Vladan Đorđević

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Vladan Đorđević
VladanDjordjevic.jpg
Vladan Đorđević u zatvoru 1906. godine
Biografija
Datum rođenja(1844-12-03)3. decembar 1844.
Mesto rođenjaBeograd
Kneževina Srbija
Datum smrti31. avgust 1930.(1930-08-31) (85 god.)
Mesto smrtiBaden
Austrija
Politička
partija
Srpska napredna stranka (Kraljevina Srbija)
11. oktobar 1897. — 12. jul 1900.
PrethodnikĐorđe Simić
NaslednikAleksa Jovanović

Vladan Đorđević (Beograd, 21. novembar/3. decembar 1844Baden, 31. avgust 1930) je bio lekar, književnik, političar, predsednik ministarskog saveta Kraljevine Srbije, sanitetski pukovnik i osnivač Crvenog krsta Srbije i Srpskog lekarskog društva.

Biografija[uredi | uredi izvor]

Vladan Đorđević je rođen 21. novembra/3. decembra 1844. u Beogradu od oca Đorđa Đorđevića i majke Marije Đorđević, rođene Leko. Otac Đorđe, sanitetski potporučnik, poreklom Srbin, poticao je iz severne Grčke. Majka Marija rođena je u poznatoj beogradskoj porodici cincarskog porekla kao kćerka Marka Leka i praunuka Marka Leka iz Vlahoklisure. Porodica Leko, kao i druge cincarske porodice, iselila se iz današnje Severne Grčke u Austriju, tj. Vojvodinu, u Belu Crkvu, zbog turskih odmazda nad pravoslavnim stanovništvom. Iz Bele Crkve doselila se porodica Leko u Beograd tridesetih godina 19. veka. U duhu grčko-cincarske kulture majčine porodice Vladan je kršten kao Hipokrat, sa željom roditelja da bude lekar. To ime je Đorđević nosio sve do mature, kada na predlog Đure Daničića počeo da koristi „narodnije“ ime Vladan, kao prevod drugog dela svog imena (kratija, gr. - vladavina).

Gimnaziju je završio u Beogradu, a kao đak je bio jedan od pokretača Ujedinjene omladine srpske i bio njen sekretar. U maju 1867. godine kada se u Moskvi održavala etnografska izložba i Sveslovenski sastanak (Drugi sveslovenski kongres), Ujedinjena omladina srpska je za svog predstavnika izabrala Vladana Đorđevića.[1] Iz Moskve je slao izveštaje listovima "Zastavi" u Novom Sadu i "Srbiji" u Beogradu. Iz izveštaja se vidi da je bio oduševljen celokupnom manifestacijom.

Pod uticajem Josifa Pančića, opredelio se za studije medicine u Beču gde je i doktorirao 1869. Specijalizaciju iz hirurgije završio je u Beču (1869—1871) kod čuvenog profesora Bilrota i bio je prvi školovani hirurg u Srbiji. Da bi usavršio svoje hirurško znanje, uz dopuštenje srpske vlade, odlazi u Francusko-pruski rat i uključuje se u rad pruskog saniteta. U ovom ratu u blizini Frankfurta Đorđević je organizovao ratnu bolnicu, što mu je donelo vojni čin i pohvale hirurga Langebeka.

Na opelu Vuka Karadžića u Beču[uredi | uredi izvor]

„Na pogrebu Vukovom, piše jedan savremenik, bila je - razume se - sva omladina, a do groba na Sankt-Marksovam groblju nosili su Vuka ovi omladinci: filozof Aleksandar Sandić i pet medicinara: Đura Bastić, Isa Stojšić, Aleksandar (Šaca) Stepanović, Milan Jovanović (Morski) i ja .Na opelu održao je dugački govor Aleksandar Sandić, dugogodišnji Vukov prijatelj i pomoćnik u radu a posle opela, u grčkoj kapeli, govorio je, tada još bečki student, Vladan Đorđević.” [2]

Povratak i karijera u Srbiji do Majskog prevrata[uredi | uredi izvor]

Nakon povratka u Srbiju jedno vreme radio je kao privatni lekar, a zatim je primljen u srpsku vojsku u kojoj postaje prvi sanitetski pukovnik. [a]

Vojni je lekar i šef hirurškog odeljenja vojne bolnice od 1871. Jedan od osnivača Srpsko lekarsko društvo (1872) i pokretač časopisa Srpski arhiv za celokupno lekarstvo (1874). Od 1873. obavljao je dužnost ličnog lekara kneza Milana. Jedan je od glavnih osnivača Crvenog krsta u Srbiji (1876). U prvom srpsko-turskom ratu (1876) je bio načelnik sanitetske službe moravsko-timočke vojske, a u drugom (1877—1878) načelnik sanitetske službe vrhovne komande Srpske vojske. Osnovao je i bio prvi upravnik Vojne bolnice u Nišu od (1878). Načelnik je civilnog saniteta Srbije od 1879, a 1881. je isposlovao njegovu široku reformu. I u srpsko-bugarskom ratu 1885/6. je načelnik sanitetske službe vrhovne komande.

