Pravoslavlje

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Ne poistovećivati sa ortodoksija.
Pravoslavlje u svijetu

Pravoslavlje (kalk iz grčke riječi ὀρθοδοξία, koja dolazi od ὀρθός / ispravno ili pravilno i δόξα / učenje, mišljenje ili slava) predstavlja hrišćanstvo u svom izvornom i pravovernom obliku. Pojam pravoslavlja se odnosi na celokupno pravoverno hrišćanstvo, koje počiva na Svetom pismu i Svetom predanju, odnosno na apostolskoj vjeri i odlukama sedam vaseljenskih sabora. Pravoslavni hrišćani ispovedaju izvorni Nikejsko-carigradski simbol vjere. Pravoslavlje je oličeno u postojanju Pravoslavne crkve, pod kojom se podrazumijeva zajednica autokefalnih pomjesnih crkava, koje su u punom međusobnom jedinstvu. Pravoslavna crkva se smatra jedinstvenom, svetom, sabornom i apostolskom crkvom, koju je osnovao Isus Hristos u Jerusalimu i koja je nakon Vaskrsenja i Vaznesenja Gospodnjeg primila blagodat Duha svetoga na dan Pedesetnice.[1][2][3]

Pravoslavna crkva[uredi | uredi izvor]

Vaseljenski patrijarh Vartolomej I, poglavar Carigradske patrijaršije i „prvi među jednakim“ poglavarima pomesnih pravoslavnih crkava
Detaljnije: Pravoslavna crkva

Pravoslavna crkva sastoji se iz pomjesnih crkavaautokefalnih i autonomnih crkva.

Autokefalna crkva je samostalna pomjesna crkva, administrativno i kanonski potpuno nezavisna od drugih pomjesnih crkava. Autonomna crkva je zavisna pomjesna crkva, ima teritorijalnu i administrativnu nezavisnost, ali se nalazi u sastavu neke autokefalne crkve.

Sve one se nalaze u jedinstvenom kanonskom i liturgijskom zajedništvu.

Rasprostranjenost[uredi | uredi izvor]

Pravoslavlje je drugi po brojnosti ogranak hrišćanstva, odmah nakon katolicizma. Procjenjuje se da ima ukupno oko 300 miliona pravoslavnih vjernika u cijelom svijetu.

Pravoslavlje je tradicionalno rasprostranjeno na Balkanu — među Srbima, Grcima, Crnogorcima, Bugarima, Makedoncima, Rumunima i dijelu Albanaca. U istočnoj Evropi je rasprostranjeno najviše među istočnoslovenskim narodima (Rusima, Ukrajincima i Bjelorusima), a takođe i među Moldavcima, Gagauzima, Gruzinima, Abhazima i Osetima. Pored Rusa, pravoslavlje je zastupljeno i kod drugih naroda koji žive u Rusiji.

U savremenom svijetu, u zemlje s većinskim pravoslavnom stanovništvom mogu se ubrojati:

Pravoslavlje je u većem broju zastupljeno i u Bosni i Hercegovini (36%) i Kazahstanu (40%). Osim toga, zastupljeno je još i u Finskoj, Estoniji (14%), Letoniji (9%), Litvaniji (4%), Kirgistanu i Albaniji (25%). Pravoslavni vjernici takođe čine većinu stanovništva u faktički nezavisnim međunarodno nepriznatim državama Abhaziji, Južnoj Osetiji i Pridnjestrovlju.

U okviru Bosne i Hercegovine pravoslavni vjernici čine većinu stanovnika Republike Srpske i najveći dio stanovnika Distrikta Brčko, dok u Kazahstanu pravoslavni vjernici čine većinu u oblastima Kustanaj i Severni Kazahstan.

Manje grupe pravoslavnih vjernika žive u Poljskoj, Slovačkoj, Mađarskoj, Turskoj i Azerbejdžanu.

Pravoslavnima se još nazivaju i drevnoistočne crkve, koje ispovijedaju dogmate samo prva tri vaseljenska sabora. Vjernici ovih crkava čine većinu stanovništva u sljedećim državama:

Vernici drevnoistočnih crkvi takođe čine većinu stanovništva u faktički nezavisnoj međunarodno nepriznatoj državi Nagorno-Karabah.

