Iranska teorija o poreklu Srba

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Pleme Serbi pored ušća reke Volge, prema grčkim pisanim izvorima, na karti štampanoj u Londonu oko 1770.
Pleme Serbi u Sarmatiji, na karti štampanoj u Londonu 1801.
Seoba Srba sa Kavkaza prema Niku Županiću
Prikaz hipotetičke migracije Srba sa Kavkaza na Balkan.

Iranska teorija o poreklu Srba je teorija predstavljena u delu literature koja se bavi poreklom Srba i srpskog nacionalnog imena,[1][2][3] a zasnovana je na podacima starih autora koji pominju Srbe među sarmatskim odnosno alanskim plemenima severnog Kavkaza.[4][5] Prema ovoj teoriji, Srbi su prvobitno bili jedno od sarmatskih (alanskih) plemena, koje je živelo u alanskoj postojbini severno od Kavkaza, odakle se u vreme hunske najezde preselilo u srednju Evropu, gde se vremenom stopilo sa Slovenima, kojima je dalo svoje ime.[1] U delu moderne literature, Srbi koji se spominju na Kavkazu označeni su terminom Stari Srbi,[6] da bi se napravila razlika u odnosu na današnje Srbe, ali se kod drugih autora ovaj termin ne koristi.

Podaci starih autora o Srbima u Sarmatiji[uredi]

Srbi se prvi put pominju u prvom veku posle Hrista (69-75. godine) u knjizi Plinija Cecilija Sekundusa „Poznavanje prirode” i to u latinizovanom obliku — Serbi (Serbi). Plinije piše: „Pored Kimerana stanuju Meotici, Vali, Srbi, Zingi, Psesi”.[7] Srbi su tu zabeleženi kao narod koji živi na teritoriji severoistočne obale Crnog mora, u Sarmatiji, severno od Kavkaza, pa se iz toga pretpostavlja da su Srbi bili sarmatsko (iransko) pleme.[8]

Spomen srpskog imena nalazimo zatim u delu „Geografija” egipatskog naučnika Klaudija Ptolemeja (pre 175. godine). On pleme Srba beleži tako da postoji na području Zakavkazja, pišući: „Između Keraunskog gorja i reke Ra smešteni su Orineji i Vali i Srbi”.[9]

Srbe u Sarmatiji takođe spominju i Tacit, Prokopije, Jordanes, Vibijus i Ajnhard.[10]

Veza sarmatskih Srba sa današnjim Srbima[uredi]

Veza između sarmatskih Srba i današnjih Srba nije naučno dokazana, već predstavlja hipotezu, a protivnici iranske teorije porekla Srba tvrde da je u pitanju samo „slučajna podudarnost sa nekim nedefinisanim etnikom”.[9]

Prema tvrdnjama autora koji su pristalice iranske teorije o poreklu Srba, pretpostavka je da su se sarmatski (alanski) Srbi, pod pritiskom Huna, iz kavkaske Sarmatije preselili u srednju Evropu (Polablje) u četvrtom veku.[11] Potomci Alana koji su ostali da žive na Kavkazu su današnji Oseti. Prema drugom mišljenju, Srbi nisu bili deo Alana, već sarmatsko pleme srodno Alanima, a postoje tvrdnje da Hrvati i Česi takođe potiču od Sarmata.[12]

Prema Tadeušu Sulimirskom, Srbi su, kao deo sarmatskih Alana, u hunskoj vojsci sačinjavali garnizon koji je imao zadatak da u pokorenim oblastima održava vlast Huna. Kad je Atila 453. godine umro, Srbi su istočno od reke Sale postali nezavisni i zadržavali su vlast nad mesnim slovenskim stanovništvom u Polablju, sa kojim su se vremenom stopili i dali mu svoje ime.[1]

Na osnovu široko prihvaćene rekonstrukcije seoba Slovena i izvora kao što su Konstantin Porfirogenit i Ajnhard, koji nedvosmisleno ukazuju na zapadnoslovensko poreklo balkanskih Srba,[13] smatra se da se deo ovih polabskih Slovena koji je usvojio ime Srbi (moguće još pod vlašću već poslovenjenih Srba-Alana[1]), doselio na Balkan u sedmom veku, gde se pomešao sa ranije doseljenim slovenskim plemenima i romanizovanim potomcima balkanskih starosedelaca. Drugi deo Srba, koji se nije doselio na Balkan, ostao je da živi u Polablju, a njihovi potomci su današnji Lužički Srbi.

U svojoj knjizi „Sloveni u ranom srednjem veku”, ruski slavista Valentin Vasiljevič Sedov tvrdi da su balkanski Srbi, kao i Srbi na Elbi, bili deo praslovenskog plemena koje je nekada živelo u severnom priobalju Crnog mora, a naziv dobilo u „uslovima slovensko-iranske simbioze”.[14]

Veza sarmatskih Srba sa drugim iranskim narodima[uredi]

Sarmati vode poreklo od skitsko-sarmatskih plemena koja su nekada naseljavala široko područje istočne Evrope i srednje Azije. Današnji osetski jezik na Kavkazu, koji je nastao od nekadašnjeg skitsko-sarmatskog, spada u grupu istočnoiranskih jezika, a ostali jezici iz ove grupe danas se govore na području Tadžikistana, Avganistana i Pakistana. Najsrodniji osetskom je jezik naroda Jagnobi, a zatim jezik Puštuna, kao i jezici Pamirskih naroda. U prošlosti je postojao dijalekatski kontinuum koji je povezivao ova dva današnja govorna područja, ali je on prekinut širenjem govornika turskih jezika.