Đorđević je bio predsednik beogradske opštine 1884—1888, a ministar prosvete i privrede 1888. godine u vladi Nikole Hristića. Potom prelazi u diplomatiju kao poslanik Srbije u Atini od 1891. i u Carigradu od 1894. godine, gde je doprineo postavljanju srpskih vladika u Makedoniji.

Izabran je za dopisnog člana Srpske kraljevske akademije 23. januara 1888, a za redovnog 15. novembra 1892.

Predsednik je vlade i ministar inostranih dela od 11. oktobra 1897. do 12. jula 1900. godine. Njegova vlada radila je na stišavanju žestokih partijskih borbi, ekonomskom napretku Srbije i jačanju njene vojske. Podneo je ostavku posle najave ženidbe kralja Aleksandara Dragom Mašin.[3]

U zatvoru je na šest meseci 1906. godine, zbog navodnog objavljivanja državnih tajni u knjizi Kraj jedne dinastije. U toku Prvog svetskog rata bio je u austrijskoj konfinaciji, radi rusofilstva od aneksione krize iz 1908. godine.

Vladan Đorđević je preminuo poslednjeg dana avgusta 1930. u sanatorijumu u Badenu. Usamljen star i bolestan u 86 godini života okončao je svoj život nakadašnji prvi doktor hirurgije u obnovljenoj Srbiji, organizator civilnog i vojnog saniteta, osnivač niške Vojne bolnice, Crvenog krsta u Srbiji, diplomata, političar, ministar, predsednik vlade, akademik, pisac bezbrojnih romana... Država je o svom trošku „bez pompe i galame“, sahranila ovog srpskog velikana u Beogradu.

Dela[uredi | uredi izvor]

pukovnik Vladan Đorđević

Kao predsednik Beogradske opštine Đorđević je je inicirao uvođenje plinskog svetla (javne rasvete), kanalizacije i vodovoda i kaldrmisanje beogradskih ulica. Izmestio je groblje sa Tašmajdana na Novo groblje, koje su mnogi stariji ljudi upamtili i kao Vladanovac.

Dvadeset pet godina je dr Đorđević, kao glavni urednik brinuo o finansiranju i izlasku „Srpskog arhiva“, časopisa koji i danas izlazi i jedan je od najstarijih i najdugovečnijih medicinskih časopisa u svetu. Izdavao je i časopis Otadžbina od 1875. do 1892. godine.

Puno je pisao na istorijske teme, kao i romane, pripovetke, pesme i drame. Najvažniji Đorđevićevi radovi su;

  • Istorija srpskog vojnog saniteta, I-IV (1879—86),
  • Kraj jedne dinastije, I-III (1905—1906),
  • Srpsko-turski rat, I-II (1907),
  • Albanesen und die Grossmachte (1913),
  • Car Dušan, I-III (istorijski roman, 1919-1920),
  • Crna Gora i Austrija 1814-1894 (1924),
  • Uspomene (1927).

Napomene[uredi | uredi izvor]

  1. ^ U srpskoj vojsci do unapređenja Vladana Đorđevića u čin pukovnika, lekar nije mogao imati viši čin od majorskog

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ S. Rajić, Vladan Đorđević, biografija pouzdanog obrenovićevca, Beograd 2007, 41
  2. ^ [Glasnik-Etnografskog-muzeja-u-Beogradu-knjiga-19-godina-19561.pdf|Guslar Savo Matov Martinović o Vukovoj smrti - Glasnik etnografskog društva u Beogradu - knjiga 19 - godina 1956 , stranica 243]
  3. ^ Đorđević, Vladan (1899—1900). Kraj jedne dinastije.  Tekst „ https://www.scribd.com/doc/25783013/Vladan-Đorđević-Kraj-jedne-dinastije-knjiga-treća-1899-1900 ” ignorisan (pomoć)

Literatura[uredi | uredi izvor]

Galerija[uredi | uredi izvor]

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]