Starčevačka kultura

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Starčevačka kultura
Starcevo culture-sr.png
Područje prostiranja Starčevačke kulture
Geografija
Kontinent Evropa
Regija Srednja Evropa, Balkan
Zemlja Srbija, Rumunija, Hrvatska, Bugarska, Bosna i Hercegovina, Mađarska, Crna Gora, Makedonija
Glavni lokalitet Starčevo
Društvo
Jezik nepoznat
Religija prvobitni oblici religioznosti
Društveno uređenje zemljoradnici
Period
Istorijsko doba neolit
Nastanak 5300 pne
Prestanak 4400 pne
Prethodnici i naslednici
Prethodile su: Nasledile su:
Flag of None.svg Kultura Lepenskog Vira Vinčanska kultura Flag of None.svg
Portal:Arheologija
Stare balkanske kulture u neolitu 4500. p. n. e.

Starčevačka kultura je srednjoneolitska kultura koja se rasprostirala na centralnom Balkanu tokom 4. i 5. milenijuma p. n. e. Ime je dobila po lokalitetu Starčevo, mešovitom naselju grada Pančeva.

Osnovna delatnost ove kulture bila je poljoprivreda (pšenica, proso, ječam), sakupljanje plodova, lov i ribolov. Stanovali su u glinenim kućama uglavnom pored velikih reka Dunava, Save i Morave. Pronađeni predmeti su grubo kuhinjsko posuđe i razni drugi predmeti izrađeni od poliranog kamena. Novim talasom pridošlica iz Anadolije ovu kulturu zamenila je vinčanska kultura.[1][2]

Starčevačka kultura ima anatolijsko poreklo [3]. Nastala je na mestima gde je ranije postojala mezolitska kultura Lepenskog Vira, ali ne nastavlja u potpunosti njenu tradiciju u antropološkom i kulturološkom smislu.

Prva iskopavanja na lokalitetu Starčevo, koji se nalazi na levoj obali Dunava, vršio je 1939. godine Miodrag Grbić. Sredinom pedesetih godina XX veka, istraživanja su vršili Milutin Garašanin kao i Draga Garašanin. Pronađene su dosta grube keramičke posude, ali i keramika oslikana sa geometrijskim ornamentima, kao i antropomorfne figurine rađene od pečene zemlje. Pronađena su i oruđa od kamena i kostiju. Datiranje nalaza nije sasvim pouzdano, ali se uzima da pokrivaju period petog milenijuma pre nove ere.

Starčevačka kultura se često proširuje nalazima sa drugih lokaliteta sa Balkana i srednje Evrope, pa se često koristi naziv Starčevo-Kereš-Kriš, po nalazištima u Mađarskoj i Rumuniji. Ovaj naziv označava jedinstvo tri bliske kulture: starčevačke, kereške i kriške kulture koje su obuhvatale veliko područje današnje jugoistočne Mađarske, Srbije i Rumunije.

Starčevačka kultura donosi početke stalnog naseljavanja stanovništva i poljoprivrede (pšenica, ječam i proso) i uzgajanja stoke (ovce/koze i goveda), dok su lov i ribolov manje zastupljeni.

Starčevačku kulturu smenila je vinčanska kultura.

Reference[uredi]

Literatura[uredi]

  • Robert W. Ehrich: „Starčevo Revisited“. In V. Markotic (Ed.) Ancient Europe and the Mediterranean, 1977.
  • Joni L. Manson: „Starčevo Pottery and Neolithic Development in the Central Balkans“. In William K. Barnett and John W. Hoopes (Editors) The Emergence Of Pottery: Technology and Innovation in Ancient Societies, 1995.
  • Andrew Sherratt: Economy and society in prehistoric Europe: Changing perspectives, 1997.
  • Draga Garašanin: Starčevačka kultura, 1954.
  • Милутин Гарашанин: Праисторија на тлу Србије, 1973.