Holandija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije

Koordinate: 51°-53° SG Š, 3°-7° IGD

Holandija ili Nizozemska (hol. Nederland, frizijski Nederlân) je zapadnoevropska država koja se graniči na jugu sa Belgijom, na istoku sa Nemačkom, dok na zapadu i severu ima izlaz na Severno more. Njen evropski deo je parlamentarna demokratija, koja zajedno sa ostrvima Holandski Antili i Aruba čine ustavnu Kraljevinu Holandiju.

Ova država je poznata u svetu po izuzetnoj liberalnosti i građanskim slobodama, kao i turistički atraktivnom gradu Amsterdamu.

Država Holandija se sastoji iz 12 provincija. Izvorno, Holandija je ime samo dve centralne provincije.

U nekim jezicima ova država se naziva „Niska zemlja“, „Nizozemska“, „Nederland“ (francuski, hrvatski, španski, ruski, engleski), ali se kolokvijalno često pominje kao Holandija. U drugim jezicima (srpski, rumunski, grčki, mađarski, turski), skoro isključivo se koristi naziv Holandija.

Sadržaj 1 Istorija 2 Geografija 2.1 Provincije 3 Stanovništvo 3.1 Jezici 3.2 Religije 3.3 Tolerancija 4 Kultura 4.1 Nauka 4.2 Umetnost 4.3 Praznici 5 Politika 6 Glavni grad 7 Reference

[uredi] Istorija

Za više informacija pogledajte Istorija Holandije

Holandija predstavlja prvi istorijski primer države nastale buržoaskom revolucijom protiv apsolutističke vlasti. Karakter Holandske revolucije u 16. veku je bio kako buržoaski, tako i verski i nacionalni.

Uzrok revolucije leži u namerama španskog kralja Filipa II da ukine autonomiju provincija, nametne nove poreze i iskoreni protestantizam. Sedam nizozemskih provincija su 1579. sklopile sporazum o Utrehtskoj uniji (Holandska republika). Kao vođa Unije u ratu protiv Španije nametnuo se Viljem Oranski. Osamdesetogodišnji rat (1568–1648) okončan je Vestfalskim ugovorom i priznanjem nezavisnosti Ujedinjenih provincija Nizozemske (Holandija).

Novostvorena republika imala je federalističko uređenje sa obeležjima konfederalizma. Holandija se u 17. veku (Zlatno doba Holandije) istakla kao prvorazredna sila u moreplovstvu, trgovini i ekonomiji. Tada je nastalo Holandsko kolonijalno carstvo. Uz ekonomski progres u Holandiji je došlo do procvata kulture i nauke.

Ratovi Luja XIV i uspon britanske ekonomske i pomorske imperije doveli su do opadanja holandske moći.

Republikansko uređenje trajalo je do 1815. kada je Holandija postala monarhija pod vlašću dinastije Oranje-Nasau. Provincije su postale administrativni regioni, umesto federalnih jedinica. Kraljevina Ujedinjene Nizozemske je pored Holandije u svoj sastav uključila i Južnu Nizozemsku (danas Belgija i Luksemburg), ali se 1830. Belgija otcepila.

U Drugom svetskom ratu Holandiju je okupirala nacistička Nemačka. Posebno je traumatično bilo bombardovanje Roterdama 1940, i glad tokom zime 1944—1945.

Posle rata, Holandija je dala nezavisnost svojim kolonijama Indoneziji i Surinamu.

Holandija je 1952. bila jedna od zemalja osnivača Evropske unije za ugalj i čelik, koja je vremenom prerasla u Evropsku uniju.

[uredi] Geografija

Za više informacija pogledajte Geografija Holandije

Oko polovina teritorije Holandije se nalazi ispod jednog metra nadmorske visine, a oko četvrtine je ispod nivoa mora. Ove površine se od poplava brane sistemom kanala čija je ukupna dužina veća od 3.000 kilometara. Najviši vrh Holandije Valserberg (322,5 metara) nalazi se na krajnjem jugu zemlje. Najviši vrh Kraljevine Holandije je na karipskom ostrvu Saba, i visok je 877 metara.

