prethodnim periodima istorije umjetnosti.

Razmatrajući savremene pokrete u umjetnosti možemo uočiti da tradicije prošlosti nisu potpuno odbačene. Zapravo, ove tradicije se revalorizuju u svjetlu savremenog ukusa. Promjeljivi koncepti fizičke ljepote kroz vjekove, ilustrovani su činjenicom što svaki period ima svoje standardne ukuse ili kanone – žene u Rubensovim slikama izgledaju prilično „debele“ u poređenju sa savremenim konceptom o ženskoj ljepoti. Na sličan način određeni umjetnici u prošlosti, koji su bili zanemareni, često su sada više cijenjeni; ponekad čak i čitava likovna tradicija koja se nekada smatrala veoma važnom, danas se smatra manje značajnom.

Ni jedan oblik likovnog izraza iz prošlosti ne treba potpuno odbaciti, bez obzira na njegov pravac, jer svaki od njih ima svoje estetske vrijednosti i kvalitete. Bitno je da mi pokušamo „vidjeti“ te kvalitete na isti način na koji ih je njihov stvaralac „gledao“.[3] Ovaj način „gledanja“ objašnjava nam zašto su nekad odbačene tradicije sada potpuno prihvatljive i čak više cijenjene od onih koje su se nekada smatrale veoma značajnim.[3]

Različite forme izražavanja u savremenoj umjetnosti mogu se objasniti proučavanjem psiholoških i društvenih promjena koje su se dogodile krajem devetnaestog i početkom dvadestog vijeka.

Slikarski materijali[uredi]

Pigmenti[uredi]

Pećinske slike preistorijskog doba svjedoče da je davni predak savremenih slikara imao na raspolaganju prilično sužen izbor boja. Bili su to pigmenti koje je lako pronalazio u najbližoj svojoj okolini: smeđe i crveno obojene zemlje i crne od sagorjelog drveta i kostiju. Prahovi obojenih minerala: cinober, orpiment, realgar, azurit, malahit koristiće se tek u ranim periodima istorije. Vještački dobijen pigmenti su takođe poznati od davnina, posebno egipatsko plava, olovna bijela, olovna crvena, zelena od bakra i druge.

Jedna sačuvana egiptska paleta, stara oko tri i po hiljade godina, pokazuje dvije vrste okera (svjetlo žuti i zagasiti), crvenu zemlju, egipatsko plavu, zelenu, bijelu i crnu.[4]Ipak, vjeruje se da izbor nije bio sveden samo na boje koje su nađene na toj paleti, već da su Egipćani raspolagali sa, približno, petnaest različitih pigmenata i da su čak koristili neke organske boje prirodnog porijekla koje su vremenom izblijedile tako da se na sačuvanim predmetima ne mogu identifikovati.

Stari Kinezi su crnu dobijali od čađi ulja, dok su nijanse žutih, oranž i crvenih boja pripremali od peroksida žive. Indigo je bio plava a malahit zelena boja, a prah školjki su upotrebljavali nešto prije olovne bijele. Poznavali su i neke duboko crvene i svijetlo žute prirodnog organskog porijekla.

Boje korišćene u staroj Grčkoj su uglavnom nepoznate pošto pisana svjedočanstva nisu dovoljno uvjerljiva te se o tim pigmentima jedino može govoriti na osnovu oslikanih vaza pošto slike nisu sačuvane. Bijele su bile kreda sa Melosa i prirodni karbonat olova, crna od kostiju (elefantinum) pripisuje se legenedarnom slikaru Apelesu. Korišćena je i crna od loze, a među okerima posebno je bila cijenjena atička smeđa zemlja. Crvene su bile sinopija, pečeni oker i prirodni cinober.

Starorimski pisac Vitruvije je između ostalog zabilježio podatke o bojama koje su vjerovatno korišćene i u kasnijim periodima grčkog slikarstva. Prema Vitruviju boje se dijele na one „ . koje se nalaze na izvjesnim mjestima i tu kopaju”[5] i druge koje se „ . miješanjem spajaju i pripremaju .”,[5] što sasvim jasno govori da su pored prirodnih pigmenata bili poznati i oni koji se pripremaju vještačkim putem.

