Ljubljana

Iz projekta Википедија

Zastava	Grb
Ljubljana


Zastava	Grb
Položaj u Sloveniji

Osnovne informacije
Površina:	275 km²
Stanovništvo:	265,881
Gustina:
Koordinate:	44°49′SGŠ 20°28′IGDKoordinate: 46°03′S 14°30′I
Poštanski broj:	1000
Pozivni broj:	+386(0)1
Automobilska oznaka:	LJ
Vremenska zona:	UTC+1 (CET) (Letnje vreme: UTC+2 (CEST)
Zvanična stranica:	www.ljubljana.si
Politika
Gradonačelnik:	Zoran Janković (Lista Zorana Jankovića)
Vladajuće partije:	Lista Zorana Jankovića
Izbori:	Oktobar 2006.

Ljubljana (nem. Laibach) je glavni grad Slovenije. Ima 265.881 stanovnika (495.000 u široj urbanoj zoni) (podaci iz 31. marta 2002.) Grad se nalazi u centralnom delu Slovenije, u takozvanoj ljubljanskoj kotlini, između Alpa i Jadranskog mora, na reci Ljubljanici približno 10 km od ušća u Savu.

Ljubljana je kulturni, naučni, ekonomski, politički i administrativni centar Slovenije. Grad je podeljen u nekoliko kvartova, bivših opština, od koje su najveće Šiška, Bežigrad, Vič, Moste i Centar. Simbol grada je Ljubljanski zmaj.

[uredi] Ime

Istoričari se ne slažu o izvoru imena Ljubljana. Po mišljenju nekih izvor treba tražiti u reči ljubljena, drugi smatraju da je u pitanju staro božanstvo Laburus, treći tvrde da je reč došla iz latinskog izraza za reku koja poplavljuje: aluviana, neki pak misle da potiče od nemačkog Laibach – mlačni potok.

[uredi] Geografija

Ljubljana se nalazi na 46,03° SGŠ, 14.30°IGD u Ljubljanskoj kotlini, blizu ušća reke Ljubljanice u Savu na prosečnoj nadmorskoj visini od 288 m. Prosečna temperatura varira od 0°C u decembru i 21,9°C u julu. Prosečna količina padavina u godini je 1350 mm.

[uredi] Klima

Mesec	Jan	Feb	Mart	Apr	Maj	Jun	Jul	Avg	Sep	Okt	Nov	Dec	Leto
Prosečne visoke temperature (°C)	2	4	10	13	19	22	25	25	20	14	6	2	13
Prosečne niske temperature (°C)	-5	-3	-1	2	7	11	12	12	9	5	1	-3	3
Broj dana sa padavinama	14	14	15	17	18	19	16	14	13	15	15	16	186
Izvor: Weatherbase

[uredi] Istorija Ljubljane

Pogled na Ljubljanu i Ljubljanski grad

Ljubljansko polje i Barje večita su raskrsnica puteva između Alpa, Krasa i Panonije ka Jadranu i dolinom Save u unutrašnjost Balkana, a zapadno prema Italiji. Zato tragovi čoveka sežu unazad oko pet hiljada godina, smenjuju po epohama do rimske vojničke i trgovačke Emone (1-6. vek naše ere), pa dalje do doseljavanja Slovena.

Nemačko ime Lajbah (nem. Laibach) navodi se 1144. godine, kasnije dve godine Slovenačka Luvigana, a ubrzo ovo sadašnje. Grad-tvrđava na brdu spominje se 1220. godine; uništen 1511. godine u zemljotresu, pa obnovljen i 1848. godine dograđena kula sa vidikovcem. U posedu goričkih grofova 13/14. vek, a od 1335. godine Habzburga, pod čijom je vlašću ostala do kraja Prvog svetskog rata. Tokom tih godina grad je bio sedište vojvodstva Kranjska. Turci ga prvi put napadaju 1415. godine.

Od polovine 16. veka Ljubljana je jak centar reformacije, čija je centralna ličnost Primož Trubar (1508-1586). Prve dve knjige na slovenačkom jeziku objavljene su 1550, godine; 1563. godine otvorena latinska škola; od 1575. godine radi prva štamparija, koju je vodio Janez Mandelc (nem. Hans Mannel) (lat. Јoannes Manlius).

Francuzi je prvi put osvajaju 1797. godine (ostaju do 1813. g.). Tada je središte Ilirskih provincija, a slovenački jezik ozakonjen u školama i administraciji. U Ljubljani je 1821. održan Lajbaški kongres, na kom su velike sile pokušale da reše svoje probleme nakon Napoleonovih ratova.