Delovi Holandije, kao na primer cela provincija Flevoland, nastali su isušivanjem delova mora. Ove površine se nazivaju polderi. Oko petina teritorije Holandije je pod vodom, od čega najveći deo predstavlja jezero Ejselmer (IJsselmeer). Ejselmer je ostatak nekadašnjeg zaliva Severnog mora koji je 1932. odvojen nasipom dugim 29 km.

Najvažnije reke Holandije su Rajna, njen rukavac Val i reka Mas. Ove reke teku sa istoka prema Severnom moru i dele državu na severni i južni deo.

Holandija ima umerenu primorsku klimu sa hladnim letima i umerenim zimama.

[uredi] Provincije

U početku, 1579, Holandija je bila unija sedam provincija. Kasnije su se uniji pridružile provincije Severni Brabant i Limburg. Drente je priznat za posebnu provinciju 1839, a dominantna provincija Holandija je 1840. podeljena na severnu i južnu. Najmlađa provincija Flevoland je formirana 1986.

Od 1. januara 1986, Holandija je podeljena na 12 provincija.

#	Provincija	Glavni grad	Površina u km²	Stanovništvo
1	Drente	Asen	2.756,97	481.254
2	Flevoland (od 1986.)	Lelistad	2.338,07	351.680
3	Frizija	Leuvarden	5.723,95	639.787
4	Helderland	Arnem	5.154,59	1.960.422
5	Hroningen	Hroningen	2.797,48	572.997
6	Limburg	Mastriht	2.023,85	1.141.889
7	Severni Brabant	Hertohenbos	5.098,88	2.400.198
8	Severna Holandija	Harlem	4.236,67	2.573.120
9	Overejsel	Zvole	3.438,90	1.100.677
10	Južna Holandija	Hag	3.478,07	3.439.982
11	Utreht	Utreht	1.462,51	1.152.218
12	Zeland	Midelburg	2.519,27	378.348

[uredi] Stanovništvo

Sa 484 stanovnika po kilometru kvadratnom, Holandija je jedna od najgušće naseljenih zemalja na svetu (uporedi: Srbija 106, Kina 135, Monako 16.923, Namibija 2,4) ^[1]. Juna 2006. broj stanovnika Holandije bio je 16.336.000, od kojih polovina živi u najgušće naseljenom zapadu zemlje.

Holanđani su po statistikama jedan od najviših naroda na svetu, sa prosečnom visinom od 1,81 m za muškarce i 1,68 m za žene.^[2]

Stanovništvo Holandije obuhvata pripadnike nacija iz celog sveta. Holanđani čine 80,6% populacije. Najviše došljaka potiče iz Nemačke (2,4%) i Belgije (0,7%), zatim iz bivših kolonija Indonezije (2,4%) i Surinama (2%), i najzad Maroka (2%) i Turske (2,2%).

[uredi] Jezici

Holandski jezik je zvanični jezik, iako ovo nije regulisano zakonom. U provinciji Friziji koristi se i frizijski jezik. Lokalni dijalekti holandskog se često prepliću sa srodnim dijalektima nemačkog jezika.

U prekomorskim teritorijama Holandije (u Karibima), pored holandskog, zvanični su jezici papjamento ili engleski.

Holanđani imaju jaku tradiciju učenja stranih jezika. Oko 85% stanovništva govori engleski jezik, 55-60% zna nemački, a 25% francuski.

[uredi] Religije

Po religijskoj pripadnosti, stanovništvo Holandije se opredeljuje:

• 30% katolika
• 20% protestanata
• 9% ostale religije (5,8% islam, 0,6% hinduizam, budizam, judaizam i druge)
• 41% ateista

Manje od 20% ljudi redovno posećuje crkvu.^[3]

Do 1960ih, većina stanovništva je pripadala protestantskoj veroispovesti (55-60%), uglavnom kalvinizmu. Najveći broj ostalih vernika je pripadao katoličanstvu (do 40%). Sever i zapad zemlje su tradicionalno naklonjeni protestantizmu, dok jug i istok uglavnom naseljavaju rimokatolici.

