Miloje Milojević (narodni heroj)

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
MILOJE MILOJEVIĆ
Milojevic miloje general.jpg
Miloje Milojević
Datum rođenja (1912-03-16)16. mart 1912.
Mesto rođenja Ursule, kod Rekovca
 Kraljevina Srbija
Datum smrti 4. jul 1984.(1984-07-04) (72 god.)
Mesto smrti Rekovac,  SR Srbija
 SFR Jugoslavija
Supruga Olga Milojević
Profesija vojno lice
Član KPJ od marta 1942.
Učešće u ratovima Narodnooslobodilačka borba
Služba Jugoslovenska vojska
NOV i PO Jugoslavije
Jugoslovenska narodna armija
1929 — 1936.
1937 — 1941.
1941 — 1966.
Čin general-pukovnik
Narodni heroj od 6. novembra 1942.
Odlikovanja
jugoslovenska odlikovanja:
Orden narodnog heroja
Orden ratne zastave
Orden partizanske zvezde
Orden zasluga za narod sa zlatnim vencem
Orden bratstva i jedinsta
Orden narodne armije
Orden za vojne zasluge
Orden partizanske zvezde
Orden za hrabrost
Partizanska spomenica 1941.
međunarodna odlikovanja:
Orden Otadžbinskog krsta Legion Honneur Commandeur ribbon.svg

Miloje Milojević (Ursule, kod Rekovca, 16. mart 1912Rekovac, 4. jul 1984), učesnik Narodnooslobodilačke borbe, general-pukovnik JNA i narodni heroj Jugoslavije.

Nakon završetka trgovačkog zanata, 1931. godine je završio Podoficirsku pešadijsku školu i bio podoficir Jugoslovenske vojske. Nakon napuštanja aktivne vojne službe, od 1937. je radio kao vojni činovnik. Nakon okupacije Jugoslavije, avgusta 1941. godine je stupio u partizane. Bio je najpre borac, a potom komandir čete u Pomoravskom partizanskom odredu, nakon čega je premešten u Kragujevački partizanski odred. Nakon Prve neprijateljske ofanzive i povlačenja partizana iz Srbije, decembra 1941. je postao borac Prve proleterske brigade. Marta 1942. godine je bio postavljen za zamenika komandanta Šestog beogradskog bataljona i primljen je u članstvo KP Jugoslavije.

Isticao se hrabrošću u svim borbama u kojima je učestvovao. Posebno se istakao u borbama s ustašama kod Tomislavgrada, jula 1942. i borbama za Livno, avgusta 1942. godine kada je pobio grupu ustaša. Septembra 1942. godine prilikom ponovnog napada na Tomislavgrad bio je teško ranjen (izgubio je oko), nakon čega je dva meseca bio na lečenju. Od novembra 1942. do juna 1943. je bio zamenika komandanta Prve proleterske brigade, a od juna do avgusta 1943. godine zamenik komandanta Prve proleterske divizije. Bio je određen, zajedno sa Lolom Ribarom, za člana prve vojne misije koja je upućena na Bliski istok, ali je novembra 1943. godine u iznenadnom avionskom napadu kod Glamoča bio teško ranjen od iste bombe od koje je Lola Ribar poginuo.

Nakon ozdravljenja, nalazio se u vojnoj misiji, a juna 1944. godine je postavljen za komandanta 21. srpske divizije, sa kojom je učestvovao u oslobođenju Beograda i na Sremskom frontu. Posle oslobođenja, je završio Višu vojnu akademiju i vršio odgovorne dužnosti u Jugoslovenskoj narodnoj armiji. Bio je predsednik Saveza ratnih vojnih invalida Jugoslavije i potpredsednik Međunarodne federacija bivših boraca. Penzionisan je 1966. godine.

Za narodnog heroja je proglašen, među prvim borcima NOV i POJ6. novembra 1942. godine i po završetku rata je bio jedan od ukupno 16 živih narodnih heroja, koji su za heroje proglašeni za vreme rata. Odlikovan je i francuskim ordenom Legije časti.

Biografija[uredi]

Porodica i odrastanje[uredi]

Rođen je 16. marta 1912. godine u selu Ursule, kod Rekovca u blizini Jagodine. Poticao je iz siromašne zemljoradničke porodice. Njegovi roditelji otac Stojan i majka Kadeva imali su pored Miloja još trojicu sinova — starijeg Selimira i mlađe Milana i Radoslava. Miloje je ime dobio po svom pradedi Miloju Milojeviću. Milojeva majka Kadeva poticala je iz bogate porodice Milošević, ali pošto se za Stojana udala iz ljubavi, mimo volje njenog oca Ljubomira nije dobila nikakav miraz. Oktobra 1912. godine, svega sedam meseci nakon Milojevog rođenja izbio je Prvi balkanski rat, ali njegov otac Stojan nije bio mobilisan u vojsku, pošto je tada postojalo vojno pravilo da se ne mobilišinu domaćini sa malom decom. On nije bio mobilisan ni kasnije — tokom Drugog balkanskog rata i nakon početka Prvog svetskog rata, 1914. godine.[1]

