Opština Šid

Opština Šid
Opština Šid;
	Železnička stanica u Šidu
	Zastava Grb
Administrativni podaci
Država	Srbija
Autonomna pokrajina	Vojvodina
Upravni okrug	Sremski okrug
Sedište	Šid
Stanovništvo
— 2022.	27.894
Geografske karakteristike
Vremenska zona	UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Površina	687 km2
Ostali podaci
Predsednik opštine	Zoran Semenović (SNS)
Veb-sajt	http://www.sid.rs/

Opština Šid je opština u Republici Srbiji. Nalazi se u AP Vojvodina i spada u Sremski okrug.

Prema podacima popisa 2022. opština ima 27.894 stanovnika.^[1]

Geografija

U jugozapadnom delu Vojvodine, kraj magistralne pruge Beograd—Zagreb, prostire se opština Šid s naseljenim mestima: Batrovci, Ilinci, Morović, Jamena, Višnjićevo, Kukujevci, Adaševci, Bačinci, Erdevik, Ljuba, Sot, Vašica, Berkasovo, Gibarac, Molovin, Bingula, Bikić Do i Privina Glava. Južno od Šida na udaljenosti 9,6 kilometara nalazi se moderan auto-put koji povezuje Srednju i Zapadnu Evropu sa Jugoistočnom Evropom i Bliskim istokom.

Naseljena mesta

Opština Šid se sastoji iz 19 naseljenih mesta od kojih je jedno gradsko, Šid. Najveće naseljeno mesto i sedište opštine je Šid. Od 18 sela, jedno ima preko 2.000 stanovnika (Erdevik), 5 ima između 1.000 i 2.000 stanovnika (Adaševci, Kukujevci, Višnjićevo, Morović i Vašica), 7 između 500 i 1.000, a 5 ima manje od 500 stanovnika.

Naseljeno mesto	Broj stanovnika^[2]		Promena (%)
Naseljeno mesto	Popis 2011.	Popis 2022.	Promena (%)
Adaševci	1.919	1.566	-18,39%
Batrovci	259	201	-22,39%
Bačinci	1.180	990	-16,10%
Berkasovo	1.115	983	-11,84%
Bikić Do	269	199	-26,02%
Bingula	732	561	-23,36%
Vašica	1.424	1.211	-14,96%
Višnjićevo	1.683	1.398	-16,93%
Gibarac	989	731	-26,09%
Erdevik	2.736	2.144	-21,64%
Ilinci	804	602	-25,12%
Jamena	950	738	-22,32%
Kukujevci	1.955	1.490	-23,79%
Ljuba	446	361	-19,06%
Molovin	195	127	-34,87%
Morović	1.774	1.301	-26,66%
Privina Glava	186	144	-22,58%
Sot	679	529	-22,09%
Šid	14.893	12.618	-15,28%
Opština Šid	34.188	27.894	-18,41%

Istorija

Prvi podaci o Šidu su iz XVIII veka, kada je ovo naselje bilo u Podunavskoj vojnoj granici. U XIX veku mesto naseljavaju pored Srba i Rusini iz Ruskog Krstura i Kucure, zatim Slovaci iz Gložana i Pivnica. Početkom XX veka Šid se razvija kao gradsko naselje. Rano se javlja radnički pokret, a u narodnooslobodilačkom ratu čitavo područje bilo je aktivno u organizovanju borbi protiv neprijatelja. Završne operacije za oslobođenje Jugoslavije početkom 1945. godine (Sremski front) vođene su u okolini Šida.