Ljubljana u sebi nosi sklad celine – smenjuju se staro i novo poštujući uzajamne vrednosti, pa je lišena haotičnosti. Teško je nastradala u zemljotresu 1895. godine. Posle je podizana po urbanističkom planu, a gradsko jezgro stalno obogaćivano, ali ne i sužavano, iako je po broju stanovnika nekoliko puta veće.

Nakon raspada Austro-Ugarske 1918, Ljubljana je postala nezvanična prestonica Slovenije u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, a od 1929. je postala sedište Savske banovine u Kraljevini Jugoslaviji. Aprila 1941. Ljubljanu su okupirale snage fašističke Italije, a 23. februara 1942. su kompletno okružili grad sa 32 km bodljikave žice. Septembra 1943. nacistička Nemačka je zamenila Italiju na mestu okupacione sile. Grad je oslobođen maja 1945. godine.

Ljubljana je 7. maja 1970. godine odlikovana Ordenom narodnog heroja Jugoslavije i proglašena za grad-heroj, za hrabrost koju su pokazali njeni stanovnici tokom Drugog svetskog rata.

Grad je nakon rata postao glavni grad jugoslovenske republike Slovenije. Nakon kratkotrajnog rata 1991. Ljubljana je postala glavni grad samostalne Slovenije.

[uredi] Kultura

U Ljubljani se nalaze Narodna galerija Slovenije i Moderna galerija Ljubljane, u kojima su izložena dela najvećih slovenačkih umetnika. U Metelkovoj ulici je velik centar kontrakulture, smešten u bivšem kompleksu JNA. Tu se prikazju filmovi i održavaju predavanja, kao i koncerti uglavnom alternativne muzike.

Ljubljana je domaćin Ljubljanskom letnjem festivalu i festivalu svetske muzike Druga godba. Tokom 1980ih Ljubljana je bila centar pokreta Nova slovenačka umetnost (nem. Neue Slowenische Kunst), koji je uključivao grupu Lajbah, sa kojima je bio povezan sociolog Slavoj Žižek.

[uredi] Obrazovanje

Zgrada Univerziteta u Ljubljani

U Ljubljani je 1693. osnovano Učeno društvo (lat. Academia operosorum Labacensis). Društvo, koje je ugašeno 1801, je bilo prethodnica današnjoj Slovenačkoj akademiji nauke i umetnosti koja je osnovana 1938.

Univerzitet u Ljubljani, jedini univerzitet u gradu, je osnovan 1919. Grad je takođe dom Filharmonijskog društva (lat. Academia Philharmonicorum) jedne od najstarije filharmonije u Evropi, koja je osnovana 1701.

[uredi] Arhitektura

U mnoštvu starih građevina su Biskupska palata (iz 1512. g.), Stiški dvorac (1629), Katedrala Sv. Nikolaja (1708), župna crkva Sv. Jakoba (1615), franjevačka crkva (17. vek), Rotovž-većnica (1484), Semenište (1785), Auerspregova palata (polovina 17. veka), Lontvož (1786), Opera (1892). Naročito su lepe barokne zgrade.

Ljubljanu odlikuje mnoštvo zgrada arhitekte Jožeta Plečnika.

Gradska posebnost je Tromostovje na reci Ljubljanici (strogi centar). Tu je Prešernov spomenik u spomen najvećem slovenačkom pesniku Francetu Prešernu (1800-1849). S druge strane reke je glavna gradska pijaca (slov. Glavna tržnica), a duž obala niz prijatnih malih kafana i restorana, uređenih u starim kućama. Sve zajedno ima svoju ugodnu atmosferu.

[uredi] Parkovi i bašte

Dvogrba kamila u Ljubljanskom zoološkom parku

U Ljubljani ima oko 30 hektara parkova, najveći deo zauzima park Tivoli sa 17,5 hektara, a ostalo zauzima 28 manjih parkova, koji su takođe uređeni. Nakon Drugog svetskog rata građanima Ljubljane nije bio otvoren nijedan novi park, šta je vrlo loše u poređenje sa ostalima evropskim metropoloma, npr. London ima 20 puta više parkova po stanovniku. Stvari su krenule na bolje sa početkom uređivanja parka u Bežigradu. Plan je i srediti celu obalu reke Save, koja se nalazi u ljubljanskoj opštini i sređivanje parka Ljubljansko barje, koji će postati pokrajinski park.

