Muzej afričke umetnosti (Beograd)

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu

Muzej afričke umetnosti - zbirka Vede i dr Zdravka Pečara (MAU) je muzej u beogradskom naselju Senjak, na teritoriji opštine Savski venac, otvoren 23. maja 1977. godine.

Muzej afričke umetnosti - zbirka Vede i dr Zdravka Pečara
Otvoren: 23. maja 1977.
Adresa: Andre Nikolića 14, Beograd
Javni prevoz: Linije 44 i 34 (stanica Vase Pelagića)
Sajt: http://www.mau.rs

Prvi je i jedini muzej u jugoistočnoj Evropi koji je posvećen isključivo kulturama i umetnostima Afrike. Nalazi se na Topčiderskom brdu u ulici Andre Nikolića br. 14. Sastoji se od stalne postavke koju čini gotovo hiljadu predmeta sa prostora Zapadne Afrike.

Muzej je nastao je od zbirke originalnih umetničkih predmeta koje su, tokom svog dugogodišnjeg boravka u Africi, sakupili Veda Zagorac i dr Zdravko Pečar i za koje su dobili pismenu dozvolu o iznošenju iz država Afrike, a poklonili su je gradu Beogradu 1974. godine. Izgradnju zgrade je omogućila Skupština grada Beograda. Kolekciju čine religijski magijski, ukrasni i upotrebni predmeti od drveta, bronze, tekstila, kamena, keramike kao što su: maske, sklupture od bronze i drveta, zatim tkanine, nakit, muzički instrumenti itd.

Osnivanje Muzeja afričke umetnosti - zbirke Vede i dr Zdravka Pečara[uredi]

Ideja o osnivanju muzeja, prema kazivanju Zdravka Pečara, dobila je prve obrise u razmišljanjima Vede Zagorac. „Ona je težila formiranju reprezentativne zbirke koja bi bila grupisana na jednom mestu i prikazana u celini.”[1] Od 1974. godine, zbirka Pečar bila je deo fonda Etnografskog muzeja u Beogradu, a prilikom izdvajanja iz tog fonda, nakon traganja Pečarevih za adekvatnim mestom za osnivanje posebne muzejske ustanove u Rovinju i Zagrebu, Skupština grada Beograda donela je odluku da za potrebe novog muzeja ustupi dotadašnji atelje Moše Pijade, Zore Petrović i Boška Karanovića u Ulici Andre Nikolića 14.[2] Izgradnja MAU započeta je u junu 1975. godine, a završena je bez kašnjenja u septembru 1976, prema projektu arhitekte Slobodana Ilića, koji je tada bio zaposlen u Direkciji za izgradnju i rekonstrukciju grada.[1]

MAU je otvoren za publiku 23. maja 1977. godine, kao jedan od događaja koji slave četrdesetpetogodišnjicu Titovog vođenja Komunističke partije Jugoslavije. Prilikom otvaranja MAU, prisutnima su se obratili Jelena Aranđelović Lazić, etnološkinja i prva direktorka Muzeja, i Živorad Kovačević, predsednik Skupštine grada Beograda, čije reči najbolje prenose ideološki okvir koji je iznedrio ovu instituciju na tadašnjoj kulturnoj mapi grada:

Otvaranje Muzeja afričke umetnosti predstavlja za naš grad krupan kulturni događaj, koji ima i širi društveni i politički značaj. Muzej posvećen umetničkom stavralaštvu naroda afričkog kontinenta stvorili su prijateljstvo, iskrena ljubav prema narodima ovog sveta i oduševljenje za snagu njihovog umetničkog izraza... Iako geografski udaljen, to je nama blizak svet, koji je, kao i mi, danas više zagledan u budućnost nego u prošlost, koji je zaljubljen u svoju teško izvojevanu slobodu. Ovaj Muzej biće simbol vremena u kome je pokret nesvrstavanja stvorio novi duh u političkim odnosima među narodima i novi odnos u vrednovanju umetničkih dometa narodnog stavralaštva.[3]

Iako su aktivno učestvovali u svim fazama ostavrivanja ovog velikog projekta, svečanom otvaranju MAU Veda Zagorac i Zdravko Pečar nisu prisustvovali. Privodeći kraju diplomatsku službu ambasadora Pečara u Gani, njih dvoje su se pripremali za povratak u Jugoslaviju, nakon skoro dvadeset godina provedenih u zemljama Afrike.

