Aleksa Šantić

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Aleksa Šantić
Aleksa Santic (cropped).JPG
Aleksa Šantić
Datum rođenja(1868-05-27)27. maj 1868.
Mesto rođenjaMostar, Osmansko carstvo
Datum smrti2. februar 1924.(1924-02-02) (55 god.)
Mesto smrtiMostar, Kraljevina SHS

Aleksa Šantić (Mostar, 27. maj 1868 — Mostar, 2. februar 1924) bio je srpski pesnik i akademik, rodom iz Mostara gde je proveo većinu života i pesničkog stvaralaštva.

Biografija[uredi | uredi izvor]

Rođen je u Mostaru, od oca Rista i majke Mare, gde je proveo većinu života. Otac mu je umro u ranom detinjstvu, pa je živeo u porodici strica Miha zvanog „Adža“. Imao je dva brata, Jeftana i Jakova, i jednu sestru Persu, dok mu je druga sestra, Zorica, umrla još kao beba. Pošto je živeo u trgovačkoj porodici, ukućani nisu imali dovoljno razumevanja za njegov talenat. Završio je trgovačku školu u Trstu i Ljubljani, potom se vratio u Mostar.

Iz Trsta se vratio u Mostar 1883. godine i tu zatekao „neobično mrtvilo“, koje je bilo posledica „nedavnog ugušenog hercegovačkog ustanka protiv Austrije“, kako piše o njemu Vladimir Ćorović.[1] Bio je „prvo vreme prilično povučen“, vodio knjige u očevoj trgovini i čitao „listove i knjige do kojih je mogao u Mostaru doći“. Nekoliko godina kasnije započeo je svoj književni i društveni rad.

Najveća dela stvarao je krajem 19. i početkom 20. veka. Uzori su mu bili srpski pisci Vojislav Ilić i Jovan Jovanović Zmaj, a od stranih je najviše poštovao Hajnriha Hajnea. U njegovim pesmama ima emocionalnog bola, rodoljublja, ljubavne čežnje i prkosa za nacionalno i socijalno ugrožen srpski narod.

Godine 1887, postao je saradnik „Goluba“, zatim „Bosanske vile“, „Nove Zete“, „Javora“, „Otadžbine.“ Bio je 1888. osnivač i predsednik Srpskog pevačkog društva „Gusle“, koje uzima za program negovanje pesme i razvijanje nacionalne svesti. Zatim je izabran za prvog potpredsednika mostarskog pododbora „Prosvete“. Godine 1896. kada je pokrenuta „Zora“ bio je jedan od njenih prvih urednika.

Godine 1902, otišao je u Ženevu, ali je tamo jedva „izdržao tri nedelje; u naivnoj pesmi „Ja ne mogu ovde“ on je prostosrdačno zavapio kako ne može da podnese tuđinu“. 1907. Mostar ga je izabrao „kao jednog od svoja četiri predstavnika“ za prvu skupštinu Narodne organizacije. 1908. je „počeo da ozbiljno pobolevati, najpre od kamena u bubrezima, a posle, iza Svetskog rata, od toboparalize.“ „Za vreme aneksione krize bio je, sa Svetozarom Ćorovićem i Nikolom Kašikovićem, prebegao u Italiju i stavio se na raspoloženje srpskoj vladi, kao što će to ponoviti i 1912. godine, na početku Balkanskog rata

Kupio je 1910. vilu u Borcima kod Konjica, gde je živeo 1913. godine kada su ga austrougarske vlasti proterale iz Mostara.[2]

U toku Prvog svetskog rata zatvoren je kao talac i „u dva puta ponavljanoj parnici“ optuživan zbog svojih pesama. Po završetku rata izabran je u Mostaru za člana Srpskog odbora.

Za vreme njegovog života književna kritika je istakla dva „osnovna i jaka“ osećanja u njegovoj poeziji. Prvo osećanje je „žarka ljubav prema svome narodu“. Od početka to osećanje javlja se, uglavnom, u tri vida: kao ponos junačkom prošloću, kao protest protiv mučne sadašnjosti i kao vera u bolju budućnost do koje će se doći kroz borbu i pobedu koja će predstavljati vaskrsnulu prošlost.

Protest protiv mučne sadašnjosti, kao jedan od vidova u kojima se izražava rodoljubivo osećanje, nalazi se često u Šantićevim pesmama. Jedna od njih je ukazivanje na tešku narodnu bedu prouzrokovanu neprijateljskim pljačkanjem - kao, na primer, u pesmi „O, klasje moje“ iz 1910. godine:

Svu muku tvoju, napor crna roba
poješće silni pri gozbi i piru,
a tebi samo, ko psu u sindžiru,
baciće mrve... O, sram i grdoba!

Drugi iskaz protesta je optuživanje „obeščašćenog i kukavnog doba“. To optuživanje odmereno je prema junačkoj prošlosti i prema zahtevima budućnosti koja je takođe određena junačkom prošlošću. U tom duhu je, na primer, pesma iz 1908. godine koja počinje stihom „Obeščašćeno i kukavno doba“.

Šantić je dosta pisao i ljubavnu poeziju, ali ona je kod njega uglavnom setna i odiše čežnjom. Takva je, na primer i pesma Jedna suza:

I kobna miso morit me stade:
što moja nisi i što smiraj dana
ne nosi meni zvijezde, no jade?

