Pređi na sadržaj

Grad Priština

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Grad Priština
Zgrada Skupštine grada Prištine
Grb
Administrativni podaci
Država Srbija
Autonomna pokrajinaKosovo i Metohija
Upravni okrugKosovski
SedištePriština
Stanovništvo
 — 2024.Rast 227.466
Geografske karakteristike
Vremenska zonaUTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Površina572 km2
Položaj {{{ime genitiv}}}
Veb-sajtprishtinaonline.com

Grad Priština je teritorijalna jedinica u Srbiji, koja se nalazi na Kosovu i Metohiji i pripada Kosovskom upravnom okrugu. Sedište je gradsko naselje Priština, a teritorija grada obuhvata 572 km² sa ukupno 46 naseljenih mesta. Prema popisu iz 2024. bilo je 227.466 stanovnika.[a]

Kao administrativno-teritorijalna jedinica, grad Priština je prvobitno postojao od 1947. do 1955. godine, nakon čega je Priština svedena na opštinski satus, a takvo uređenje je ostalo na snazi sve do 1992. godine kada je dotadašnja opština Priština ponovo dobila status grada. Nakon 1999. godine, sedište gradskih organa uprave izmešteno je u Gračanicu.

Na teritoriji grada Prištine, koji postoji u okviru ustavno-pravnog poretka Republike Srbije, UNMIK je nakon 1999. godine formirao i posebnu opštinu Priština (alb. Komuna e Prishtinës), koja funkcioniše u okviru Privremenih institucija samouprave, a nakonadno je na delu iste teritorije formirana i posebna opština Gračanica (2008).

Istorija

[uredi | uredi izvor]

Priština je prvi put dobila status grada 1947. godine, kada je sprovedena administrativna reforma po kojoj se tadašnja NR Srbija delila na gradove i srezove, a među tridesetak najvećih naselja koja su tom prilikom dobila gradski status nalazila se i Priština, koja je ujedno bila i glavni grad Autonomne kosovsko-metohijske oblasti.[1] Kasnijom upravnom reformom iz 1952. godine broj gradova je smanjen na sedam, a među mestima koja su zadržala status grada bila je i Priština.[2] Potonjom reformom iz 1955. godine izvršeno je ukidanje gradova, čime je celokupna teritorija NR Srbije podeljena na 42 velika sreza, među kojima je bio i Prištinski srez, u okviru koga je postojala i Opština Priština.[3]

Kada su 1959. godine na teritoriji tadašnje Autonomne kosovsko-metohijske oblasti ukinuti srezovi, opštine su dobile veća ovlašćenja, tako da je širi teritorijalni opseg dobila i Opština Priština.[4] Administrativnim preuređenjem iz 1988. godine, iz sastava Opštine Priština izdvojene su tri nove opštine: Kosovo Polje, Obilić i Novo Brdo.[5]

Prvi višestranački izbori za odbornike u Skupštini opštine Priština održani su 31. maja 1992. godine, a novom administrativnom reformom, koja je sprovedena u jesen 1992. godine, Opština Priština je dobila status grada sa širim ovlašćenjima, čime je stvoren Grad Priština.[6] Prvi Statut grada Prištine usvojen je 27. novembra 1992. godine,[7] čime je prestala da važi dotadašnja Statutarna odluka opštine Priština od 29. aprila 1992. godine.[8]

Novi (drugi po redu) Statut grada Prištine usvojen je 1996. godine,[9] a ostao je na snazi sve do 2008. godine, kada je usvojen novi (treći po redu) Statut grada Prištine.[10]

Izbori za odbornike u Skupštini grada Prištine održani su 20. decembra 1992. godine, a poslednji lokalni izbori pre rata na Kosovu i Metohiji održani su 3. novembra 1996. godine.

Grad Priština nakon 1999. godine

[uredi | uredi izvor]

Nakon završetka rata na Kosovu i Metohiji i ulaska međunarodnih snaga na Kosovo i Metohiju sredinom 1999. godine (KFOR i UNMIK), dotadašnji organi grada Prištine, kao i svi gradski službenici koji su ostali u sistemu Republike Srbije, bili su primorani da napuste radna mesta u samom gradu. Njihove radne obaveze nastavljene su na mestima koja su smatrana bezbednijim, tako da je uprava grada Prištine izmeštena u Gračanicu, kao najveću srpsku enklavu na području Grada Prištine.

