Manastir Novo Hopovo

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Manastir Novo Hopovo
Fruska gora - Novo Hopovo monastery.jpg
Osnovni podaci
JurisdikcijaSPC
MestoFruška gora
Država Srbija

Manastir Novo Hopovo pripada Eparhiji sremskoj Srpske pravoslavne crkve i predstavlja nepokretno kulturno dobro kao spomenik kulture od izuzetnog značaja.

Nalazi se na blagoj padini južnih obronaka Fruške gore, nedaleko od Iriga. Udaljen je svega stotinak metara od magistralnog puta Ruma - Novi Sad, te je jedan od najpristupačnijih fruškogorskih manastira. Manastir Novo Hopovo, zajedno sa Krušedolom, po svojoj arhitekturi, prosvetnoj ulozi, istoriji bogatoj kulturnim, verskim i političkim događajima, jedan je od najznačajnijih manastira u Srbiji, a posebno među fruškogorskim manastirima.

Istorija[uredi | uredi izvor]

Manastir Novo Hopovo, sa crkvom svetog Nikole po svojoj arhitektonskoj vrednosti predstavlja najznačajniju sakralnu građevinu svoje epohe na ovim prostorima. Prvi pisani pomen manastira je iz 1451. godine. Po drugom izvoru, podigao ga je ponovo arhiepiskop srpski Maksim Branković[1] i "imenovao ga (Hopovo) i monahe tu sabrao" oko 1490. godine.[2] Paralelno su postojala oba, susedna istoimena manastira, Novo i Staro Hopovo. Samo je Novo Hopovo važniji, veći, bogatiji a 1753. godine se kaže da mu je "Staro Hopovo" (stari manastir) filijala, u kojem nema vlastitih monaha, već dolaze po dvojica iz Novog Hopova. Kaluđeri su jednom prilikom čak prešli iz Starog u Novi, manastir Hopovo.

Sadašnja crkva podignuta je 1575-1576 godine, a zvonik sa malom kapelom na spratu posvećenoj (prenosu moštiju) svetom Stefanu, ozidan je 1751. godine. Zadužbina je više ktitora, Lacka i Marka Jovšića, te Jovana Božanića i članova njegove porodice, iz Gornjeg (Srpskog) Kovina (mesto na ostrvu Čepelu u Mađarskoj), ktitorski natpis na nadvratniku zapadnog portala beleži na prvom mestu. Sagrađena je na mestu prvobitne crkve koja je porušena. Molili su manastirski kaluđeri 1638-1639. godine ruskog cara za pomoć manastiru "koji se nalazi na srpskoj zemlji".[3] Car je odobrio da hopovski kaluđeri mogu svake 7-8 godine po Rusiji da skupljaju pomoć. Skupljao je 1641. godine priloge po ruskom carstvu hopovski proiguman Neofit.[4] Verovatno od tog priloga 1641. godine manastirske ćelije su stavljene pod krov.[5] U Hopovu je boravio od leta 1757. do jeseni 1760. godine mladi Dimitrije Obradović iz Čakova, koji se zakaluđerio i dobio novo ime "Dositej". Primio ga je arhimandrit Teodor Milutinović hopovski iguman. Gerasim Radosavljević proizveden je 1771. godine za arhimandrita hopovskog. Kada je početkom 1788. ratne godine od strane Turaka spaljen manastir Kalenić, izbegli monasi igumanom Vukašinovićem su stigli u Srem. Proveli su tu nekoliko godina, sa svojim bogatim inventarom, do marta 1795. godine,[6] sve u manastiru Hopovu. Godine 1855. na čelu manastira nalazio se arhimandrit Sevastijan Ilić, nastojatelj, vrlo obrazovan čovek, književni radnik i član nekih evropskih poljoprivrednih društava.[7]Jeromonah Gerasim Drašković je bio iguman 1809. godine. Otvorena je 1893. godine monaška škola u Hopovu, kojom je upravljao nastojatelj manastira.

Ženski "ruski" manastir[uredi | uredi izvor]

Nakon Prvog svetskog rata manastir postaje ženski, a u njega se naseljavaju 1921. godine[8] iz ruske kaluđerice i izbeglice. One su još 1915. godine napustili svoj pravoslavni manastir Lješnu (u Poljskoj)[9], ali umesto u Rusiji, završili su bežeći od Petrograda preko Besarabije, u jugoslovenskoj kraljevini. Otvoren je uz manastir prvo Dečiji dom za ratnu siročad, pa internat za rusku decu (devojčice), a jedini muškarci su bili (1932) duhovnik otac Neljubov (u tom zvanju 25 godina bio) i administrator manastira otac Pajsije. Pomenuti Dečiji dom je iseljen 1921. godine u manastir Kuveždin, a ruske kaluđerice su tu došle sa svojim internatom. Manastir je vodila igumanija mati Nina Kosakovska, nakon što je tu umrla prva igumanija mati Katarina Jefimovska (grofica!). One bile veoma obrazovane i sposobne, te su spasile - dovele 1920. godine u Srbiju 60 kaluđerica, i prvo su godinu dana provele u manastiru Kuveždinu. Ruske kaluđerice su sa sobom donele čudotvornu ikonu "Bogorodice Šumske", načinjenu od kamena. Nju je poljskom pravoslavnom manastiru jednom poklonio poljski kralj. Da ne bi bila ukradena, originalna ikona je čuvana u depou beogradske Založne banke (1932). Postojala je i manja ikona - njena kopija, koja se čuvala u hopovskom hramu.