[uredi] Tolerancija

Holandija je država koja je kulturno veoma tolerantna. Ovo se odnosi na legalizovanu prostituciju i eutanaziju, mogućnost korišćenja lakih droga, kao i jednaka prava homoseksualnih parova.

[uredi] Kultura

Za više informacija pogledajte Holandska kultura

[uredi] Nauka

Od svog nastanka, holandsko društvo je relativno tolerantno prema različitim religijama i mišljenjima. Često je služila kao utočište za naučnike i filozofe, poput Renea Dekarta i Džona Loka. Najpoznatiji domaći filozofi su Erazmo Roterdamski i Baruh Spinoza.

Najstariji holandski univerzitet osnovan je 1575. u Lajdenu.

Fizičar, matematičar i astronom Kristijan Hajgens otkrio je Saturnov mesec Titan, projektovao sat sa klatnom i razvio talasnu teoriju svetlosti. Holanđanin Antoni van Levenhuk je pronalazač mikroskopa. U 20. veku, Hendrik Lorenc je razvio elektromagnetnu teoriju svetlosti.

[uredi] Umetnost

Doba najvećeg blagostanja Holandske republike u 17. veku pratila su izuzetna dostignuća u kulturi, naročito slikarstvu. Ovo doba se naziva „Zlatno doba Holandije“. Najznačajniji slikari tog perioda su Rembrant van Rijn, Johanes Vermer i Frans Hals. U slikarstvu se javljaju teme karakteristične za holandsko građansko društvo: pojedinačni i grupni portreti, mrtva priroda, pejzaži, istorijske kompozicije i žanr scene.

U gradu Delftu u to vreme je počela proizvodnja plavo-belog Delftskog porcelana koji je stekao veliku popularnost u Evropi.

Zlatnom dobu pripada i dramski književnik Jost van den Vondel.

Znameniti holandski umetnici u 19. i 20. veku bili su slikar Vinsent van Gog, slikar i dizajner Pit Mondrijan i grafičar Moris Ešer.

[uredi] Praznici

Omiljeni praznik u Holandiji je Sveti Nikola (hol. Sinterklaasavond). To je porodični praznik u kome najviše uživaju deca, jer im se tada dele pokloni.

[uredi] Politika

Kraljevina Holandija je država parlamentarne demokratije i ustavna monarhija. Kralj je vladar države i predstavlja državu. Izvršnu vlast ima Savjet ministara Kraljevine Holandije, koji je odgovoran Drugom domu za poslove vlade. Predsednika i ministra imenuje kralj. Država je podeljena na 12 provincija, a granice među njima određuje parlament. Izvršni organ provincije je kraljev namesnik. Sudsku vlast ima vrhovni sud. Kraljevina se sastoji od Holandije, Arube i Holandskih Antila — sva tri dela su ravnopravna. Biračko pravo imaju svi holandski državljani stariji od 18 godina, a pasivno stariji od 21 godine. Od 31. aprila 1980. na prestolu je kraljica Beatriks Armgard iz kuće Oranje−Nasau. Presto se ravnopravno nasleđuje po muškoj i ženskoj liniji prema naslednom redu. Holandija ima dvodomni parlament: gornji dom ima 75 a donji 150 članova. Sedište parlamenta je u Hagu. Zakonski predlozi moraju biti usvojeni u oba doma i mora ih prihvatiti kraljica.

[uredi] Glavni grad

Holandija nema jedinstven glavni grad. Sedište vlade i kralja se nalaze u Hagu, kao i većina ambasada, ali po ustavu vladar polaže zakletvu u Amsterdamu.

[uredi] Reference