Tokom austrougarske okupacije Srbije, Stojan se sa svojim rođakom Dragoljubom Ljubom Milojevićem i još četvoricom Ursuljana priključio komitama koje su delovale na području Levča i Belice. Ove komite su pored borbi protiv okupatora, vršile i pljačke bogatih seljaka. Aprila 1918. godine okupatorska patrola iz Rekovca je uspela da uhvati petoricu komita iz Ursula i oni su streljani 20. aprila 1918. godine u Rekovcu. Kao odmazdu za njihovu aktivnost protiv okupatora, u selu Ursulu je zapaljeno tridesetak kuća za čije se domaćine smatralo da su saradnici komita. Tom prilikom zapaljena je i kuća Stojana Milojevića, pa se njegova supruga Kadeva sa četvoro dece morala preseliti u pojatu za koze kod komšije Živana Mitrovića. Nakon dve—tri godine Kadeva se zbližila sa komšijom Živanom, koji je bio udovac. Sa njim je živela oko godinu dana, ali zbog neslaganja sa njegovom ćerkom Slavkom vratila u svojoj kući. Iz braka sa Živanom, 1923. godine Kadeva je dobila ćerku Milicu. Milojeva braća — najstariji Selimir i najmlađi Radoslav umrli su kao deca, dok je Milan (1913—1932) nastradao kao mladić kada je na jednoj svadbi pao pod konja koji je u kasu vukao čeze. Od zadobijneih povreda on je nakon petnaest dana preminuo.[1]

Godine 1920. u selu Ursule je otvorena osnovna škola pa je Miloje tada sa osam godina počeo da je pohađa. Nakon završetka četvorogodišnje osnovne škole, 1924. godine Miloje je prešao u Rekovac, gde je pohađao trogodišnju Trgovačku školu. Školu je pohađao dva puta nedeljno, a ostalo vreme je radio kao šegrt u trgovini. Nakon završetka ove škole, od 1927. do 1929. godine je počeo da radi kao trgovački pomoćnik. Pošto su gazdu, kod koga je radio, pokrali trgovci koji su radili kod njega, on ih je sve odpustio uključujući i Miloja. Postiđen zbog odpuštanja, Miloje nije želeo da se vrati u rodno selo, pa se odlučio da pođe u Beograd, u koji je stigao pešice nakon tri dana pešačenja. Rođak Milojeve majke Kadeve Miloš Aleksić, koji je bio učesnik oslobodilačkih ratova 1912—1918. i oficir Jugoslovenske vojske tokom svojih poseta Ursulu predlagao je Kadiji da Miloja, kao bistrog mladića, pošalju u podoficirsku školu. Kadija je odbijala da Miloja pošalje u vojnu školu, ali se Miloju ova ideja dopala, pa je nakon odpuštanja iz radnje odlučio da se sam upiše u vojnu školu. Po dolasku u Beograd, preko brata od strica Dragutina Milojevića, koji je radio kao žandar na dvoru kralja Aleksandra Karađorđevića i rođaka Miloša Aleksića, Miloje je uspeo da upiše dvogodišnju Podoficirsku pešadijsku školu.[1]

Podoficirska karijera i porodica[uredi]

Maja 1931. godine Miloje je završio Podoficirsku pešadijsku školu. Tokom školovanja je bio najpre redov, a potom kaplar. Na službi u 21. pešadijskom puku u Skoplju, bio je u činu podnarednika od maja 1931. godine do aprila 1935. godine, a u činu narednika od aprila 1935. do maja 1936. godine. Nakon toga je bio prekomandovan u Drugu četu 35. pešadijskog puka „Zrinjski” u Zagrebu. Ovde je službovao do 1. novembra iste godine kada je napustio aktivnu vojnu službu. Razlog napuštanja Jugoslovenske vojske bio je lične prirode, jer je tokom službovanja u Skoplju Miloje upoznao devojku Olgu Naumovsku sa kojom je želeo da se venča, ali nije dobio odobrenje vojnih vlasti.[a] Izvesno vreme nakon napuštanja vojne službe, Miloje je živeo u Skoplju bez posla, a na nagovor strica brigadnog generala u penziji Vojislava Milojevića, koji je bio brat od strica Milojevog oca Stojana, Miloje je položio ispit za vojnog činovnika i na taj način nastavio službu u Jugoslovenskoj vojci.[1]

Nakon povratka u vojnu službu, Miloje je kao činovnik radio na izgradnji benzinskih cisterni u Lopatnici, kod Kraljeva, a od novembra 1937. do maja 1939. godine je bio na službi u intendanturi u 32. vazduhoplovnoj bazi. Od maja 1939. godine do aprila 1941. godine bio je na dužnosti pomoćnika intendanta Treće vazduhoplovne baze u Skoplju. Sve vreme nakon vraćanja u vojnu službu Miloje je bio činovnik građanskog reda u rangu poručnika.[b] Tokom perioda aktivne vojne službe, Miloje je jedno vreme bio vodnik mitraljskog voda i za dobro izvedenu obuku je dobio pohvalu komandanta puka. Bio je dobro vojnostručno obučen za rukovanje svim pešadijskim naoružanjima, a posebno mitraljezima. Miloje je kao podoficir bio samostalan i samoinicijativan pa je zbog toga više puta bio disciplinski kažnjavan, a tokom službe u Zagrebu je bio disciplinski kažnjen zatvorom u trajanju od četrdeset dana.[1]