Zgrada Muzeja afričke umetnosti[uredi]

Jedna od retkih beogradskih građevina koje su projektovane za muzejske namene, zgrada MAU svedoči o dinamičnoj i slojevitoj istoriji. Adaptacijom i proširivanjem nekadašnjeg ateljea, namenski građenog za jugoslovenskog državnika i umetnika Mošu Pijade, koji su potom koristili i Zora Petrović i Boško Karanović, nastalo je zanimljivo zdanje Muzeja afričke umetnosti.

Prilikom izgradnje Muzeja, jedan od uslova bio je da se postojeći atelje na placu uklopi u kontekst zgrade. Uspešno inkorporirajući atelje, originalna zgrada iz 1976. godine imala je travnati krov i lanterne koje su propuštale svetlo na stalnu postavku. Odlikovala ju je upotreba natur betona kao arhitektonskog elementa.[4]

Muzej afričke umetnosti, originalno zdanje (arh. Slobodan Ilić). Fotografija Branka Kosića. Fotodokumentacija Muzeja afričke umetnosti.

Posebna pažnja bila je posvećena rešenju ulaza u Muzej, koji jeste monumentalan, ali nije nametljiv, i zbog toga „odstupa od svih naših klasičnih predstava o muzejskim zdanjima teške monumentalnosti.”[5] Upravo iz tog razloga, u tadašnjoj štampi objavljen je sledeći utisak o ovoj muzejskoj zgradi:

Projektant, arhitekta Slobodan Ilić, želeo je da ovo ne bude uobičajeni muzej: da u njega ne dolaze samo učenici s nastavnicima umetnosti i ljudi kojima je umetnost životni poziv. Zato je, umesto kitnjastog višespratnog zdanja, izabrao prizemni paviljon, koji će biti tu ne da čoveku bude nametnut, već podređen.[6]

Zgrada je znatno promenjena 1989. godine izgradnjom impozantne kupole na prvom spratu, prema projektu arhitekte Slobodana Milićevića. Izgradnjom kupole, zatvorene su lanterne nad centralnim delom postavke, a kupola, isprva pokrivena tegolom, a zatim bakarnim krovom, u potpunosti je izmenila spoljni izgled zgrade.[2] Arhitektura monumentalne kupole, odnosno druge adaptacije MAU, za razliku od prve adaptacije, koja pripada kasnomodernoj, betonsko-skulptoralnoj i ekspresivnoj arhitekturi, više je deo postmodernističkih tendencija u arhitekturi. Druga adaptacija MAU realizovana je promišljanjem konteksta i duha mesta s jednakim poštovanjem prema postojećoj okolini, kao i prilikom prve adaptacije.[7]

Istorija (pre)oblikovanja i arhitektonske artikulacije prostora MAU pokazuje promenu njegovog vizuelnog identiteta, ali i veoma kompleksnu (arhitektonsku) situaciju u kojoj se on danas nalazi: troslojnost arhitekture sačuvana je u muzejskom enterijeru i „novo lice” MAU očigledno je u njegovom eksterijeru. O slojevitoj istoriji danas svedoče, kako kupola i sačuvane lanterne, tako i kamin nekadašnjeg ateljea koji se nalazi u današnjoj maloj izložbenoj sali MAU.

Stalna postavka MAU[uredi]

Izgled stalne postavke Muzeja afričke umetnosti - zbirke Vede i dr Zdravka Pečara (dizajn - Slobodan i Saveta Mašić, koncept - Jelena Aranđelović Lazić).