Pošto su krajem 2000. godine istekli mandati lokalnih organa koji su konstituisani nakon izbora održanih krajem 1996. godine, upravljanje gradom Priština su preuzeli privremeni organi, odnosno koordinatori koje je imenovala i razrešavala Vlada Republike Srbije.[11] U isto vreme, pod okriljem novouspostavljenih Privremenih institucija samouprave (PIS) formirana je posebna Opština Priština (alb. Komuna e Prishtinës) u kojoj su vlast preuzele albanske političke stranke. Od tog vremena, postojale su dve lokalne uprave: prva (u sistemu Srbije) sa izmeštenim sedištem u Gračanici i druga (u sistemu PIS) sa sedištem u Prištini.

Nakon rata, prvi naredni lokalni izbori po Ustavu i zakonima Republike Srbije za grad Prištinu održani su 11. maja 2008. godine. Iako su izbori bili legalni u okviru pravnog okvira Republike Srbije, UNMIK i Privremene institucije samouprave odbili su da ih prihvate kao legalne, ali ih nisu sprečili da se održe.[12] Mandate u novoizabranoj Skupštini grada Prištine dobilo je šest izbornih listi: Srpska radikalna stranka (23), Demokratska stranka Srbije - Nova Srbija (9), Demokratska stranka (5), Socijalistička partija Srbije (4), Grupa građana Pokret za opstanak (3) i Grupa građna Vidovdan (3).[13]

Na konstitutivnoj sednici novoizabranog saziva, koja je održana 13. juna 2008. godine u Gračanici, za novog predsednika Skupštine grada Prištine izabran je Radovan Ničić, dok je za gradonačelnika Prištine izabran Dragutin Perić.[14] Zbog sporova oko primopredaje nadležnosti između dotadašnjih privremenih organa i novoizabrane gradske uprave, u narednom periodu je došlo do poteškoća u funkcionisanju gradskih organa i službi, na šta su se nadovezali i drugi lokalni problemi, usled čega su intervenisala i nadležna ministartsva iz Beograda.[15][16][17]

Odlukom Vlade Republike Srbije od 2. aprila 2009. godine, raspušten je dotadašnji sastav Skupštine grada Prištine, uz istovremeno uvođenje privremene uprave, a za predsednika Privremenog organa grada prištine imenovan je Jugoslav Popović.[18] Vanredni lokalni izbori za gradsku skupštinu Prištine održani su 16. avgusta,[19] a novoizabrana Skupština grada Prištine konstituisana je u oktobru 2009. godine.

Nakon sklapanja Briselskog sporazuma, Vlada Republike Srbije je 2013. godine odlučila da funkcije iz nadležnosti Skupštine grada Prištine i izvršnih gradskih organa ubuduće obavlja Privremeni organ grada Prištine, kojeg imenuje i razrešava Vlada Srbije.[20][21]

Čelnici opštine, odnosno grada Prištine

[uredi | uredi izvor]

Predsednici Skupštine opštine Priština (1959—1992)

[uredi | uredi izvor]
  • Šerafedin Sulejmani (1964-1967)
  • Jovan Pečenović (1967-1971)
  • Nazmi Mustafa (1973-1976)
  • Svetislav Jakšić (1980)
  • Tomislav Sekulić (1982-1984)[22][23]
  • Radman Milosavljević (1984-1986)
  • Božidar Lazić (1986-1989)
  • Živojin Mitrović (1989-1992)[24]

Predsednici Skupštine grada Prištine (1992—2000 i 2008—2013)

[uredi | uredi izvor]

Koordinatori za grad Prištinu (2001—2008)

[uredi | uredi izvor]
  • Slaviša Kostić (?)
  • Marko Todorović (2003–2005)[27]
  • Slaviša Nikolić (2006–2008)[28][29]

Gradonačelnici Prištine (2008—2013)

[uredi | uredi izvor]
  • Dragutin Perić (2008–2009)[14]
  • Nebojša Nikolić (2009-2012)
  • Bogdan Savić (2012-2013)

Predsednici Privremenog organa grada Prištine (2009, 2013—2025)

[uredi | uredi izvor]

Naseljena mesta

[uredi | uredi izvor]

Grad Priština ima površinu 572 km² i obuhvata 46 naseljena mesta:[36]

Demografija

[uredi | uredi izvor]

Prema popisu iz 1981. godine grad Priština je većinski naseljen Albancima. Nakon rata 1999. godine većina Srba i Crnogoraca je napustila grad. Preostali Srbi uglavnom žive u naseljima Gračanica, Laplje Selo, Čaglavica, Sušica, Preoce i Donja Brnjica. Odlukom institucija samoproglašene Republike Kosovo naselja Gračanica, Laplje Selo, Badovac, Sušica, Preoce i deo naselja Čaglavica su pripala novoformiranoj opštini Gračanica.

