Kruševac

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Disambig.svg
Druga značenja su popisana u članku Kruševac (višeznačna odrednica).
Kruševac

Ks panorama2.jpg
Panorama Kruševca

Grb Kruševca
Opširnije

Zastava Kruševca
Opširnije
Osnovni podaci
Država Zastava Srbije Srbija
Pokrajina centralna Srbija
Okrug Rasinski okrug
Stanovništvo
Stanovništvo 58.745
Aglomeracija 131.368
Geografske karakteristike
Koordinate 43°34′00″N 21°19′36″E / 43.583333, 21.326667
Vremenska zona UTC+1, leti UTC+2
Nadmorska visina 137 m
Površina 854 km²
Kruševac na mapi Srbije
{{{alt}}}
Kruševac
Kruševac na mapi Srbije
Ostali podaci
Gradonačelnik Bratislav Gašić (SNS)
Poštanski kod 37000
Pozivni broj 037
Registarska oznaka KŠ/КШ
Veb-strana www.krusevac.rs


Koordinate: 43° 34′ 60" SGŠ, 21° 19′ 36" IGD
Kruševac je gradsko naselje grada Kruševca u Rasinskom okrugu. Prema najnovijem popisu iz 2011. godine, bilo je 58.745 stanovnika (prema popisu iz 2002. godine bilo je 57.371 stanovnika, a prema onom iz 1991. godine - 57.871 stanovnik).

Kruševac je bio srednjovekovna srpska prestonica. Kruševac danas ima do 60.000 stanovnika na teritoriji grada i oko 130 hiljada stanovnika na teritoriji opštine. Opština Kruševac obuhvata 101 naselje. Kruševac je ekonomski, administrativni, kulturni, zdravstveni, obrazovni, informativni i sportski centar Rasinskog okruga. Opština Kruševac zahvata površinu od 854 km². Nalazi se u Kruševačkoj kotlini koja obuhvata kompozitnu dolinu Zapadne Morave i prostire se između Levča i Temnića na severu, Župe, Kopaonika i Jastrepca na jugu i Kraljevačke kotline i Ibarske doline na zapadu.

Geografija[uredi]

Kruševac se nalazi na 137[traži se izvor od 09. 2013.] metara nadmorske visine, i to na koordinatama 43° 34′ 60" severno i 21° 19′ 36" istočno.

Istorija[uredi]

Kruševac je kao svoju prestonicu podigao knez Lazar 1371. godine. Prvi put se pominje 1387. godine, u povelji kojom knez Lazar u svojoj utvrđenoj prestonici potvrđuje ranije trgovačke privilegije Dubrovčanima. Grad je postao privredno i kulturno središte Srbije. Mesto iz koga se rukovodilo i koje je davalo inicijativu za organizaciju države.

Predanje kaže da je Kruševac dobio ime po kamenu krušcu, oblom rečnom kamenu kojim je većim delom grad i sazidan.

Posle Kosovskog boja, Kruševac postaje prestonica vazalne Srbije kojim upravlja Milica, a kasnije njen i Lazarev sin, despot Stefan, koji kasnije prestonicu seli u Beograd. Turci napadaju Kruševac više puta a osvajaju ga tek 1427., posle smrti despota Stefana. Od 1444. godine, Kruševac je u rukama Đurđa Brankovića, a Turci ga konačno porobljavaju 1454. godine. U to vreme ima tursko ime Aladža Hisar (Šareni grad). U vreme Velikog bečkog rata 1689. grad je bio oslobođen od Turaka. To se desilo još dva puta u XVIII veku: 1737—1739. godine i za vreme Kočine krajine, 1789. godine. Grad je vraćen Turcima 1791., Svištovskim mirom. Kruševac je konačno oslobođen od Turaka 1833. godine. Posle oslobođenja grad počinje naglo da se razvija i napreduje, i postaje jedan od većih regionalnih centara tadašnje Srbije.

Prvu apoteku u Kruševcu, a treću u Srbiji, otvorio je 1868. godine Dragoslav Kedrović (1839—1907).[1] U Kruševcu je tokom 2013. rekonstruisano pet srenjovekovnih česama.[2]

Tokom Drugog svetskog rata, pripadnici nemačkih okupacionih snaga su na brdu Bagdala streljali 1642 rodoljuba iz Kruševca i okoline. Posle rata ceo taj prostor je pretvoren u spomen park pod imenom Slobodište.

Privreda[uredi]

Kruševac je jak privredni centar sa posebno razvijenom metalo-prerađivačkom („14. oktobar“) i hemijskom industrijom (HI „Župa“, „Hajnkel-Merima“, „Trayal“). Tu je i fabrika alkoholnih i bezalkoholnih pića „Rubin“, kao i fabrika maziva „FAM“. Osim velikih društvenih kolektiva, u gradu ima i preko 1200 privatnih preduzeća i preko 2500 samostalnih radnji različitih delatnosti.