Avgusta 1937. godine Miloje se u Skoplju oženio Olgom Naumovskom, rodom iz Kruševa. Ona je poticala iz cincarske porodice, a njeni roditelji su u Skoplju držali malu krčmu. Pre udaje je završila krojački zanat i radila kao krojačica. Marta 1938. godine dobili su blizance — sina Milana i ćerku Zoricu. Miloje je zbog posla u vazduhoplovnoj bazi morao da pređe u Kraljevo, a nakon izvesnog vremena tamo mu se pridružila i supruga sa decom. U podizanju dece pomagali su im i Milojeva majka Kadeva i sestra Milica. Neposredno pred početak Drugog svetskog rata u Jugoslaviji, 1939. godine Miloje je bio premešten u Skoplje, gde se potom preselila i njegova porodica.[1]

Ubrzo nakon napada Sila osovine na Jugoslaviju, 6. aprila 1941. godine, nemačke jedinice su zauzele Skoplje, pa je do vazduhoplovaca bio formiran bataljon pešadije u kome je Miloje bio komandir čete. U vreme kapitulacije Jugoslovenske vojske, bataljon se nalazio u Gostivaru, gde ga je oko 20. aprila major Egon Žitnik predao Nemcima. Zarobljene vojnike Nemci su sproveli u logor u Tetovu, odakle je Miloje uspeo da pobegne početkom maja. Preobučen u albansko odelo Miloje je došao u svoj stan u Skoplju. Ovde se zadržao nekoliko dana, nakon čega je odlučio da sa suprugom, decom i svastikom ode u Srbiju, kako bi izbegao hapšenje od strane okupacionih vlasti. Prešli su u Kraljevo, gde je uz pomoć jednog prijatelja Miloje počeo da radi u gradskoj vatrogasnoj jedinici. Rad u vatrogascima je bila dobra kamuflaža za Miloja, jer je bio u strahu da okupacione vlasti ne saznaju da je bivši podoficir i da ga ne uhapse i pošalju u zarobljeništvo. U ovoj vatrogasnoj jedinici delovalo je više članova i simpatizera Komunističke partije Jugoslavije (KPJ), koji su kasnije stupili u partizane, a među njima i grupa muzičara.[c] Tokom rada sa vatrogascima Miloje se upoznao sa komunistima koji su ovde delovali i preko njih dobio prve simpatije za borbu protiv okupatora, koja se pripremala. Nakon napada Nemačke na Sovjetski Savez, 22. juna 1941. godine, kada su počela masovna hapšenja komunista i njihovih simaptizera, ali i svih lica koja su bila sumnjiva okupacionim vlastima, Miloje je odlučio da napusti Kraljevo i sa porodicom pređe u rodno selo.[4]

Odlazak u partizane i prve akcije[uredi]

Ne dugo po Milojevom dolasku u rodno selo, u Srbiji je tokom jula 1941. godine izbio oružani ustanak. Na Juhoru su se počeli okupljati „šumski” ljudi[d] kao i oko učitelja Milorada Žunića Badže u Rekovcu, koji su izvodili male akcije protiv okupatora. U njegovom rodnom kraju bili su formirani i četnički odredi pod komandom Koste Milovanovića Pećanca. Miloje se iz početka dvoumio u koji pokret da ode, a na njegovu konačnu odluku uticale su priče meštana da su u Jagodini u kafani „Solun” videli Nemce i četnike Koste Pećanca, kao i kada je u njegovo selo došla grupa Nemaca, koje su kao vodiči vodili srpski žandarmi. Neposredno pre odlaska u partizane, Miloje se susreo sa svojim meštaninom Dragićem Jovanovićem, tenkovskim zastavnikom koji ga je savetovao da se umesto u partizane, pridruži nedićevcima.[4]

Levačka partizanska četa, formirana je 8. avgusta 1941. godine na Šuljkovačkoj kosi i imala je 18 boraca. Komandir ove čete bio je Milorad Žunić Badža, a politički komesar Živadin Janković Kum. Ova četa je 11. avgusta izvela oružanu akciju u Ursulu, nakon koje je održan kratak zbor na kome je komandir Badža pozvao stanovništvo da se stupi u borbu protiv okupatora. Sutradan nakon ove akcije, Miloje je počeo da traži ljude koji bi ga povezali sa partizanskom četom i nakon par dana je došao na Juhor gde je stupio u Levačku četu. Pošto je većina boraca bila mlađa od 20 godina i nije služila vojsku, Miloje je odmah počeo sa izvođenjem vojničke obuke, a početkom septembra je bio postavljen za vodnika jednog voda i zamenika komandira čete. Pošto su akcije Levačke čete bile sve češće, Nemci su 24. avgusta pokušali da likvidiraju četu, ali je ovaj pokušaj propao jer se četa nije nalazila na terenu koji je bio pod blokadom.[4]