Reorganizacija šidskog sreza

U toku narodnog ustanka šidski srez 1943. godine je proširen, pripojeni su mu bili iz sremskomitrovačkog sreza Višnjićevo, Bosut i Sremska Rača, a iz iločkog sreza Molovin. Već u maju mesecu 1945. godine, došlo je do reorganizacije teritorijalnog područja šidskog sreza. Na sastanku koji je održan u Šidu, na kojem su prisustvovali predstavnici republika Srbije i Hrvatske i pokrajine Vojvodine zajedno sa predstavnicima sreske vlasti, doneta je odluka da se delovi šidskog sreza i to sela: Tovarnik, Ilača, Šidski Banovci, Strošinci, Lipovac i Jamena pripoje Republici Hrvatskoj, a ostala sela sa Šidom uključe u pokrajinu Vojvodinu, odnosno Republiku Srbiju. Vukovarskom srezu pripojen je Tovarnik, a vinkovačkom Šidski Banovci, Ilača, Strošinci i Lipovac, dok je Jamena pripojena županjskom srezu. Iz iločkog sreza u šidski srez uključena su sela Erdevik, Ljuba, Bingula, Molovin, Vizić i Sot, a vraćena su sremskomitrovačkom srezu sela Višnjićevo, Bosut i Sremska Rača.

Još na samom sastanku u Šidu predstavnici šidskog sreza sastavili su primedbu na uključivanje Jamene u županjski srez, jer je Jamena oduvek bila u šidskom srezu i ekonomski gravitirala šidskom području. Na samom sastanku primedba nije prihvaćena i Jamena je uključena u županjski srez. Stanovništvo sela Jamena nije bilo zadovoljno svojim položajem uključivanjem u županjski srez, i posle predstavki i delegacija koje su stigle i do Savezne skupštine, došlo je jula meseca 1947. godine do promene, pa je selo Jamena iz županjskog sreza vraćeno šidskom, a selo Bapska iz šidskog, uključeno u vukovarski srez.

Period nakon oslobođenja 1945-1955.

Retko je u kom području Vojvodine neprijatelj ostavio opustošena, razrušena i opljačkana sela, kao što je bio slučaj u šidskom srezu. Posle rata moralo se hitno prići obnovi porušenih i popaljenih sela, pre svega Jamene, Bingule, Ilinaca, Morovića, Batrovaca i Privine Glave. Mnoge škole su porušene ili oštećene da se u njima nije mogla obavljati redovna nastava, u nekima su za vreme fronta (Sremski front) bile smeštene privremene bolnice. Da bi se škole mogle osposobiti za rad, učitelji su zajedno sa narodom organizovali pečenje cigle, pripremanje materijala, građe i izgrađivanje sve u vlastitoj režiji. Prvih godina u šidskom srezu organizovano je 30 kulturno prosvetnih društava, od toga četiri slovačka, četiri rusinska, jedno mađarsko, a ostala su bila srpsko-hrvatska.

Godine 1948. pristupilo se podizanju zadružnih domova. Trebalo je da domovi posluže organizovanju zadruga i kulturno prosvetnoj aktivnosti u selima. Prvih godina u selima i samom Šidu vodila se velika akcija na likvidaciji nepismenosti. Za prvih pet godina opismenjeno je 820 nepismenih. Počinje konfiskacija imovine svih „narodnih neprijatelja“ i onih koji su Šid napustili. Sprovedena je agrarna reforma na principu, da zemlju može imati samo onaj koji je radi. Utvrđen je zemljišni maksimum na 20 hektara. Zemlja je oduzeta veleposednicima, takođe je oduzeta zanatlijama, trgovcima i službenicima, ukoliko je prelazila dozvoljeni maksimum od 3 ha. Od oduzete zemlje jedan deo je dat bezemljašima, a drugi je uključen u zemljišne fondove novonastalih seljačkih radnih zadruga. Godine 1950. 80% poljoprivrednih domaćinstava bilo je uključeno u seoske radne zadruge.

Upornim nastojanjem meštana Šida, prosvetnih radnika i društveno-političkih organizacija, otvorena je Potpuna mešovita gimnazija u Šidu, početkom školske 1951/52. godine.