Među Puštunima u Avganistanu i Pakistanu postoji plemenska grupa sa imenom Sarbani,[15] a prema paštunskoj legendi, ova plemenska grupa potiče od pretka koji se zvao Sarban, a koji je bio sin Kais Abdur Rašida, legendarnog pretka paštunskog naroda. Legenda kaže da je Kais Abdur Rašid imao tri sina, Sarbana, Batana i Gurgušta, od kojih potiče većina današnjih paštunskih plemena.[16]

Vizantijski car, Konstantin VII Porfirogenit u svojoj knjizi „Book Of Ceremonies” pominje na Kavkazu (u 10. veku) plemena „Krevatades” („Krevatas”) i „Sarban” („Sarbani”), koja neki istraživači identifikuju sa Hrvatima i Srbima.[17] Ovo predstavlja interesantnu sličnost sa imenom paštunske plemenske grupe. Za Paštune se smatra da su delom skitskog porekla, a sarmatski jezik se takođe klasifikuje u skitsku grupu.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Relja Novaković, Još o poreklu Srba, Beograd, 1992, pp. 46.
  2. ^ Miodrag Milanović, Srpski stari vek, Beograd, 2008, pp. 11.
  3. ^ Vladimir Ćorović, Ilustrovana istorija Srba, knjiga prva, Beograd, 2005, pp. 62.
  4. ^ Miodrag Milanović, Srpski stari vek, Beograd, 2008, pp. 14. i Istorijsko poreklo Srba, Beograd, 2011.
  5. ^ Relja Novaković, Još o poreklu Srba, Beograd, 1992, pp. 45.
  6. ^ Lazar Šebek, Stari Srbi, Serbi sveske 2, Izdavač: Krim, Beograd, Ložionička 4.
  7. ^ Aleksandar M. Petrović, Kratka arheografija Srba, Novi Sad, 1994, pp. 6.
  8. ^ Miodrag Milanović, Srpski stari vek, Beograd, 2008, pp. 14.
  9. 9,0 9,1 Aleksandar M. Petrović, Kratka arheografija Srba, Novi Sad, 1994, pp. 8.
  10. ^ Sava S. Vujić — Bogdan M. Basarić, Severni Srbi — (ne)zaboravljeni narod, Beograd, 1998, pp. 33.
  11. ^ Miodrag Milanović, Srpski stari vek, Beograd, 2008, pp. 81.
  12. ^ Lazar Šebek, Stari Srbi, Serbi sveske 2, Izdavač: Krim, Beograd, Ložionička 4, pp. 2.
  13. ^ Relja Novaković, Baltički Sloveni u Beogradu i Srbiji, Beograd, 1985, pp. 20.
  14. ^ Valentin Vasiljevič Sedov, „Sloveni u ranom srednjem veku”, Novi Sad, 2013, pp. 459.
  15. ^ Mile Nedeljković, Leksikon naroda Sveta, Beograd, 2001, pp. 362.
  16. ^ „Arhivirana kopija”. Arhivirano iz originala na datum 12. 10. 2008. Pristupljeno 26. 12. 2009. 
  17. ^ Caudhurī 2005, str. 79.

Literatura[uredi]

  • Caudhurī, Parameśa (2005). India in Kurdistan. Qwality Book Company. str. 79. 
  • Aleksandar M. Petrović, Kratka arheografija Srba, Novi Sad, 1994.
  • Živko D. Petković, Prve pojave srpskog imena, Beograd, 1996.
  • Lazo M. Kostić, O srpskom imenu, Srbinje — Novi Sad, 2000.
  • Vladimir Ćorović, Ilustrovana istorija Srba, knjiga prva, Beograd, 2005.
  • Noel Malcolm, Kosovo — A Short History, Pan Books, London, 2002.
  • Miodrag Milanović, Srpski stari vek, Beograd, 2008.
  • Miodrag Milanović, Istorijsko poreklo Srba, Vandalija, Beograd, 2011.
  • Miodrag Milanović, Pisani izvori i komentari o povesti Srba sa hronologijom, Vandalija, Beograd, 2013.
  • Sava S. Vujić — Bogdan M. Basarić, Severni Srbi — (ne)zaboravljeni narod, Beograd, 1998.
  • Lazar Šebek, Stari Srbi, Serbi sveske 2, Izdavač: Krim, Beograd, Ložionička 4.
  • Relja Novaković, Još o poreklu Srba, Beograd, 1992.
  • Relja Novaković, Srbi, Beograd, 1993.
  • Relja Novaković, Srbi i njihovi pradavni srodnici, Beograd, 2000.
  • Relja Novaković, Odakle su Srbi došli na Balkansko poluostrvo, Beograd, Narodna Knjiga, 1978.
  • Relja Novaković, Gde se nalazila Srbija od VII do XII veka, Beograd, Narodna Knjiga, 1981.

Spoljašnje veze[uredi]