Sredinom septembra 1941. godine, Levačka četa se pripremala za napad na Trstenik, koji je izveden noću 19. septembra. Prilikom napada, glavnina čete se na mostu na Zapadnoj Moravi sukobila sa žandarmima, nakon čega su se žandarmi povukli u kasarnu. Prilikom ovog sukoba, jedan deo čete, predvođen komandirom Badžom se takođe povukao, nakon čega se sukobio sa četnicima. Grupa od 11 boraca, predvođena Milojem je ušla u grad i blokirala žandarmerijsku stanicu, a nakon sat vremena pošto je na stanicu bačena protivavionska bomba predala se kompletna posada od 45 žandarma. Milojeva grupa je tada zaplenila kompletno naoružanje i povukla se iz grada. Ova akcija snažno je odjeknula među stanovništvom Trstenika i okoline, a Miloju je donela veliki ugled kao vojnom starešini. Istovremeno, ova akcija je bacila loše svetlo na komandira Badžu i komandira prvog voda Azanjca, koji su se prilikom sukoba sa žandarmima na mostu povukli. Krajem septembra, Milojev vod je bio pripojen Beličkoj partizanskoj četi prilikom napada na magacin kod sela Vinorača, koji je neuspešno izveden 24. septembra. Nakon toga, Miloje je učestvovao u borbi protiv četnika Koste Pećanca, kod Prevešta. U ovoj borbi je pored Levačke čete, učestvovala i Paraćinsko-ćuprijska četa kao i jedan vod Beličke čete. Miloje se i u ovoj borbi istakao, pa se za njegovu hrabrost pročulo u čitavom Pomoravskom partizanskom odredu.[4]

Kako je prolazilo vreme i kako su se nizale oružane akcije, Milojev ugled je sve više rastao među borcima Levačke čete, a posebno među borcima iz njegovog sela. Pošto komandir Badža nije imao nikakvog vojnog iskustva, sve više boraca je smatralo da Miloje treba da bude komandir čete. Ovo je zasmetalo komandiru Badži i vodniku prvog voda Azanjcu, koji su bili organizatori čete i nisu želeli da komandu prepuste Miloju, koji je bio podoficir bivše vojske. Kako bi skolinili Miloja iz njihove čete oni su ga prijavili Štabu Pomoravskog odreda za „neposlušnost i kukavičluk” pa je on bio pozvan na saslušanje u Štab odreda, koji je bio na Juhoru. U Štabu su bili komadir Odreda Ljubiša Urošević, politički komesar Boško Đuričić i Nikola Grulović, član Glavnog štaba NOPO Srbije. Nakon saslušanja, većina prisutnih boraca Levačke čete je stala u Milojevu zaštitu i za kukavičluk optužila komadira Badžu.[e] Kako bi smirio situaciju, Nikola Grulović je doneo odluku da Miloja prebaci u Kragujevački partizanski odred i zajedno sa njim sutradan pošao ka Kragujevcu.[4]

U Kragujevačkom partizanskom odredu[uredi]

Početkom oktobra 1941. godine Miloje je stupio u Kragujevački partizanski odred. Nalazio se u Prvoj četi, koja je ubrzo po njegovom dolasku bila reorganizovana u bataljon. Miloje je tada bio postavljen za zamenika komandira Treće čete Prvog bataljona. U to vreme trajale su borbe oko Kragujevca, pa je Milojeva četa bila prebačena u rejon sela Boljkovca, Beloševca i Erdeča, odakle su uspevali da sprečavaju izlazak Nemaca iz Kragujevca. U vreme masovnih streljanja u Kragujevcu, Milojeva četa je došla u Grošnicu, gde je zatekla dosta streljanih meštana. Nakon sahrane streljanih, Treća četa je otišla u Vinjište, kako bi sprečila eventualno streljanje tamošnjeg stanovništva. U to vreme, komandir Treće čete je bio premešten na dužnost komandira Druga čete, pa ga je dužnost komandira Treće čete preuzeo Miloje Milojević. Krajem oktobra, teške poraze od Nemaca i četnika Koste Pećanca su trpele jedinice Pomoravskog partizanskog odreda pa im je u pomoć poslata Treća četa Kragujevačkog odreda. Oni su zajedno oslobodili Rekovac 30. oktorba, ali su se sutradan morali povući jer nisu imali dovoljno municije da bi branili grad. Nakon borbi, povukli su se u selo Dulene gde je Milojeva četa dobila zadatak da poruši tunel na železničkoj pruzi Kragujevac—Kraljevo i most u selu Dragobraća, što je uspešno učinila. Nemci su preko dana dolazili sa jakim snagama i podizali most, a partizani su ga noću rušili. Milojeva četa je sve do kraja novembra 1941. godine držala položaje na Lipi iznad Vučkovice.[4]

Spomenik „Poziv na ustanak” ispred Muzeja „4. juli” u Beogradu.