Gradske slave i proslave[uredi]

U narodnoj sveslovenskoj mitologiji Sveti Vid označava vrhovno, svevideće božanstvo. U srpskoj narodnoj tradiciji Vidovdan se obeležava kao dan Kosovskog boja 1389. godine. Stoga ga je srpska crkva od 1892. godine, ozvaničila i uvrstila u svoje praznike, a posle proroka Amosa i svetog kneza Lazara. Najznačajniji praznik za grad Kruševac svakako je Vidovdan, duboko ukorenjen u svesti stanovništva na ovim prostorima kao dan pogibije kneza Lazara u borbi za očuvanje svoje države i naroda. Proslavlja se sa svim atributima gradske slave, kao i Duhovi ili Sv. Trojica. Na Vidovdan se takođe svake godine, u crkvi Lazarici, daje pomen kosovskim, ali i svim drugim izginulim srpskim ratnicima u oslobodilačkim ratovima. U prošlosti se toga dana održavao i vašar, najveći u Kruševcu. Vašari ili sajmovi, nekada važan vid trgovine, uvedeni su u Kruševcu kad i u celoj Srbiji, zakonskom uredbom 1839. godine. Osim Vidovdanskog, održavali su se na Blagovesti, 7. aprila, Sv. Iliju, 2. avgusta i na „Malu Gospojinu“, 21. septembra, što se održalo do današnjih dana. Esnafske slave, nekada važna karakteristika građanskog društva, kada su razni esnafi, društva i udruženja, uglavnom humanitarnog karaktera, proslavljali svog patrona-zaštitnika (najstariji esnafi u Kruševcu su lončarski iz 1839, mumdžijski iz 1842, trgovačko-bakalski iz 1846, meandžijski iz 1848...) zadržale su se još samo kod humanitarnog društva „Dobra narav“, ili „Baksuzi, ugursuzi i namćori“, specifičnog za ovaj grad, koje se okuplja svake godine devetog utorka od Božića, gajeći svoja pravila ponašanja.

Demografija[uredi]

U naselju Kruševac živi 46395 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 39,2 godina (38,2 kod muškaraca i 40,1 kod žena). U naselju ima 19342 domaćinstva, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,95.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine).

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija
Godina Stanovnika
1948. 13862 [3]
1953. 16638
1961. 21957
1971. 29509
1981. 53071
1991. 58808 57971
2002. 59036 57347
Etnički sastav prema popisu iz 2002.[4]
Srbi
  
54.690 95,36%
Romi
  
1.021 1,78%
Crnogorci
  
427 0,74%
Jugosloveni
  
159 0,27%
Makedonci
  
135 0,23%
Hrvati
  
92 0,16%
Slovenci
  
26 0,04%
Bugari
  
17 0,02%
Rusi
  
16 0,02%
Mađari
  
16 0,02%
Goranci
  
12 0,02%
Česi
  
10 0,01%
Muslimani
  
10 0,01%
Rumuni
  
6 0,01%
Bošnjaci
  
6 0,01%
Ukrajinci
  
4 0,00%
Nemci
  
4 0,00%
Albanci
  
2 0,00%
Slovaci
  
1 0,00%
Bunjevci
  
1 0,00%
nepoznato
  
435 0,75%


Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Kruševac: Sećanje na prvog farmaceuta („Večernje novosti“, 9. decembar 2012), Pristupljeno 9. 4. 2013.
  2. ^ Kruševljanin rekonstruisao pet srednjovekovnih česama („Večernje novosti“, 28. novembar 2013)
  3. ^ Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
  4. ^ Knjiga 1, Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-00-9
  5. ^ Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7

Gradovi pobratimi[uredi]

Grad Kruševac ostvaruje intezivnu saradnju i sa sledećim gradovima:

Galerija[uredi]

Poznati Kruševljani[uredi]

Mediji u Kruševcu[uredi]

TELEVIZIJSKE STANICE:

Nacionalna televizija (medijski javni servis):

  • Dopisništvo RTS-a.

Regionalna televizija:

  • RTK.

Gradske televizije:

  • TV Plus,
  • TV Jefimija

RADIO-STANICE:

Regionalni radio:

  • RTK

Gradske radio-stanice:

  • Radio FIMS,
  • Radio OK studio,
  • Radio Plus,
  • Radio Neven,
  • Radio Lastavica,
  • Radio Čigra,
  • Radio Antena,
  • Radio Jefimija.

GRADSKE NOVINE:

  • Grad,
  • Pobeda.

Sport[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :