Vladan Desnica

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Vladan Desnica
Vladan Desnica.jpg
Datum rođenja (1905-09-17)17. septembar 1905.
Mesto rođenja Zadar
Austrougarska
Datum smrti 4. mart 1967.(1967-03-04) (61 god.)
Mesto smrti Zagreb
SFRJ
Škola Sveučilište u Zagrebu
Najvažnija dela

Vladan Desnica (Zadar, 17. septembar 1905Zagreb, 4. mart 1967) je bio srpski i jugoslovenski književnik.

Poreklo[uredi]

Vladan Desnica rođen je u Zadru u srpskoj porodici Desnica, pravoslavne veroispovesti. Njegov otac je Uroš Desnica, a majka Fani Desnica, rođ. Luković. Vladan Desnica potomak je Stojana Mitrovića Jankovića[1] (oko 1635—1687), u srpskoj narodnoj pesmi poznatog kao Janković Stojan, vođe srpskih kotarskih uskoka u XVII veku, serdara Kotara, kavaljera sv. Marka, konjičkog kapetana, zapovednika tvrđave Ostrovice.

Desnice su srpska porodica poreklom iz Srba u Lici, odakle je pradeda Vladana Desnice, Danilo Desnica, trgovac i posednik, došao u Obrovac gde mu se rodio sin Vladimir Desnica (1850—1922) koji je sa Olgom Janković, kćerkom grofa (conte veneto) Ilije Dede-Jankovića (1818—1874), potomkom Stojana Jankovića, poznatim slovenofilom, pesnikom, prvakom srpskog naroda u Dalmaciji, imao sina Uroša Desnicu (Obrovac, 28. avgust 1874 - Split, 13. jul 1941), pravnika, člana Srpske stranke, nosioca austrijskog viteštva, predsednika Dalmatinske vlade, poslanika u Narodnoj skupštini, senatora, koji je učestvovao u donošenju Zadarske rezolucije, a kao protivnik austrougarske aneksije Bosne i Hercegovine tokom Prvog svetskog rata bio interniran u Italiju. Pošto je konte Ilija Dede-Janković bio poslednji muški izdanak svoje porodice, Jankoviće su po njegovoj kćerki Olgi, nasledile Desnice, celokupnu imovinu u Islamu Grčkom, uključujući dvore Jankovića, porodičnu crkvu, zemljišne posede i dr.[2]

Uroš Desnica se oženio sa Fani Luković, kćerkom pomorskog kapetana Đure Lukovića iz Prčnja u Crnoj Gori.[3] Uroš Desnica je sa Fani Desnica, rođ. Luković imao sina Vladana Desnicu i kćerke Olgu i Natašu.

Biografija[uredi]

Vladan Desnica studirao je prava i filozofiju u Zagrebu i Parizu, diplomirao na zagrebačkom Pravnom fakultetu 1930. Radio je kao advokat, a zatim je prešao u državnu službu. 1934. pokrenuo je književno-istorijski godišnjak „Magazin sjeverne Dalmacije“, koji je uređivao dve godine i štampao ćirilicom u Splitu. U njemu je, između ostalog, objavio dva sopstvena eseja „Jedan pogled na ličnost Dositejevu” (1933/34) i „Mirko Korolija i njegov kraj” (1935). U periodu između 1935 i 1940. napisao je zbirku pripovedaka, koju je poslao beogradskom izdavaču Geci Konu. Zbirka zbog početka Drugog svetskog rata nije štampana, a sam rukopis je izgubljen.[4]

Roman „Zimsko ljetovanje“ objavio je 1950. U romanu se pripoveda o sukobu i nerazumevanju između seoskog stanovništva i građana izbeglica iz Zadra, koji su se u seosku sredinu sklonili bežeći od bombardovanja njihovog grada. Književna kritika je negativno dočekala „Zimsko ljetovanje”, jer su ton i vizija sveta u njemu bili u suprotnosti sa vladajućom komunističkom ideologijom i nezvaničnim pravilima na koji način se pisalo o Drugom svetskom ratu. Branivši se od kritika, Desnica je napisao tekst „O jednom gradu i jednoj knjizi“.[5]. Potom izlaze zbirke pripovedaka „Olupine na suncu” (Zagreb, 1952), „Proleće u Badrovcu” (1955), zbirka pesama „Slijepac na žalu” (Zagreb, 1955) i zbirka pripovedaka „Tu odmah pored nas” (Beograd, 1956). Paralelno radi na svom romanu Proljeća Ivana Galeba. Kad je delo završeno, u autoru se javio strah da ga niko neće hteti objaviti, jer je po svemu odudaralo od ondašnje književne produkcije.[6] Izdavačka kuća „Svjetlost” objavljuje roman u Sarajevu 1957. Naredne godine delo osvaja Zmajevu nagradu. Glavni junak Ivan Galeb je pedesetogodišnji propali violinista, koji se nalazi u bolnici, gde se budi iz postoperacione narkoze. On se u danima koji slede seća sopstvenog života i refleksivno meditira o različitim idejama (lepoti, umetnosti, vlasti, smrti, vremenu, itd).