Miloju su kao zameniku komandira čete, a posebno nakon postavljanja na dužnost komandira Treće čete smetali partijski sastanci koji su održavali malobrojni članovi KPJ i SKOJ-a. Takođe mu nisu bili po volji ni četni sastanci, kojima je rukovodio politički komesar čete i na kojima je bilo moguće kritikovati svakog borca, uključujući i njega kao starešinu. Kao podoficir naviknut na vojnu disciplinu on nije mogao da razume potrebu ovakvih sastanaka, pa je kada bi doznao da se pripremaju takvi sastanci, planirao neku akciju kako bi se sastanak morao odložiti. Kako bi Miloje prihvatio ove sastanke, kao i kritike iznete na njima, sa njime su razgovarali politički komesar čete i jedan stariji član KPJ iz Kragujevca objašnjavajući mu da mora da shvati značaj drugarske kritike i potrebu za samokritikom. Miloje je vremenom shvatio da četa nije samo vojna jedinica već da je ona i kolektiv. Krajem novembra Nemci su bezuspešno pokušali da unište položaje Milojeve čete na Lipi, a ubrzo nakon toga otpočinjale su teške završne borbe u okviru Prve neprijateljske ofanzive. Četnici Koste Pećanca i nedićevci su nakon zauzimanja Dulena i Adžinih livada napali partizane na Ravnom gaju, gde se nalazila partizanska bolnica i intendantura bataljona. Nakon toga Miloje je sa glavninom svoje čete napustio položaje na Lipi i došao u pomoć partizanima na Ravnom gaju i pomogao im da odbiju napad. Kako bi okončao situaciju sa mostom u Dragobraći, Miloje je predložio Štabu bataljona da napravi zasedu Nemcima kada budu dolazili da popravljaju most. Zajedno sa još dve čete, Miloje je organizovao zasedu u koju su najpre upali nedićevci, koji su bili u prethodnici, a potom i Nemci sa kojima se razvila borba koja je vođena čitav dan i tokom noći. Zbog teške situacije na drugim položajima, Štab bataljona je naredio da se ove čete povuku ka Kniću.[4]

Većina boraca tada je saznala da je u toku velika okupatorska ofanziva i da se Odred mora dalje povlačiti. Tada je počelo osipanje Odreda jer su odlazili oni borci koji nisu bili spremni da vode borbe daleko od svojih rodnih krajeva. U toku noći Nemci su tenkovima zauzeli put od Kragujevca do Ravnog gaja i delom snaga nastavili nastupanje prema Gruži, Guberevcu i Kraljevu, a drugim delom nastavili gonjenje snaga Kragujevačkog bataljona ka Kniću. Milojeva i Moravska četa branile su prilaze Kniću iz pravca Kragujevca, a posle toga su dobile zadatak da preko Knićkog polja i Kusovca odu u Borač i odatle otprate partizansku bolnicu sa Bumbarevog brda, gde su nakon odlaska bolnice prema Čačku zauzeli položaje. Ovde su vođene teške borbe sa Nemcima, ali nakon nailaska tenkova, partizani su se morali povući ka Mrčajevcima, gde im se pridružio Mijalko Todorović, zamenik političkog komesara Kragujevačkog odreda. Odavde su nastavili pokret kroz Ovčarsko-kablarsku klisuru i stigli do Užičke Požege, gde su saznali da su Nemci zauzeli Užice. Saznanje o padu Užica koje je više od dva meseca bilo centar slobodne teritorije dodatno je demoralisalo borce.[4]

Na prostoru između Užica i Zlatibora tada su se okupili delovi Kragujevačkog, Pomoravskog i Drugog šumadijskog partizanskog odreda, kao i nekoliko četa iz Čačanskog partizanskog odreda. Vrhovni štab NOPO Jugoslavije se preko Zlatibora povlačio prema Limu i Sandžaku, a u Radobuđi je ostao deo rukovodstva sa zadatkom da objedini komandu nad jedinicama koje su pristizale iz Šumadije. Ovo rukovdstvo pokušalo je da organizuje napad na Nemce u Godoviku, ali je ovaj napad bio neuspešan. Nakon ovoga odlučili su se na razbijanje četničke grupacije vojvode Javorskog u selu Dobrače, kod Arilja. U partizanskoj grupi koja je bila određena za uništenje vojvodinog štaba nalazio se Miloje. Partizani su opkolili kuću u kojoj se nalazio štab i pozvali četnike na predaju. Nakon što su četnici odbili da se predaju došlo je do borbe, u toku koje je zapaljena kuća. Od preživelih četnika, koji su se predali, partizani su saznali da se u kući nalazi jedna žena s detetom. Nakon toga Miloje i jedan borac su uleteli u zapaljenu kuću i spasili ženu i dete. Takođe, od zarobljenih četnika su saznali da vojvoda nije bio u kući, jer je otišao u Prilike. Nakon ovoga partizanska grupa je otišla u Katiće, gde je odlučeno da se krene u Novu Varoš, koja su oslobodile partizanske snage pod komandom Vrhovnog štaba.[4]