Argentinski prak
Botanična bašta
Zoološki vrt
park Zvezda (Kongresni trg)
Miklošičev park
park Ajdovščina
Toskaninijev prak
sportski park Kodeljevo
sportski park Svoboda

[uredi] Trgovi u gradskom centru

Prešernov trg i Frančiškanska crkva u pozadini - centar Ljubljane.

Kongresni trg
Gornji trg
Prešernov trg
Vodnikov trg
Stari trg
Mestni trg
Levstikov trg
Novi trg
Pogačarjev trg
Hrvatski trg
Trg republike
Trg francuske revolucije
Riblji trg
Mali trg

[uredi] Sport

Dvorana Tivoli u Ljubljani

Najveći sportski klubovi u Ljubljani su HK Ljubljana (desetostruki prvak Slovenije i osmostruki prvak Jugoslavije u hokeju na ledu, KK Union Olimpija, stalni učesnik košarkaške Evrolige i fudbalski klubovi NK Olimpija Ljubljana i Interblok Ljubljana.

Ljubljanska dvorana Tivoli je bila domaćin Svetskog prvenstva u košarci 1970. Glavni gradski stadion je Plečnikov stadion u Bežigradu, koji je dotrajan i ima kapacitet 10000 ljudi. U planu gradonačelnika Zorana Jankovića je izgradnja novog stadiona i obnova sadašnjeg.

[uredi] Opštine

Opštine Ljubljane

Trenutano Ljubljana ima 17 opština.

Bežigrad (1)
Centar (2)
Črnuče (3)
Dravlje (4)
Golovec (5)
Jarše (6)
Moste (7)
Polje (8)
Posavje (9)
Rožnik (10)
Rudnik (11)
Sostro (12)
Šentvid (13)
Šiška (14)
Šmarna gora (15)
Trnovo (16)
Vič (17)

[uredi] Demografija

Broj stanovnika Ljubljane prema popisu iz 2002. je iznosio 265.881, a od toga su Slovenci činili 73% (196152).^[1] Prema verskoj opredeljenosti Ljubljana je heterogen grad. Najbrojnija zajednica su katolici (104.219, 39%), dok broj pravoslavaca i muslimana iznosi 14.687 (5,5%), odnosno 13.268 (4,9%).^[2] Novi gradonačelnik Zoran Janković je najavio izgradnju prve džamije u Ljubljani.

[uredi] Ekonomija

Broj zaposlenih u Ljubljani po poslednjem popisu iznosio je 130.122, a nezaposlenih 14.243. U Ljubljani se nalazi sedište trgovinskog lanca Merkator i Tuš, pivare Union, farmaceutske kompanije Lek, mašinskog produzeća Litostroj.

[uredi] Saobraćaj

Ljubljana je važan međunarodni saobraćajni čvor u području južno od Alpa, u kom se ukrštaju putevi koji vode od Italije do Mađarske i od Austrije do Hrvatske. Ovde se nalaze obilaznica i četiri završene magistrale prema Jesenicama, Kopru, Mariboru i Zagrebu.

Međunarodni aerodrom Jože Pučnik Ljubljana se nalazi u Brniku, 15 km severno od Ljubljane.

Ljubljana se nalazi na železničkoj trasi Maribor - Trst (bivša austrijska "južna pruga") kao i na trasi prema Jesenicama, tunelu Karavanke (granični prelaz) i Vilahu (nem. Villach) u Austriji. Obe trase su elektrificirane i omogućuju vezu brzim vozom, sa hrvatskim gradovima Zagreb, Rijeka i Pula. Osim toga postoji i neelektrificirana železnička trasa prema Karlovcu i Kamniku.

Gradski i prigradski saobraćaj se obavlja isključivo autobusima, tkzv. trolama (po ugledu na naziv, 60-tih godina 20. veka čestih trolejbusa). Tramvaji, uvedeni u gradski saobraćaj 1901. su 1961. godine ukinuti. Već duže godina se rade planovi za ponovnu izgradnju šinskog gradskog i prigradskog saobraćaja. Decembra 2006. je uvedena uspinjača do Ljubljanskog grada.

Biciklistički saobraćaj je ljeti veoma izražen, ali i prilično ograničen, zbog čestih ograničenja saobraćaja za ovo prevozno sredstvo, na mnogim važnijim saobraćajnicama. Godine 2000. je osnovano udruženje biciklista amatera^[3].