Vaj, vjetar huji... a ja mislim na te,
I sve te gledam kroz suzu što lije,
Gdje bereš slatke, raspukle granate.[a]

Tokom života je objavio veliki broj pesama, a od dela se izdvajaju: „Hasanaginica“, „Na starim ognjištima“, „Anđelija“, „Nemanja“ i „Pod maglom“. Najpoznatije njegove pesme su: „Emina“ (1903), „Ne vjeruj“ (1905), „Ostajte ovdje“ (1896), „Pretprazničko veče“ (1910), „Što te nema?“ (1897), „Veče na školju“ (1904), „O klasje moje“ (1910), „Moja otadžbina“ (1908), „Mi znamo sudbu“ (1907), „Boka“ (1906), „Pod krstom“ (1906), „Kovač“ (1905).

Izabran je za dopisnog člana Srpske kraljevske akademije 3. februara 1914.

Umro je od tuberkoloze u Mostaru 2. februara 1924.

Po njemu se nazvane škole u Banja Luci, Kaluđerici, Gajdobri i Stepanovićevu.

Dela[uredi | uredi izvor]

Izdato za vreme Šantićevog života:

  • Pjesme, Mostar, 1891

Pjesme Alekse R. Šantića. Knjiga I Mostar Štamparija Vladimira M. Radovića. 1891.

  • Pjesme, Mostar, 1895

Pjesme Alekse R. Šantića. Knjiga II Mostar. Štamparija Vladimira M. Radovića. 1895.

  • Pjesme, Mostar, 1901

Izdavačka knjižarnica i štamparsko-umjetnički zavod Pahera i Kisića. 1901.

  • Pod maglom. Slika iz gornje Hercegovine. Beograd, 1907

Štampa Demokratska štamparija. 1907.

  • Pjesme, Mostar, 1908

Štampa Štamparsko-umjetnički zavod Pahera i Kisića. 1908.

  • Pod maglom. Slika iz gornje Hercegovine. Mostar, 1908

Štampa Štamparsko-umjetnički zavod Pahera i Kisića. 1908. Mala biblioteka, knjiga XXX, sv. 150.

  • Pjesme, Beograd, 1911

Štamparija Save Radenkovića i brata. 1911. Srpska književna zadruga. knj. 135.

  • Hasanaginica, 1911

Dramska slika u stihovima s pjevanjem. Preštampano iz Letopisa Matice srpske, br. 277. Štamparija "Natošević". 1911.

  • Na starim ognjištima, Mostar, 1913.

Pjesme. Mostar. Knjižara Trifka Dudića. 1913.

  • Na starim ognjištima, Beograd, 1914

Pjesme. Drugo popunjeno izdanje. Beograd. Kolo srpskih sestara. 1914.

  • Pesme, Zagreb, 1918 (Podatak o godini izdavanja prema "Istoriji nove srpske književnosti Jovana Skerlića")

Pesme. (Predgovor napisao Vladimir Ćorović). Zagreb. "Književni jug". (Bez godine, 1918), Hrvatski štamparski zavod

  • Hasanaginica, Beograd — Sarajevo 1919

Dramska slika s pevanjem. Drugo izdanje. Beograd - Sarajevo. I. Đ. Đurđević. 1919. Mala biblioteka, knj. 211.

  • Pozdrav Vojvodi Stepi Stepanoviću, Mostar 1919

Poezija, T. Bogradnović-Dudić

  • Vidov-danu, Mostar 1919

Poezija, T. Bogradnović-Dudić, Hrvatska tiskara T. P.

  • Na starim ognjištima, Sarajevo, 1920

Pesme. Treće popunjeno izdanje. Sarajevo. Prosveta. 1914. Radnička štamparija

  • Pod maglom, Beograd — Sarajevo 1920

Slika iz gornje Hercegovine. Beograd - Sarajevo. I. Đ. Đurđević. 1920. Mala biblioteka, knjiga 150.

  • Pesme, Beograd 1924

Izdavačka knjižarnica Gece Kona. 1924.

Prevodilački radovi[uredi | uredi izvor]

  • Lirski intermeco, Mostar, 1897

Pjesme Hajnriha Hajnea. Preveo Aleksa Šantić. Mostar. Knjižarnica Paher i Kisić 1897.

  • Liirski intermeco, Mostar, 1898

Pjesme Hajnriha Hajnea. Preveo Aleksa Šantić. Drugo popunjeno, popravljeno i ilustrovano izdanje. Mostar. Izdanje knjižarnice Paher i Kisić 1898.

  • Iz njemake lirike, Mostar, 1910

Štamparsko-umjetnički zavod Pahera i Kisića. Mostar. 1910. Mala biblioteka, knj. XXXVI, sv. 178-185.

  • Lirski intermeco, Beograd - Sarajevo 1919

Preveo Aleksa Šantić. S predgovorom Marka Cara. Beograd — Sarajevo. I. Đ. Đurđević. 1919. Mala biblioteka, knj. 199.

  • Pesme roba, Svatopluk Čeh, Sarajevo 1919

Prepevao Aleksa Šantić. Sarajevo. Uredništvo "Zvona". 1919.

  • Viljem Tel. Beograd, 1922

Pozorišna igra u 5 činova. Johan Hristof Fridrih fon Šiler. S nemačkog preveo Aleksa Šantić. Beograd. 1922. Srpska književna zadruga, knj. 167.

  • Iz Hajneove lirike, Mostar, 1923

Knjižarnica Trifka Dudića. 1923.

Galerija[uredi | uredi izvor]

Napomene[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Granata je lokalni izraz za nar.

Reference[uredi | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]