Učenje[uredi | uredi izvor]

Simbol vjere[uredi | uredi izvor]

Osnovna učenja Pravoslavne crkve su iznijeta u Nikejsko-carigradskom simbolu vjere koji je usvojen na vaseljenskim saborima u prvim vijekovima hrišćanstva. Oni su bili obavezujući za cijelu Crkvu, sve do Velikog raskola (1054).

Vjerujem u jednoga Boga Oca, Svedržitelja, Tvorca neba i zemlje i svega vidljivog i nevidljivog.
I u jednoga Gospoda Isusa Hrista, Sina Božijeg, Jedinorodnog, od Oca rođenog pre svih vijekova; Svjetlost od Svjetlosti, Boga istinitog od Boga istinitog; rođenog, a ne stvorenog, jednosuštnog Ocu, kroz Koga je sve postalo;
Koji je radi nas ljudi i radi našeg spasenja sišao s nebesa, i ovaplotio se od Duha Svetoga i Marije Djeve, i postao čovek;
I Koji je raspet za nas u vrijeme Pontija Pilata, i stradao i bio pogreben;
I Koji je vaskrsao u treći dan, po Pismu;
I Koji se vazneo na nebesa i sjedi sa desne strane Oca;
I Koji će opet doći sa slavom, da sudi živima i mrtvima, Njegovom carstvu neće biti kraja.
I u Duha Svetoga, Gospoda, Životvornoga, Koji od Oca ishodi, Koji se sa Ocem i Sinom zajedno poštuje i zajedno slavi, Koji je govorio kroz proroke.
U jednu, svetu, sabornu i apostolsku Crkvu.
Ispovijedam jedno Krštenje za oproštenje grijehova.
Čekam vaskrsenje mrtvih.
I život budućega vijeka.
Amin.

Svete tajne[uredi | uredi izvor]

Detaljnije: Svete tajne
Srpski pravoslavni krst

Svete tajne su hrišćanski obredi, i u pravoslavlju to su:

Sveta tajna, svaka za sebe, stavlja pečat na zajednicu Boga i čovjeka. Svete tajne krštenje, pomazanje i sveštenstvo se ne mogu ponoviti, dok se ostale tajne ponavljaju.

Hrišćanski život[uredi | uredi izvor]

Pravoslavna vjernica u Kijevsko-pečerskoj lavri. Žene za vrijeme posjete crkvi (manastiru) glavu pokriju maramom.
Paljenje svijeće, jedan od simbola pravoslavlja.

Najznačajniji aspekti pravoslavnog hrišćanskog života jesu post, molitva, ispovest, liturgija i pričešće. I post i molitva imaju za cilj da čovjeku pomognu da lakše savlada sve teškoće koje pred njega dolaze i da zasluži Carstvo nebesko.

Značajna odlika Crkve jesu sveci koji su svojim životom i djelima doprinijeli mnogo dobrobiti Crkve. Oni su još ovdje na zemlji svojim usavršavanjem u hrišćanskim vrlinama postali bliski Bogu i zaslužili život vječni i Carstvo nebesko. Mnogi od ovih svetitelja su još za života činili čuda, iscjeljivali teške bolesnike i mnoge utješili i na ispravan put izveli. Neki su i poslije smrti činili čuda preko svojih netruležnih moštiju. Čuda svetaca su jedan od mnogih dokaza istinitosti Pravoslavlja.

Najvažnija uloga pravoslavnih hramova je da služe kao mjesto gdje živa Crkva — vjernici, uznose Bogu svoje molitve, a najvažniji dio crkvenog života jeste Sveta liturgija tj. bogosluženje, koje se služi nedjeljom i drugim praznicima u hramovima. Osim liturgije, vrše se jutarnje i večernje molitve, časovi i bdenija, koja ujedno imaju poučni karakter — katiheza. Liturgiju služi sveštenik sa prisutnim vjernim narodom, a uz pomoć pijevnice koja nije neophodna ako narod zna da odgovara na liturgiji. Tako okupljeni na zajedničku molitvu i blagodarenje Gospodu, sveštenoslužitelj i vjerni narod – osenjeni mističnim dejstvom Duha Svetog – predstavljaju istinsku Crkvu Hristovu.