Etnički sastav prema popisu iz 1961.[37]‍
Albanci
  
 40.741 58,4%
Srbi
  
 20.759 29,7%
Crnogorci
  
 2.885 4,1%
Ukupno: 69.810
Etnički sastav prema popisu iz 1981.[38]‍
Albanci
  
 105.520 70,9%
Srbi
  
 26.264 17,7%
Romi
  
 6.095 4,1%
Crnogorci
  
 4.439 2,9%
Muslimani
  
 2.648 1,8%
Turci
  
 1.931 1,3%
Ukupno: 148.656
Etnički sastav "Opštine Priština" (PIS) prema popisu iz 2011.[39]‍
Albanci
  
 195.782 95,5%
Srbi
  
 4.285 2,1%
Turci
  
 2.171 1,1%
Romi
  
 760 0,4%
Ukupno: 204.937

Galerija

[uredi | uredi izvor]
  • Priština - Pravoslavna crkva Sveti Nikola
    Priština - Pravoslavna crkva Sveti Nikola
  • Gradski stadion u Prištini
    Gradski stadion u Prištini
  • Spomenik Skenderbegu u Prištini
    Spomenik Skenderbegu u Prištini
  • Priština
    Priština
  • Park Narodne biblioteke, Priština
    Park Narodne biblioteke, Priština
  • Glavna pošta, četvrt Dardanija, Priština
    Glavna pošta, četvrt Dardanija, Priština

Vidi još

[uredi | uredi izvor]

Napomene

[uredi | uredi izvor]
  1. ^ Popis iz 2024. na Kosovu i Metohiji su sproveli organi samoproglašene Republike Kosovo. Ovaj popis je bio bojkotovan od strane velikog broja Srba, tako da je realan broj Srba na Kosmetu znatno veći od onog iskazanog u zvaničnim rezultatima ovog popisa.