Dizajn stalne postavke poručen je kao dopuna planiranju zgrade. Arhitekti Slobodan Mašić i Saveta Mašić autori su dizajna vitrina i celokupnog enterijera, dok je autorka koncepta stalne postavke Jelena Aranđelović-Lazić. Eksonati su izloženi po geografskim i etničkim celinama, uz eduaktivne legende i fotografije koje prikazuju upotrebu predmeta u određenom kontekstu. S obzirom na to da je objašnjenje predmeta redukovano u odnosu na klasične etnografske postavke, posmatraču je ostavljena mogućnost da svaki izloženi eksponat percipira i sa estetske, umetničke strane. Takav vid prezentacije zapravo je kombinacija umetničkog i etnografskog pristupa u muzeološkoj praksi izlaganja predmeta vanevropske umetnosti i kulture.

Dizajn bračnog para Mašić u skladu je sa čitavom građevinom koja „odstupa od teške muzejske monumentalnosti”[5]. Koncept ređanja boja kreirao je aluziju na afričku travu (zelena boja) i nebo (plava boja). Iz tog je razloga poznati istoričar i teoretičar umetnosti iz Gane, Kvesi Majls rekao da:

Mi ne volimo dekoracije evropskih muzeja koje odvajaju eksponat od posetioca, otuđuju ga. Na beloj podlozi eksponat iz Afrike postaje mrtav. Kod vas je podloga zelena i podseća na afričku travu, zidovi su od mrkog drveta, postamenti su zeleni i plavi... To je Afrika.[8]

Celokupan dizajn stalne postavke Muzeja izrazito je modernistički, kao i prvobitna zgrada.

Stalna postavka MAU predstavlja tradicionalne umetnosti zajednica Zapadne Afrike i čine je autentični predmeti koji pripadaju kulturama naroda Bambara, Dogon, Marka, Malinke, Mosi, Bobo, Kisi, Baga, Dan, Gere, Senufo, Baule i Ašanti.[9]

Na stalnoj postavci izloženi su predmeti koji dolaze pretežno iz sledećih zemalja:

S obzirom na to da je Jugoslavija bila jedna od glavnih zemalja osnivačica Pokreta nesvrstanih, fond Muzeja afričke umetnosti je nastavio da se uvećava prilozima novih darodavaca. Izuzimajući zbirku Pečar, predstavljenu na stalnoj postavci, među poklonodavcima, pored kolekcionara, putnika i istraživača Afrike ima domaćih i stranih diplomata, intelektualaca, umetnika.[10] Predmeti iz drugih zbirki izlažu se u maloj izložbenoj sali MAU u okviru privremenih, tematskih izložbi.[11]

Misija Muzeja afričke umetnosti[uredi]

Od osnivanja i otvaranja za javnost, 1977. godine, misija Muzeja afričke umetnosti - zbirka Vede i dr Zdravka Pečara je da:

  • prikuplja, čuva i izlaže artefakte afričke kulture i umetnosti;
  • populariše i širi znanja o tradicionalnom i savremenom kulturnom i umetničkom stvaralaštvu Afrike i afričke dijaspore;
  • podstiče vrednovanje i razumevanje umetnosti, istorije i nasleđa Afrike, i razvija poštovanje za Afriku, njene narode i za uticaj afričkog stvaralaštva na svetsku umetnost;
  • razvija svest o kulturnom diverzitetu, otvarajući prostor za multikulturalni dijalog između zajednica.[12]

Izložbena i izdavačka delatnost Muzeja afričke umetnosti[uredi]

Izložbena delatnost u maloj sali MAU dinamična je i aktivna. U njoj se izlažu i interpretiraju predmeti različitih zbirki iz fonda MAU, ali i onih gostujućih, inostranih. Tokom prethodnih godina, teme izložbi bili su afrički murali, bronzana skulptura, savremene fotografije koje se bave afričkim frizurama, afrička tikva kalabaš, ali i radovi koji prikazuju savremene teorijske tokove poput izložbe kamerunskog umetnika Bartelemi Togoa ili globalne, društvene fenomene poput migracija koje je predstavila izložba „Granica je zatvorena.”[13] Izložbena delatnost MAU je takođe vizuelizovana izabranim motivima sa tematskih izložbi likovnom radionicom „Atelje pod vedrim nebom” u kojoj su učestvovali studenti Fakulteta likovnih umetnosti i oslikavali betonske fasade MAU.