Ulje[uredi]

Onore Domije (1808–79), Slikar. Ulje na panelu sa vidljivim tragovima četke.

Uljano slikarstvo je proces slikanja pigmentima koji su vezani za medijum ulja za sušenje.[6] kao što je laneno ulje,[7] koje je bilo u širokoj upotrebi u ranoj modernoj Evropi. Često je ulje bilo prokuvano sa rezinom kao što je borova smola ili čak tamjan;[8][9] oni su nazvani lakovima i bili su cenjeni zbog njihove konzistencije i sjaja. Uljane boje su vremenom postale glavni medijum koji je korišten za kreiranje umetničkih radova pošto su njihove prednosti postale široko poznate. Tranzicija je započela sa ranim holandskim slikarstvom u severnoj Evropi,[10][11] i do doba vrhunca renesanse tehnike uljanog slikarstva su skoro u potpunosti zamenile slikanje temperama u najvećem delu Evrope.

Pastel[uredi]

Moris Kanten de Latur, Portret Luja XV od Francuske. (1748) pastel.

Pastel je slikarski medijum u obliku štapića, koji se sastoji od čistog pigmeneta u prahu i veziva, obično arapske gume.[12] Pigmenti koji se koriste u pastelu su isti sa onima koji se koriste za proizvodnju svih ostalih obojenih slikarskih medija, uključujući uljano slikarstvo; vezivo je neutralnog tona i niskog zasićenja. Efekat boje pastela je bliži prirodnim suvim pigmentima nego u bilo kom drugom procesu.[13] Pošto je površina pastelnih slika krhka i može lako biti zamrljana, njihova prezervacija zahteva zaštitne mere kao što je uramljivanje ispod stakla; one isto tako mogu da budu poprskane sa fiksativom. Uprkos toga, kada se naprave sa permanentnim pigmentima i kada se njima ispravno rukuje, pastelne slike mogu da ostanu nepromenjene vekovima. Pasteli nisu podložni, poput slika napravljenih tečnim medijumima, ispucavanju i gubljenju boja usled hemijski promjena koje se dešavaju u upotrebljenom vezivu, neprozirnosti, ili dimenzija medijuma pri njegovom sušenju.

Akril[uredi]

Duga džungle rad slikara Reja Burgrafa. Akrilne boje na drvetu. (1998)

Akrilne boje su brzo sušeće boje koje sadrže pigmente sustependovane u akrilnoj polimernoj emulziji.[14][15] Akrilne boje mogu da budu rastvorene vodom, ali postaju vodootporne kad se osuše. U zavisnosti od toga koliko boje je rastvoreno (u vodi) ili modifikovano akrilnim gelovima, medijima, ili pastama, završene akrilne slike mogu da podsećaju na akvarele ili uljane slike, ili da imaju svoje sopstvene jedisntvene karakteristike koje nisu ostvarive sa drugim medijumima. Glavna praktična razlika između većine akrilnih i uljanih slika je inherentno vreme sušenja. Ulja omogućavaju više vremena za mešanje boja i nanošenje čak i glazura preko slika. Taj sporo sušeći aspekat ulja se može smatrati prednošću u pojedinim tehnikama, mada isto tako može da ometata sposobnost umetnika da brzo radi.

Slikarske tehnike[uredi]

Postoje kategorije tehnika koje su po svome postupku;

Suve tehnike[uredi]

Mokre tehnike[uredi]

Tehnike koje se ne svrstavaju u ove kategorije[uredi]

U ovu kategoriju spadaju tehnike koje su u svom postupku i suve i delom mokre i takve tehnike su;

Smjerovi u slikarstvu[uredi]

Periodi u slikarstvu se pretapaju iz jednog u drugi, tako da navedene godine označavaju samo okvirni početak i kraj određenog perioda.