Godine 1955. došlo je do ukidanja nekih srezova u Sremu i izvršena je reorganizacija i formirane su komune. Od šidskog sreza stvorene su četiri komune: šidska, kukujevačka, morovićka i erdevička. Kasnije se pokazalo da komune tako formirane, nemaju svoju ekonomsku opravdanost pa je došlo do postepenog ukidanja, prvo kukujevačke, morovićke i erdevičke komune i stvaranja jedinstvene šidske komune, kojoj je pored svih sela bivšeg šidskog sreza, pripalo Višnjićevo iz sremskomitrovačkog sreza, a Vizić je pripojen bačkopalanačkoj komuni.

Demografija

Demografija^[2]
Godina	Stanovnika
1948.	32.518
1953.	34.679
1961.	37.403
1971.	38.752
1981.	37.459
1991.	36.317
2002.	38.973
2011.	34.188
2022.	27.894

Opština Šid je prema poslednjem popisu iz 2022. godine imala 27.894 stanovnika što je za 6.294 manje (-18,41%) u odnosu na prethodni popis 2011. na kome je bilo 34.188 stanovnika.^[2]

Prema popisu iz 2022. većinu stanovništva su činili Srbi koji čine 79,37% ukupnog stanovništva. Od manjina najviše je bilo Slovaka (5,43%), Hrvata (4,48%) i Rusina (2,95%).^[1] Rusini čine većinu u Bikić Dolu, Slovaci u Ljubi, a Srbi u ostalih 17 naselja (u 16 apsolutnu, a u Sotu relativnu većinu).^[3]

Etnički sastav prema popisu iz 2022.‍^[1]

Srbi	22.139	79,37%
Slovaci	1.516	5,43%
Hrvati	1.249	4,48%
Rusini	824	2,95%
Romi	190	0,68%
Jugosloveni	148	0,53%
Mađari	131	0,47%
Ukrajinci	30	0,11%
Rusi	26	0,09%
Ostali	203	0,73%
Neizjašnjeni	532	1,91%
Nepoznato	906	3,25%

Kultura

U Šidu i okolini privlačne su prirodne i kulturno-istorijske znamenitosti - praistorijsko nalazište Gradina na Bosutu, ostaci grada i crkve u Moroviću, crkva u Molovinu, srednjovekovni grad Berkasovo, grob Filipa Višnjića u Višnjićevu, Galerija Save Šumanovića i Ilijanum u Šidu. Grobnica palih boraca na Sremskom frontu i dr.

Privreda

Razvijena je poljoprivreda, industrija, trgovina, uslužne delatnosti i saobraćaj. Poznati su poljoprivredo-industrijski kombinat i hemijska industrija. U ovom delu Srema na domaku Fruške gore poznata su lovišta, izletište Lipovača i manastir Privina Glava.

Poznate ličnosti

Vidi još

Šid

Reference

^ ^a ^b ^v ^g „Konačni rezultati popisa stanovništva, domaćinstava i stanova 2022. (knjiga 1, nacionalna pripadnost opštine i gradovi)” (PDF). popis2022.stat.gov.rs. Pristupljeno 9. 7. 2023.
^ ^a ^b ^v „Uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011. i 2022. godine”. popis2022.stat.gov.rs. Pristupljeno 14. 2. 2025.
^ „Ethnic composition, all places: 2022 census”. pop-stat.mashke.org. Pristupljeno 14. 2. 2025.

Literatura

Tomović, S., (1973), ŠID MONOGRAFIJA, Opštinski odbor saveza boraca Šid, Šid.

Spoljašnje veze

[Попис2022-1] v ^g „Konačni rezultati popisa stanovništva, domaćinstava i stanova 2022. (knjiga 1, nacionalna pripadnost opštine i gradovi)” (PDF). popis2022.stat.gov.rs. Pristupljeno 9. 7. 2023.

[УП4822-2] v „Uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011. i 2022. godine”. popis2022.stat.gov.rs. Pristupljeno 14. 2. 2025.

[3] „Ethnic composition, all places: 2022 census”. pop-stat.mashke.org. Pristupljeno 14. 2. 2025.

[1]

[2]

[3]