Svaku tematsku, privremenu izložbu prati izložbeni katalog posvećen istraživačkoj temi izložbe.[14] Izdavačku delatnost MAU odlikuje i povremeno izdavanje publikacija koje se bave afričkim kulturama i umetnostima, a koje ne moraju imati karakter kataloga izložbe.[15] Časopis „Afrika”, u izdanju Muzeja afričke umetnosti, kao i nekoliko elektronskih izdanja, među kojima se nalazi i doktorska disertacija teoretičarke umetnosti Ane Sladojević „Muzej afričke umetnosti: Konteksti i prezentacije” moguće je pronaći na zvaničnom muzejskom sajtu.[16]

Edukacija i animacija u Muzeju afričke umetnosti[uredi]

Muzej afričke umetnosti ima raznovrsne programe animacije i edukacije koji su prilagođeni uzrastima i interesovanjima posetilaca. Među njima se izdvajaju višegodišnji programi poput „Nedelje u MAU” paralelnog eduaktivno-kreativnog programa za decu i odrasle, jezičkih radionica „Swahili”, programa „Praktikum” za studente Filozofskog fakulteta, likovnog konkursa za decu i mlade, radionica tokom raspusta za srednjoškolce i starije osnovce.[17]

Afro festival[uredi]

Festival koji se jednom godišnje održava u Muzeju afričke umetnosti u Beogradu - danas poznat kao Afro festival - prvi put je održan 1997. godine povodom obeležavanja jubileja: dvadeset godina Muzeja. Festival je najavljen kao prva multikulturna manifestacija ove vrste u Jugoslaviji. Sama ideja, pa čak i potreba da se u određenom trenutku ustanovi veoma specifičan program sa konceptom „festivala kulture” kao deo redovne ponude jednog muzeja, zavređuje posebnu pažnju kada je u pitanju razmatranje programskih politika institucija kulture uopšte, kao i njihovih transformacija kroz vreme.[18]

Afro festival 2018.Fotografija M. Piroški.

Uz učešće stručnjaka, predavača, profesora, studenata, prijatelja Muzeja organizuju se izložbe i predavanja, projekcije slajdova i filmskog materijala o umetnosti i kulturama Afrike, muzičke, plesne i likovne radionice, kao i javna vođenja kroz Muzej.

Pečat čitavoj manifestaciji daje bogata muzička ponuda, što odslikava važnost uloge koja se tradicionalno pripisuje muzici kao neodvojivom delu života u Africi. Među gostima i izvođačima Afro festivala se nalaze zvezde svetske muzike: Stela Rambisai Ćiveše, svetski poznata umetnica na mbiri iz Zimbabvea, Habib Koate i grupa Bamada, world music umetnici iz Malija, grupa Verški da Koreški, koja u oblasti svetske muzike (world music) spaja indijski i afrički zvuk, zatim Tunde Komolafe, izvođač tradicionalnih plesova iz Nigerije, kao i Kemo Sundiulu Sisoko, muzičar na tradicionalnim instrumentima iz Senegala.[19]

Najznačajniji dan Festivala je Durbar, i ima značenje „Festival festivala”, dan prijateljstva, muzike i plesa. Uz učešće afričkih ambasada u Beogradu, u prijatnom eksterijeru – u bašti Muzeja, ovaj dan slavi afričku muziku, ples, umetnost i zanate. Uz ljubaznu podršku afričke diplomatske zajednice u Beogradu posetiocima se pruža mogućnost da uživaju u kulinarskim specijalitetima iz različitih krajeva Afrike. Posebno aranžirani štandovi sa predmetima umetničke i zanatske proizvodnje, tkaninama, nakitom, berberskim tepisima, doprinose duhu festivala koji na nezaboravan način dočarava kulturnu riznicu Afrike.