Neke od njegovih pripovedaka imaju antologijsku vrednost: Posjeta, Priča o fratru sa zelenom bradom, Florjanović, Konac dana, Bunarevac, Solilokviji gospodina Pinka. U značajnija dela ubraja se zbirka pesama „Slijepac na žalu“ i drama „Ljestve Jakovljeve“.

Bavio se i filmom, napisao je scenario za film „Koncert1954. jednan od najznačajnijih filmova jugoslovenske kinematografije. Po njegovom scenariju je snimljen i film „Prvada“ 1962, a posle njegove smrti „Pred zoru“ 1974. na osnovu istoimene novele, koja je realistička analiza gradsko-seoskih odnosa u okviru ratnih dešavanja. 1974. po noveli „Florijanović“ snimljena je istoimena TV drama.

Vladan Desnica je sahranjen u srpskoj pravoslavnoj crkvici Svetog Georgija pored dvora Janković Stojana u Islamu Grčkom. Crkvu u kojoj je sahranjen su uništile hrvatske snage tokom operacije Maslenica u januaru 1993. godine.[7]

Desničina „Sabrana djela” u četiri knjige izlaze u Zagrebu u izdanju „Prosvjete” 1974. i 1975. Tada su objavljena i neka dela koja su ostala u rukopisu, kao na primer, njegov nezavršeni roman „Pronalazak Athanatika”.[6]

Bibliografija[uredi]

  • Zimsko ljetovanje - 1950 Zagreb,
  • Olupine na suncu - 1952 Zagreb,
  • Proljeće u Badrovcu - Beograd 1955,
  • Slijepac na žalu (pesme) - 1955 Zagreb
  • Tu odmah pored nas - 1956 Beograd,
  • Proljeća Ivana Galeba - 1957 Zagreb i Sarajevo,
  • Fratar sa zelenom bradom (pripovetke) - 1959 Zagreb,
  • Sabrana dela I -IV - 1975 Zagreb
  • Progutane polemike - 2001 Beograd

Reference[uredi]

  1. Rodoslov Jankovića i Desnica vid. Baština dvora Jankovića, Istorijski muzej Srbije, Beograd 2006. pp. 92.
  2. Rodoslov Jankovića i Desnica, kao i detaljnu porodičnu istoriju vid. Baština dvora Jankovića, Istorijski muzej Srbije, Beograd 2006. pp. 92.
  3. Lukovići su porodica katoličke veroispovesti. U bokokotorskom zalivu ima mnogo katoličkih porodica poreklom iz crnogorskih brda, koji su primili katoličanstvom dolaskom u primorje. Simo Matavulj govori o srpskom poreklu Lukovića u knjizi Boka i Bokelji. Lukovići su, prema porodičnom predanju, poreklom iz Foče (Srbinje) u današnjoj Republici Srpskoj, odnosno Bosni i Hercegovini, odakle su preko crnogorskih brda, došli u crnogorsko primorje u XVII veku. U prošlosti bili su najbrojnija prčanjska porodica. Rodonačelnik grane Lukovića koja se iz Prčnja preselila u Boku kotorsku, kapetan Marko Luković za zasluge stečene u ratu dobio je od venecijanskih vlasti naslov konte 27. 3. 1773. O Lukovićima iz Prčnja, vid. Don Niko Luković, Prčanj, Kotor 1937. pp. 217.
  4. Korać (2015). str. 415.
  5. Radulović (1986). str. 154.
  6. 6,0 6,1 Korać (2015). str. 416.
  7. „Godišnjica stradanja Srba u akciji „Maslenica. RTV.rs. 22. 1. 2011.  (srpski)

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]