Borac Prve proleterske brigade[uredi]

U Novoj Varoši Milojeva četa je ostala nekoliko dana, a odatle je otišla u selo Radoinja, gde se sastala sa Prvim kragujevačkim bataljonom. Tu su dobili informaciju da će biti uključeni u partizanski brigadu, koja treba da bude formirana od jedinica iz Srbije i Crne Gore. Iste večeri pred postrojenim bataljonima koji su bili određeni za sastav nove brigade govorio je Mijalko Todorović i potvrdio im ulazak u prvu partizansku brigadu. Miloje je tada razmišljao da li će i on biti primljen u novu brigadu jer nije bio član KPJ. Posle nekoliko dana marša ovi bataljoni su stigli u Mioče, gde su se sastali sa bataljonima iz Crne Gore i s njima produžili u Rudo, gde je 21. decembra 1941. godine formirana Prva proleterska udarna brigada. Ovu brigadu, koja je formirana odlukom Centralnog komiteta KPJ, sačinjavala su je četiri bataljona iz Srbije i dva iz Crne Gore i bila je prva regularna jedinica Narodnooslobodilačkog pokreta.[4]

Prilikom formiranja Prve proleterske brigade dotadašnji komandanti, politički komesari i komandiri bili su raspoređeni na dužnosti koje su bile za jedan stepen niže od onih koje su imali u prethodnim jedinicama. Miloje je tada, pošto nije bio član KPJ, bio raspoređen kao običan borac u Četvrtu četu tada formiranog Trećeg kragujevačkog bataljona, čiji je komandant bio Radisav Nedeljaković Raja, bivši komandant Kragujevačkog odreda. Na dan formiranja brigade, postrojenim borcima se obratio Vrhovni komandant NOPO Jugoslavije Josip Broz Tito, koji se Miloju zbog svog govora učinio kao Čeh, ali je od komandira svoje čete saznao da je to Tito. Dan nakon osnivanja brigade Miloje je učestvovao u prvoj borbi brigade sa Italijanima, kod sela Gaočića. Par dana kasnije Miloje je bio postavljen za komandira voda u Prvoj četi Trećeg kragujevačkog bataljona. Na putu brigade prema Drini, tokom marša sa Milojem je razgovarao Filip Kljajić Fića, politički komesar brigade, koji se sa njim posavetovao oko formiranja prateće čete, koja bi imala jedan minobacački i četiri mitraljeska voda. Nakon dolaska brigade u Rogaticu, Štab brigade je krenuo sa realizacijom ove ideje, a Miloju je tada dodeljena dužnost vodnika Četvrtog mitraljeskog voda.[7]

Nakon formiranja mitraljeskih vodova oni su bili raspoređeni po bataljonima, a Milojev vod sa dva teška mitraljeza i jednim minobacačem je bio dodeljen Petom šumadijskom bataljonu, čiji je komandant bio Milan Ilić Čiča, a politički komesar Dragan Pavlović Šilja. Nakon toga ovaj bataljon je upućen na teren Podromanije. Pošto tada nije bilo težih zadataka često su bili održavani partijski i četni sastanci. Na jednom od partijskih sastanaka, krajem decembra 1941. godine, razgovaralo se i o Miloju nakon čega ga je vodni delegat predložio za prijem u Komunističku partiju Jugoslavije (KPJ), nakon čega je Miloje postao kandidat za člana KPJ. Januara 1942. godine okupaciono-kvinsliške snage su pokrenule Drugu neprijateljsku ofanzivu protiv partizanskoh snaga u istočnoj Bosni. Neposredno pred početka ove ofnazive, početkom januara Miloje je dobio zadatak da uredi preivremeni aerodrom u Luburić polju, kod Sokolaca, na koji se očekivalo da će sleteti sovjetski avioni. Na uređenju ovog aerodroma bili su angažovani borci Šumadijskog i Kragujevačkog bataljona, kao i grupa zarobljenih italijanskih vojnika. Zbog nadiranja jakih nemačkih snaga iz pravca Vlasenice ka Romaniji, Miloje je sa svojim mitraljeskim vodom odlazi u Podromaniju, gde se susreće sa Štabom brigade i tu ga Filip Kljajić upoznaje sa komandantom Romanijskog partizanskog odreda legendarnim Čičom Romanijskim. Odatle je sa jednom četom Četvrtog kraljevačkog bataljona pošao ka Rogatici. Nakon prvih borbi, Milojev vod je dobio zadatak da se vrati u Podromaniju, gde se susreo sa Vrhovnim štabom i Štabom brigade, koji su njegov vod priključili Kraljevačkom bataljonu i uputili ga na položaje prema Prači, gde su bile jake ustaške snage. Ubrzo su im se na ovom položaju pridružili borci Šestog beogradskog bataljona. U to vreme, krajem januara 1942. godine glavnina Prve poleterske brigade je izvela marš od sela Gajeva, kod Olova, preko Ozrena, Sarajevskog polja i Igmana. Poslednja etapa ovog marša poznata je kao Igmanski marš. Milojev vod je potom bio priključen Šestom beogradskom bataljonom i sa njim došao u tek oslobođenoj Foči, u koju je potom stigao Vrhovni štab NOP i DVJ, pa je ona postala centar ustanka u Jugoslaviji. Nakon nekoliko dana provedenih u Foči, Milojev vod je sa Pivskim bataljonom učestvovao u oslobođenju Goražda, a potom je sa dobio zadatak da štiti Foču od eventualnog napada iz pravca Čelebića. Polovinom februara 1942. godine Milojev vod je zajedno sa Beogradskim i Šumadijskim bataljonom učestvovao u borbama za oslobođenje Čelebića, gde je ostao sve do početka marta 1942. godine.[7]