Galerija[uredi]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 Sladojević, Ana, Epštajn, Emilia (2017). Nyimpa kor ndzizi: Čovek ne može opstati sam, (Re)konceptualizacija Muzeja afričke umetnosti - zbirke Vede i dr Zdravka Pečara. Beograd: Muzej afričke umetnosti. str. 107. ISBN 978-86-85249-21-1. 
  2. 2,0 2,1 Sladojević, Ana, Epštajn, Emilia (2017). Nyimpa kor ndzizi: Čovek ne može opstati sam. (Re)konceptualizacija Muzeja afričke umetnosti - zbirke Vede i dr Zdravka Pečara. Beograd: Muzej afričke umetnosti. str. 106. ISBN 978-86-85249-21-1. 
  3. ^ Sladojević, Ana, Epštajn, Emilia (2017). Nyimpa kor ndzizi: Čovek ne može opstati sam. (Re)konceptualizacija Muzeja afričke umetnosti - zbirke Vede i dr Zdravka Pečara. Beograd: Muzej afričke umetnosti. str. 33. ISBN 978-86-85249-21-1. 
  4. ^ Sladojević, Ana, Epštajn, Emilia (2017). Nyimpa kor ndzizi: Čovek ne može opstati sam. (Re)konceptualizacija Muzeja afričke umetnosti - zbirke Vede i dr Zdravka Pečara. Beograd: Muzeja afričke umetnosti. str. 102. ISBN 978-86-85249-21-1. 
  5. 5,0 5,1 Aranđelović Lazić, Jelena (1977). Muzej afričke umetnosti - zbirka Vede i dr Zdravka Pečara. Beograd: Muzej afričke umetnosti. str. 72. 
  6. ^ Kuburović, M. (3. 10. 1976). „Od ideje do trave na krovu”. Politika. 
  7. ^ Sladojević, Ana, Epštajn, Emilia (2017). Nyimpa kor ndzizi: Čovek ne može opstati sam. (Re)konceptualizacija Muzeja afričke umetnosti - zbirke Vede i dr Zdravka Pečara. Beograd: Muzej afričke umetnosti. str. 118. ISBN 978-86-85249-21-1. 
  8. ^ Radović, D. (20. 05. 1977). „Muzej afričke umetnosti u Beogradu”. Borba. 
  9. ^ „Muzej afričke umetnosti”. 
  10. ^ Sladojević, Ana, Epštajn, Emilia (2017). Nyimpa kor ndzizi: Čovek ne može opstati sam. (Re)konceptualizacija Muzeja afričke umetnosti - zbirke Vede i dr Zdravka Pečara. Beograd: Muzej afričke umetnosti. str. 76. ISBN 978-86-85249-21-1. 
  11. ^ „Tekuća izložba u MAU”. 
  12. ^ „Muzej afričke umetnosti”. 
  13. ^ „Prošle izložbe u MAU”. 
  14. ^ „Izložbeni katalozi MAU”. 
  15. ^ „Ostala izdanja MAU”. 
  16. ^ „E-publikacije MAU”. 
  17. ^ „Edukacija i animacija u MAU”. 
  18. ^ Epštajn, Emilia (jun 2018). „Kontinuitet i transformacije” (PDF). ICOM Srbija. 8: 22—23. 
  19. ^ „Afro festival”. 

Literatura[uredi]

  • Aranđelović Lazić, Jelena (1977). Muzej afričke umetnosti - zbirka Vede i dr Zdravka Pečara. Beograd: Muzej afričke umetnosti.
  • Epštajn, Emilia (jun 2018). „Kontinuitet i transformacije” (PDF). ICOM Srbija. 8: 22—23.
  • Kuburović, M. (3. 10. 1976). „Od ideje do trave na krovu”. Politika.
  • Radović, D. (20. 05. 1977). „Muzej afričke umetnosti u Beogradu”. Borba.
  • Sladojević, Ana, Epštajn, Emilia, (2017). Nyimpa kor ndzizi: Čovek ne može opstati sam. (Re)konceptualizacija Muzeja afričke umetnosti - zbirke Vede i dr Zdravka Pečara. Beograd: Muzej afričke umetnosti, ISBN 978-86-85249-21-1.

Spoljašnje veze[uredi]