Najveći značaj u životu pravoslavnih imaju Božićna i Vaskršnja liturgija, kao i svi drugi praznici vezani za život Isusa Hrista. Posebno je značajno bogosluženje na Veliku subotu na njegovom Svetom Grobu u Jerusalimu, tokom kojeg se čudesno pojavljuje Blagodatni oganj (grč. Ἄγιον Φῶς) koji predstavlja vidljivu projavu Duha Svetoga i potvrdu vaskrsenja Isusa Hrista. Blagodatni oganj se „priziva“ nakon što se prethodno provjeri da u hramu ne postoje bilo kakva zapaljiva sredstva. Nakon priziva Duha Svetoga jerusalimski patrijarh prima oganj na svoju svijeću i predaje ga prisutnima. Vjernici tvrde da oganj pri dodiru ne stvara opekotine, niti osjećaj visoke temperature.

Najznačajnije djelo na kojem se zasniva liturgija jeste Biblija koje čini Stari i Novi zavjet, kao i Sveto predanje. Za pravoslavlje je posebno značajan Novi zavjet koji predstavlja život i učenje Gospoda Isusa Hrista.

Pravoslavlje se izražava kroz sabornost, tj. kroz iskustvo Crkve, budući da je istinita zajednica u Duhu Svetom. Zasniva se na poštovanju Gospoda Isusa Hrista i njegovog učenja, Bogorodice i Svetih Otaca. Sveti Oci za Pravoslavlje predstavljaju samolitvenike i uopšte pomoćnike u čovjekovom opštenju sa Bogom; a ikone u pravoslavlju predstavljaju mjesto blagodatnog prisustva, prozore ka nebesima. Poštovanje svetih ikona zasniva se ne samo na samoj sadržini nego i na vjeri u blagodatno prisustvo te sadržine.

Bogosluženje u Pravoslavlju je veoma obimno i složeno, a karakterišu ga u prvom redu tri osnovne crte:

  • U Pravoslavnom bogosluženju s najvišom hrišćanskom nadahnutošću sjedinjeno je najdragocjenije nasljeđe antike sa duhovnim viđenjem ljepote ovoga svijeta.
  • Pravoslavlje odlikuje religijski realizam. Pravoslavno bogosluženje sadrži uspomenu na sve Crkvene događaje.
  • Karakteristična crta Pravoslavlja jeste kosmizam. Pravoslavlje je okrenuto ne samo ljudskoj duši nego i čitavoj tvorevini.

Osim toga, Pravoslavlje prati mističko iskustvo koje pretpostavlja iskorak iz sebe i duhovni dodir sa božanskim svijetom, naročito u Svetoj Tajni Evharistije, koja je vrhunac Pravoslavne religioznosti. Najzad, Pravoslavlje ne poznaje moral koji bi se mogao izdvojiti i tretirati kao posebna filozofska oblast. Pravoslavlje moral izvodi iz dogmatike, tako da je moral praktična primena dogmata, tj. način spasavanja čovjekove duše.

Sveštenstvo[uredi | uredi izvor]

Sveštenici, odnosno pripadnici klera, mogu biti samo muškarci. Postoje dvije vrste sveštenstva: bijelo (hramovni sveštenici) i crno sveštenstvo (monaštvo). Sveštenstvo se dijeli u tri stepena: đakonski, prezviterski i episkopski.

Episkop može da vrši sve svete tajne osim da postavlja drugog episkopa, za to su potrebna dva ili više episkopa, a imenuje ga sabor episkopa. Sveštenik može da vrši skoro sve svete tajne, osim što ne može da rukopolaže druge sveštenike, uloga đakona je da pomaže svešteniku i episkopu.

Celibat je obavezan samo za monaštvo, uključujući i episkopat.

Zanimljivosti[uredi | uredi izvor]

U Dalmaciji je postojala drevna narodna oznaka za pravoslavce. Zvali su ih stare ruke, što dolazi od njihovog zadržavanja starog obreda (pravovernog).[4] Katolici su upražnjavali "novi zakon" (obred).

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

Literatura[uredi | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]