Starčevačka kultura

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Starčevačka kultura
Starcevo culture-sr.png
Područje prostiranja Starčevačke kulture
Regija Srednja Evropa, Balkan
Period neolit
Datumi od 5300. p. n. e.
do 4400. p. n. e.
Glavno nalazište Starčevo
Prethodnik Kultura Lepenskog Vira
Naslednik Vinčanska kultura

Starčevačka kultura (međunarodnim nazivom Starčevo-Körös-Criş kompleks) je srednjoneolitska kultura koja se rasprostirala na centralnom Balkanu tokom 4. i 5. milenijuma p. n. e. Ime je dobila po lokalitetu Starčevo, mešovitom naselju grada Pančeva.

Osnovna delatnost ove kulture bila je poljoprivreda (pšenica, proso, ječam), sakupljanje plodova, lov i ribolov. Stanovali su u glinenim kućama uglavnom pored velikih reka Dunava, Save i Morave. Pronađeni predmeti su grubo kuhinjsko posuđe i razni drugi predmeti izrađeni od poliranog kamena. Novim talasom pridošlica iz Anadolije ovu kulturu zamenila je vinčanska kultura.[1][2]

Starčevačka kultura ima anatolijsko poreklo [3]. Nastala je na mestima gde je ranije postojala mezolitska kultura Lepenskog Vira, ali ne nastavlja u potpunosti njenu tradiciju u antropološkom i kulturološkom smislu.

Stare balkanske kulture u neolitu 4500. p. n. e.

Prva iskopavanja na lokalitetu Starčevo, koji se nalazi na levoj obali Dunava, vršio je 1939. godine Miodrag Grbić. Sredinom pedesetih godina XX veka, istraživanja su vršili Milutin Garašanin kao i Draga Garašanin. Pronađene su dosta grube keramičke posude, ali i keramika oslikana sa geometrijskim ornamentima, kao i antropomorfne figurine rađene od pečene zemlje. Pronađena su i oruđa od kamena i kostiju. Datiranje nalaza nije sasvim pouzdano, ali se uzima da pokrivaju period petog milenijuma pre nove ere.

Opseg širenja Starčevačke kulture pokazuju nalazi sa lokaliteta širom Balkana i srednje Evrope, pa je tačnije koristiti naziv Starčevo-Kereš-Kriš, po najvažnijim nalazištima u Srbiji, u Mađarskoj i Rumuniji, pošto ovaj naziv označava jedinstvo tri bliske kulture: starčevačke, kereške i kriške kulture koje su obuhvatale veliko područje današnje jugoistočne Mađarske, Srbije i Rumunije.

Starčevačka kultura donosi početke stalnog naseljavanja stanovništva i poljoprivrede (pšenica, ječam i proso) i uzgajanja stoke (ovce/koze i goveda), dok su lov i ribolov manje zastupljeni.

Starčevačku kulturu smenila je vinčanska kultura.

Reference[uredi]

Literatura[uredi]

  • Robert W. Ehrich: „Starčevo Revisited“. In V. Markotic (Ed.) Ancient Europe and the Mediterranean, 1977.
  • Joni L. Manson: „Starčevo Pottery and Neolithic Development in the Central Balkans“. In William K. Barnett and John W. Hoopes (Editors) The Emergence Of Pottery: Technology and Innovation in Ancient Societies, 1995.
  • Andrew Sherratt: Economy and society in prehistoric Europe: Changing perspectives, 1997.
  • Draga Garašanin: Starčevačka kultura, 1954.
  • Милутин Гарашанин: Праисторија на тлу Србије, 1973.

Spoljašnje veze[uredi]