Reference

[uredi | uredi izvor]
  1. ^ Zakon o administrativno-teritorijalnoj podeli Narodne Republike Srbije (Službeni glasnik NR Srbije, br. 17/1947)
  2. ^ Zakon o podeli teritorije Narodne Republike Srbije na opštine, gradove i srezove (Službeni glasnik NR Srbije, br. 15/1952)
  3. ^ Zakon o područjima srezova i opština u Narodnoj Republici Srbiji (Službeni glasnik NR Srbije, br. 56/1955)
  4. ^ Zakon o ukidanju srezova u Autonomnoj kosovsko-metohiskoj oblasti (Službeni glasnik NR Srbije, br. 50/1959)
  5. ^ Zakon o obrazovanju opština Kosovo Polje, Obilić i Novo Brdo (Službeni list SAP Kosova, br. 18/1988)
  6. ^ Zakon o izmenama i dopunama Zakona o teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije i lokalnoj samoupravi (Službeni glasnik Republike Srbije, br. 79/1992)
  7. ^ Statut grada Prištine (Službeni list Autonomne Pokrajine Kosovo i Metohija, br. 10/1992)
  8. ^ Statutarna odluka opštine Priština (Službeni glasnik Republike Srbije, br. 24/1992)
  9. ^ Statut grada Prištine (Službeni list Autonomne Pokrajine Kosovo i Metohija, br. 21/1996)
  10. ^ Statut grada Priština (Službeni glasnik Republike Srbije, br. 90/2008)
  11. ^ „Odluka o uređenju Koordinacionog centra Srbije za Kosovo i Metohiju”. Vlada Republike Srbije. Pristupljeno 2025-08-15. 
  12. ^ „BalkanInsight.com - Kosovo Officials ‘Won’t Stop Serb Polls’”. web.archive.org. 2008-05-06. Arhivirano iz originala 06. 05. 2008. g. Pristupljeno 2023-07-12. 
  13. ^ Republička izborna komisija: Informacije o održanim sednicama 2008. godine
  14. ^ a b v Službeni glasnik Republike Srbije, 69/2008
  15. ^ „Tuča funkcionera SRS-a i Nove Srbije”. Politika Online. Pristupljeno 2025-08-15. 
  16. ^ Vojvodine, Javna medijska ustanova JMU Radio-televizija. „Novoizabrana vlast ne može u opštinsku zgradu”. JMU Radio-televizija Vojvodine (na jeziku: srpski). Pristupljeno 2025-08-15. 
  17. ^ „Sledi žalba Ustavnom sudu - Politika - Dnevni list Danas” (na jeziku: srpski). 2009-04-09. Pristupljeno 2025-08-15. 
  18. ^ Odluka o raspuštanju Skupštine grada Prištine i obrazovanju Privremenog organa grada Prištine (Službeni glasnik Republike srbije, br. 23/2009)
  19. ^ Politika (2009): SNS pobedio u Prištini, SPS u Peći
  20. ^ „ODLUKA O OBRAZOVANJU PRIVREMENOG ORGANA U OPŠTINAMA NA TERITORIJI AUTONOMNE POKRAJINE KOSOVO I METOHIJA”. demo.paragraf.rs. Pristupljeno 2025-08-15. 
  21. ^ „Imenovani predsednici i članovi privremenih organa na Kosovu”. KIM radio (na jeziku: engleski). Pristupljeno 2023-06-28. [mrtva veza]
  22. ^ „Tomislav Sekulić - čovek o kome se 25 godina ćutalo - Kosovo Online”. www.kosovo-online.com (na jeziku: srpski). Pristupljeno 2025-08-15. 
  23. ^ Mirković, Katarina (2024-08-24). „SNF obeležio 30 godina od smrti Tomislava Sekulića”. Radio Kim (na jeziku: srpski). Pristupljeno 2025-08-15. 
  24. ^ a b „Kosovo”. www.worldstatesmen.org. Pristupljeno 2025-08-15. 
  25. ^ Jovanović, Vladislav (1999-06-28). „Letter dated 28 June 1999 from the Chargé d'Affaires A.I. of the Permanent Mission of Yugoslavia to the United Nations addressed to the President of the Security Council” (PDF) (na jeziku: engleski). United Nations Security Council. str. 14. Pristupljeno 2023-08-15. 
  26. ^ „Creating a new order in Kosovo”. Christian Science Monitor. ISSN 0882-7729. Pristupljeno 2025-08-15. 
  27. ^ B92 (2003): Kosovo: 94.454 birača za predsedničke izbore u Srbiji
  28. ^ „112. sednica Vlade Republike Srbije, 12. januar 2006. godine”. Vlada Republike Srbije. 2006-01-12. Pristupljeno 2025-08-15. 
  29. ^ Radomirović, B. „Predsednici opština umesto koordinatora”. Politika Online. Pristupljeno 2025-08-15. 
  30. ^ Službeni glasnik Republike Srbije, 23/2009
  31. ^ „89. sednica Vlade Republike Srbije 16. avgust 2013. godine”. Vlada Republike Srbije. 2013-08-16. Pristupljeno 2025-08-15. 
  32. ^ a b „91. sednica Vlade Republike Srbije, 10. novembar 2021. godine”. Vlada Republike Srbije. 2021-11-10. Pristupljeno 2025-08-15. 
  33. ^ Kim, Radio (2013-08-20). „Imenovani predsednici i članovi privremenih organa na Kosovu”. Radio Kim (na jeziku: srpski). Pristupljeno 2025-08-15. 
  34. ^ „22. sednica Vlade Republike Srbije, 7. avgust 2025. godine”. Vlada Republike Srbije. 2025-08-07. Pristupljeno 2025-08-15. 
  35. ^ KoSSev (2021-12-22). „Kadriranje u PO: Iz Srbice u Zvečan, Lipljana u Štimlje, Štimlja u Lipljan, Kačanika u Dečane, K.Polja u Glogovac, Glogovca u K.Polje”. KoSSev (na jeziku: srpski). Pristupljeno 2025-08-15. 
  36. ^ Gavrilović 2017, str. 21.
  37. ^ Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. godine Arhivirano na veb-sajtu Wayback Machine (20. decembar 2013) pod2.stat.gov.rs
  38. ^ Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. godine Arhivirano na veb-sajtu Wayback Machine (4. mart 2016) pod2.stat.gov.rs
  39. ^ Etnički sastav stanovništva Kosova i Metohije 2011. godine Arhivirano na veb-sajtu Wayback Machine (3. decembar 2013) pop-stat.mashke.org (jezik: albanski)

Literatura

[uredi | uredi izvor]
  • Gavrilović, Dušan (2017). Opštine i regioni u Republici Srbiji, 2017. Beograd: Republički zavod za statistiku. 

Spoljašnje veze

[uredi | uredi izvor]
Preuzeto iz „https://sr.wikipedia.org/w/index.php?title=Град_Приштина&oldid=30603015”