Zamenik komandanta Beogradskog bataljona[uredi]

Početkom marta 1942. godine Milojev vod je u sastavu Šestog beogradskog bataljona došao u Foču. Neposredno pre dolaska u Foču, 1. marta 1942. godine Miloje je bio imenovan za zamenika komandanta Beogradskog bataljona, jer je njegov prethodnik Pavle Ilić Veljko bio premešten u tada formiranu Drugu proletersku brigadu, gde je primio dužnost načelnika Štaba brigade. Komandant Beogradskog bataljona, čiji je Miloje postao zamenik, bio je Miladin Ivanović, a politički komesar Čedomir Minderović. Par dana nakon toga, verovatno oko 5. marta, Miloje je na četnom partijskom sastanaku, bio primljen u članstvo Komunističke partije Jugoslavije (KPJ).[8] U oslobođenoj Foči, Beogradski bataljon je 6. marta od političkog komesara brigade Filipa Kljajića primio bataljonsku zastavu. Polovinom marta bataljon je bio upućen prema Han Pijesku i Vlasenici, gde se sukobio sa četnicima i gotovo bez borbe zauzeo Vlasenicu. Nakon toga bataljon je sa glavninom Prve proleterske brigade bio upućen ka Bratuncu, koji je zauzet nakon kraće borbe. Miloje se nalazio u prethodnici napada, koja je zaplenila četnički top i naoružanje.[9]

Miloje Milojević 1944. godine

Kao zamenik komandanta Šestog beogradskog bataljona, istakao se u borbi s ustašama i domobranima kod Duvna, jula 1942. godine, kada je teško ranjen. U borbama s ustašama i Italijanima za oslobođenje Livna, od 4. do 7. avgusta 1942. godine Miloje je, s puškomitraljezom zabranjenim kod Posušja, pobio grupu ustaša koja je naletela na njega.

Zamenik komandanta Prve proleterske brigade[uredi]

Od novembra 1942. do juna 1943. godine, Milojević je bio na dužnosti zamenika komandanta Prve proleterske udarne brigade. U to vreme brigada je vodila borbe u centralnoj Bosni, i u Četvrtoj i Petoj neprijateljskoj ofanzivi.

Zamenik komandanta Prve proleterske divizije[uredi]

Od juna do avgusta 1943. godine, Milojević je bio zamenik komandanta Prve proleterske divizije, koja je u to vreme vodila borbe u srednjoj i zapadnoj Bosni, oslobodila Donji Vakuf i Bugojno, vodila borbe u okolini Sinja sa nemačkom Sedmom SS divizijom, oslobodila Livno, Tomislavgrad, Kupres i vodila borbe oko Travnika i Banje Luke.

Član prve Vojne misije NOV i POJ[uredi]

Od novembra 1943. godine, Milojević je bio član Vojne misije NOV i POJ pri Savezničkoj komandi za Bliski istok. Kao član Vojne misije Vrhovnog štaba NOV i POJ, krenuo je, zajedno sa Lolom Ribarom, u Kairo. Na aerodromu, kod Glamoča, teško je ranjen od iste bombe od koje je Lola Ribar poginio. Posle ozdravljenja, izvršio je zadatak u Vojnoj misiji, a posle povratka u Jugoslaviju, juna 1944. godine, postavljen je za komandanta 21. srpske divizije.

Komandant 21. srpske divizije[uredi]

Dvadeset prva divizija, pod komandom Miloja Milojevića, naročito se istakla u borbama za oslobođenje Beograda, oktobra 1944. godine. Ona je dejstvovala u bok i pozadinu neprijatelja koji je napadao pravcem Smederevo-Beograd, osujetila pokušaj obilaska Beograda na liniji Avale i vodila borbe oko Avale i samog spomenika Neznanom junaku. Rezultat ovih borbi je bio opkoljavanje i uništenje oko 20.000 Nemaca ispod Avale, zarobljavanje u rejonu Mali Mokri Lug-Boleč oko 1.000 vozila, 200 topova, 100 tenkova i celokupne mehanizacije i motorizacije ove nemačke grupacije. Diviziju je, za uspešno dejstvo u ovoj operaciji, pohvalio Vrhovni komandant NOV i POJ maršal Tito. Divizija se kasnije istakla i u borbama na sremskom frontu.