Manastir Hopovo je više puta stradao tokom ratova u prošlosti (1683, 1690, 1716). Poslednji put je to bilo tokom Drugog svetskog rata (na Veliki četvrtak 1943) od strane partizana.[10] Oštećen je zvonik hrama i uništena bogata manastirska biblioteka. Obnovljeni su konačno manastirska crkva i konaci tek 1998. godine. Mošti Sv. Teodora su od 1943. pa do 1984. godine bile u Irigu, gde su sklonjene. Manastir Novo Hopovo je u 21. veku ostao otvoren, ostao je ženski, a u njemu su se nalaze tri monahinje. Sada je manastir opet muški, a na čelu bratije se nalazi nastojatelj arhimandrit Pavle Jović.

Manastirska riznica[uredi | uredi izvor]

Manastirska riznica je početkom 20. veka posedovala vredno knjižno blago. Rukopisne knjige svedočile su o vremenu i manastirskom bratstvu. Najstarija bogoslužbena manastirska knjiga je "Panagerik". Napisana je 13. maja 1555. godine, od nepoznatog prepisivača u vreme igumana Kir Stefana, duhovnika Avrama i eklesijarha Maksima. Druga knjiga, "Minej" prepisana je tada - 1559. godine. Knjiga Apostol je nastala 1563. godine, od ruke đaka Stanka, pri igumanu Kir Avramiju i eklesijarhu Ilarionu. Knjigu "Studit" sa osam kanona, prepisao je hopovski monah Jefrem 1618. godine, u vreme igumana Kir Evsevija. Jedno rukopisno "Jevanđelje" je okovano srebrom 1630. godine u vreme igumana Kir Stefana. "Kanon Presvetoj Bogorodici" napisan je 1654. godine. Drugo "Jevanđelje" okovano je 1657. godine pri proigumanu Neofitu.

Imanje[uredi | uredi izvor]

Manastirski konak datira od 1641. godine, u više navrata je doziđivan i obnavljan. Od 1771. godine navodi se da konak okružuje manastir sa sve četiri strane, odnosno da ima današnji barokni izgled.[11] Dobio je manastir 1721. godine u posed livadu na Međešu i njive u Radincima. Imalo je Novo Hopovo 1753. godine kuću i dućan u Irigu, mnogo vinograda i šuma. Otvoren je 1856. godine majdan kamena peščara na manastirskoj zemlji (uz Staro Hopovo!) nazvan "Sandstajn". Posedovao je manastir tokom 19. veka (1855) krčmu čardu zvanu "Prkos", udaljenu na putu, kod iriške humke, koju je bratija izdavala u arendu. Manastir je 1902. godine posedovao 1624 jutra 54 kv hv zemlje sa čistim katastarskim prihodom od 6219 kruna 94 potura.[12]

Arhitektura[uredi | uredi izvor]

Najveća i najreprezentativnija građevina epohe, manastirska crkva svetog Nikole ima u svojoj celini dva, u arhitektonskom pogledu, različita dela: crkvu, razvijene i složene prostorne strukture i veliku pripratu na zapadnoj strani, jednostavnog prostora, pravougaone osnove.

Crkva je građevina upisanog krsta, kombinovanog sa trikonhosom, sa kupolom na sredini. U prostoru pored srednjeg dela, iznad koga je kupola i prema kojem su postavljene bočne konhe, ima jedan travej na zapadnoj strani. Travej približno iste dužine na istočnoj strani, koji se završava oltarskim apsidama i još jedan, sasvim uzak travej između kupolnog dela i oltarskog prostora. Među fruškogorskim manastirima jedino sveti Nikola u Novom Hopovu ima taj dodatak na istočnoj strani tako da se oltarski prostor u arhitektonskom i strukturalnom smislu izdvaja kao celina za sebe.