Smjerovi u slikarstvu (period od 1350 do 1750)[uredi]

Smjerovi u slikarstvu (period od 1750)[uredi]

Svjetski poznati slikari[uredi]

Svjetski poznate slike[uredi]

Srpski slikari[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ „Paint – Definition”. Merriam-webster.com. 31. 8. 2012. Pristupljeno 13. 3. 2014. 
  2. ^ Perry, Lincoln (leto 2014). „The Music of Painting”. The American Scholar. 83 (3): 85. 
  3. 3,0 3,1 Gombrich 2011, str. 15–20
  4. ^ „Pigments through the Ages - Antiquity”. www.webexhibits.org. Pristupljeno 17. 3. 2018. 
  5. 5,0 5,1 Vitruvious Pollio, Marcus (1914). The Ten Books On Architecture (De architectura libri decem) (Arhitektura). London: Oxford University Press. str. 214. 
  6. ^ Ulrich Poth, "Drying Oils and Related Products" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry Wiley-VCH, Weinheim, 2002. doi:10.1002/14356007.a09_055
  7. ^ A. G. Vereshagin and G. V. Novitskaya (1965) The triglyceride composition of linseed oil. Journal of the American Oil Chemists' Society 42, 970-974. [1]
  8. ^ Hayashi, S.; Amemori, H.; Kameoka, H.; Hanafusa, M.; Furukawa, K. (1998). „Comparison of Volatile Compounds from Olibanum from Various Countries”. J. Essent. Oil Res. 10: 25—30. doi:10.1080/10412905.1998.9700833. 
  9. ^ „Frankincense Oil and Uses”. 
  10. ^ Borchert, Till-Holger. "Innovation, reconstruction, deconstruction: Early Netherlandish Diptychs in the mirror of their reception". John Hand and Ron Spronk (eds.), Essays in Context: Unfolding the Netherlandish diptych. Cambridge, MA: Harvard University Press. 2006. ISBN 978-0-300-12140-7.
  11. ^ Borchert, Till-Holger. Van Eyck to Dürer: The Influence of Early Netherlandish painting on European Art, 1430–1530. London: Thames & Hudson. 2011. ISBN 978-0-500-23883-7.
  12. ^ Mayer, Ralph (1970). The Artist's Handbook of Materials and Techniques (Third Edition izd.). New York: Viking. str. 312. 
  13. ^ Mayer, Ralph. The Artist's Handbook of Materials and Techniques. Viking Adult; 5th revised and updated edition. 1991. ISBN 978-0-670-83701-4.
  14. ^ Sickler, Dean. „Water-based Alchemy”. Pristupljeno 11. 8. 2012. 
  15. ^ [2] World Acrylic Acid Market - Opportunities and Forecasts, 2013—2020.

Literatura[uredi]

  • Mayer, Ralph (1970). The Artist's Handbook of Materials and Techniques (Third Edition izd.). New York: Viking. str. 312. 
  • Gombrich, Ernst H. (2011). Saga o umetnosti: umetnost i njena istorija. Beograd: Laguna. 
  • Ralph Mayer, The Artist’s Handbook of Materials and Techniques, 4. rev. izd. (1982)
  • Frederic Taubes, A Guide to Traditional and Modern Painting Methods (1963)
  • Daniel V. Thompson, The Materials of Medieval Painting (1936; preštampano kao Materials and Techniques of Medieval Painting, 1956)
  • Walter Koschatzky, Watercolor: History and Technique (1970; izvorno štampano na njemačkom, 1969)
  • Fei Ch’eng Wu, Brush Drawing in the Chinese Manner (1957)
  • Osvald Síren, Chinese Painting: Leading Masters and Principles, 7 tom. (1973)
  • Daniel, H. (1971). Encyclopedia of Themes and Subjects in Painting; Mythological, Biblical, Historical, Literary, Allegorical, and Topical. New York: Harry N. Abrams Inc.
  • W. Stanley Jr. Taft, James W. Mayer, The Science of Paintings, First Edition, Springer, 2000.

Spoljašnje veze[uredi]