U toku rata, general Milojević je tri puta ranjavan, a novembra 1942. godine prilkikom ranjavanja je izgubio jedno oko. Bio je član Predsedništva AVNOJ-a i član ASNO Srbije.

Posleratna karijera[uredi]

Grob Miloja Milojevića u Aleji narodnih heroja na Novom groblju u Beogradu

Posle oslobođenja Jugoslavije, vršio je visoke odgovorne dužnosti u Jugoslovenskoj narodnoj armiji i u društveno-političkim organizacijama. Od kraja 1945. do 1948. godine bio je komandant grada Beograda; od 1948. do 1950. godine komandant Prve vojne oblasti; od 1956. do 1959. komandant Vojnog područja grada Beograda i od 1959. do 1964. komandant Prve armije JNA. Višu vojnu akademiju završio je 1952. godine.

Bio je poslanik Privremene narodne skupštine DFJ i Ustavotvorne skupštine FNRJ, u kojoj je bio član Zakonodavnog odbora.

Do 1961. godine bio je predsednik Saveza ratnih vojnih invalida Jugoslavije. Bio je i potpredsednik Međunarodne federacija bivših boraca Drugog svetskog rata, od 1956. do 1959. godine. Bio je člna Centralnog odbora SSRN Jugoslavije i Glavnog odbora SSRN Srbije. Penzionisan je 1966. godine, posle smene Aleksandra Rankovića.

Penzionerski dani[uredi]

Preminuo je 4. jula 1984. godine u Rekovcu. Sahranjen je u Aleji narodnih heroja na Novom groblju.[10]

Odlikovanja[uredi]

Nosilac je Partizanske spomenice 1941. godine i više drugih jugoslovenskih odlikovanja, među kojima su - Orden ratne zastave i Orden partizanske zvezde sa zlatnim vencem.

Odlukom Vrhovnog štaba NOV i POJ, 6. novembra 1942. godine, proglašen je za narodnog heroja, među prvim borcima NOV i POJ. U „Biltenu Vrhovnog štaba“ br 20-22 o proglašenju Miloja Milojevića za narodnog heroja piše:

Kada su 15. avgusta 1943. godine, uvedena prva odlikovanja u NOV i POJ, Ukazom Vrhovnog štaba je odlučeno da sva lica koja su do tada stekla naziv narodnog heroja, dobiju Orden narodnog heroja. Miloje je svoj Orden dobio septembra 1944. godine, kada su prva jugoslovenska odlikovanja stigla iz Sovjetskog Saveza, gde su bila izrađivana.

Nosilac je i nekoliko stranih odlikovanja, među kojima se ističe francuski Orden legije časti (komandantskog reda), kojim ga je 27. februara 1956. godine odlikovao tadašnji predsednik Francuske Rene Koti. Takođe je odlikovan Poljskim ordenom Otadžbinskog krsta.[12]

Napomene[uredi]

  1. U Jugoslovenskoj vojsci postojala je praksa da podoficiri i oficiri za stupanje u bračnu zajednicu moraju dobiti odobrenje vojnih vlasti. Ova praksa bila je izvesno vreme zadržana i u Jugoslovenskoj armiji, nakon Drugog svetskog rata, ali je kasnije ukinuta.[2]
  2. Više podataka o službi vojnog činovnika Miloja Milojevića, od 1937. do 1941. godine, autor knjige „Heroj iz Levča” Slobodan Maksimović nije mogao da pronađe, jer je njegov dosije u arhivskom materijalu Vojnoistorijskog instituta Generalštaba Vojske Jugoslavije bio zarušen prilikom NATO bombardovanja zgrade Ministarstva odbrane 1999. godine.[3]
  3. O odlasku grupe muzičara—vatrogasaca iz blokiranog Kraljeva u Kraljevački partizanski odred, 27. septembra 1941. godine, snimljen je film „Orkestar jedne mladosti
  4. U Milojevom rodonom kraju na početku ustanka meštani su partizane nazivali „šumski” jer su najviše vremena provodili u šumama na Juhoru. Tek kasnije razvoje ustanka počeo se koristiti naziv partizani.[5]
  5. Ubrzo nakon Milojevog premeštanja, Levačka partizanska četa je zajedno sa vodovima iz Temnićke i Beličke čete vodila borbu protiv četnika Koste Pećanca na Riljačkoj kosi. Nakon četničkog napada komandir Badža je povukao četu, čime je ugrožio položaj Temničkog i Beličkog voda, pa je nakon završetka ovih borbi pretrpeo kritiku.[6]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Maksimović (2000). str. 7—20.
  2. Maksimović (2000). str. 15.
  3. Maksimović (2000). str. 19.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 4,9 Maksimović (2000). str. 20—52.
  5. Maksimović (2000). str. 52.
  6. Maksimović (2000). str. 38.
  7. 7,0 7,1 Maksimović (2000). str. 54—63.
  8. Maksimović (2000). str. 66.
  9. Maksimović (2000). str. 65—93.
  10. Maksimović (2000). str. 312.
  11. Zbornik NOR (1949). str. 218.
  12. Maksimović (2000). str. 251.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]