Slikarstvo[uredi | uredi izvor]

Ikonostas u manastiru

Mlađi živopis nastao u priprati hopovske crkve 1654. godine takođe je proučen zahvaljujući radu konzervatora Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture, koji su skoro deceniju radili na njegovom otkrivanju. Tada su uočene razlike koje odvajaju živopis priprate od živopisa naosa (koloristička rešenja, upotreba zlata na freskama i obrada figura), detaljno je pročitan ikonografski repertoar koji je i ovde raspoređen u odvojenim zonama. Jedne iznad drugih ređaju se figure ratnika, kraljeva, arhijereja, pustinjaka, mučenika, zatim scene iz ciklusa Čuda Hristovih, scene Bogorodičinog akatista, scene stradanja apostola i ilustracija Damaskinove himne. Slikarstvo priprate se smatra konzervativnim u odnosu na novi duh koji provejava na freskama naosa i oltara.

Ikonostas manastirske crkve su rezali Antun i Pavel Rizner. Ikone na ikonostasu radio je 1770. godine Teodor Kračun.[13] To je njegov prvi poznati ikonopisački rad. Kračunove barokne ikone (preko 60 sitnih) su postavljene na templu izgleda tek 1776. godine.[14]

Mošti Sv. Teodora Tirona[uredi | uredi izvor]

Najveće bogatstvo manastira su mošti svetog Teodora Tirona koje se čuvaju u kivotu, u crkvi. U manastiru je 1780. godine zapisana od strane jeromonaha Spiridona Jovanovića,[15] povest prenosa svetih moštiju. Mošti velikomučenikove odavno u manastiru, jer se pominju tu već 1555. godine. Po toj rukopisnoj beleški, mošti svetog Teodora su iz crkve nad grobom, koju je podigla pobožna Evsevija, od strane neverujućih Jelina (Grka) izbačene u more. Nakon tri veka, kada je hrišćanska vera pobedila, episkop grada Evhaitskog je mošti izvadio iz vode, i prenete su u crkvu, koja je po drugi put podignuta nad njegovim grobom. Posle dugog vremena, bogati poklonici iz Vlaške su tajno uzeli mošti i odneli ih u Vlašku, u grad Sibinj. Bogati tamošnji boljar je u svojoj kući, u jednom čardaku, držao kovčeg sa moštima i klanjao im se, a kada je umro, one su tu ostale zaboravljene. Udova boljareva je nakon izvesnog vremena, morala da popravi krovove i zdanja svoja, pa je angažovala veštog drvodelju Srbina iz okoline Jenopolja, Radovana Rakića. Kada je majstor završio posao, sanjao je Sv. Teodora koji ga je podsetio na sebe i posavetovao u snu, da njegove mošti odatle uzme. Izmolio je zato Radovan udovicu, da mu delom umesto novca ustupi ostatke svečeve. Kada je majstor uzeo mošti Sv. Teodora Tirona, odneo ih je prvo u svoj kraj, a potom u manastir. Prvih 25 godina mošti su ležale u manastiru Hodošu, i zbog njih su mnogo bolesnici tu tražili iscelenje. Kako su se pročula čudesna izlečenja u Hodošu, Mađari sa svojim klirom, su hteli da silom uzmu mošti za sebe. Da bi izbegli nasilje, monasi su prebegli iz Hodoša na Frušku Goru, i svete mošti pohranili u manastiru Hopovu.[16]Godine 1747. zaslugom igumana Zaharija, umetnički rezbareni ćivot od orahovine, platio je i poklonio manastiru da bi se u njima čuvale mošti, bogati stanovnik Bečeja Mihailo Čokić.

Konak manastira Novo Hopovo

Galerija[uredi | uredi izvor]

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ "Srpski sion", Sremski Karlovci 30. april 1903.
  2. ^ "Srpski sion", Sremski Karlovci 15. jun 1906.
  3. ^ "Delo", Beograd 1. januar 1912.
  4. ^ Golubinskij, Jevgenij Jevstignejevic: "Kratkij ocerk istorii pravoslavnych cerkvej bolgarskoj, serbiskeg i ruminskoj", Moskva 1871.
  5. ^ O manastiru na sajtu Manastiri-Crkve
  6. ^ "Srpski sion", Sremski Karlovci 15. maj 1906.
  7. ^ "(Povjest) o prvom vaseljenskom soboru u gradu Nikei držanom godine 325-te p. Christu", Zemun 1855.
  8. ^ "Vreme", Beograd 2. februar 1932.
  9. ^ "Vreme", Beograd 4. februar 1932.
  10. ^ http://www.pravoslavie.ru/srpska/110973.htm
  11. ^ O manastiru na sajtu Manastiri-Crkve
  12. ^ "Srpski sion", Sremski karlovci 31. maj 1905.
  13. ^ Miroslav Timotijević: "Srpsko barokno slikarstvo", Novi Sad 1996.
  14. ^ Zbornik radova: "Manastir Šišatovac", Beograd 1989.
  15. ^ Irinej Radić: "Povjest kratka o fruškogorskom opštežiteljnom manastiru Hopovu", Budim 1847.
  16. ^ "Srpski sion", Sremski Karlovci 15. jun 1906.

Izvori[uredi | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]