Mađarska

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Mađarska
Magyarország
Flag of Hungary.svg
Coat of arms of Hungary.svg

Himna:
Isten, áldd meg a Magyart
Bože, blagoslovi Mađare
{{{alt}}}
Glavni grad Budimpešta
Službeni jezik mađarski
Vladavina
Oblik države Parlamentarna republika
 — Predsednik Janoš Ader
 — Premijer Viktor Orban
Istorija
Nezavisnost
 — Osnivanje Mađarske 896.
 — Kraljevina Mađarska 1000.
 — Raspad Austrougarske 1918.
 — Republika Mađarska 1989.
Pristup u EU 1. maj 2004.
Geografija
Površina
 — ukupno 93.027,44 km2(109)
 — voda (%) 0,74
Stanovništvo
 — 2014. 9.879.000 [1](87)
 — 2001. 10.198.315
 — gustina 107,2/km2(92)
Ekonomija
BDP / PKM ≈ 2016.
 — ukupno $265 milijardi(57)
 — po stanovniku $26.941(49)
Valuta forinta
 — kod valute HUF
Ostale informacije
Vremenska zona UTC +1 (CET)
UTC +2 (CEST)
Internet domen .hu¹‍
Pozivni broj +36

1 Takođe i .eu kao članica Evropske unije

Mađarska (mađ. O ovoj zvučnoj datoteci Magyarország ) kontinentalna je država u srednjoj Evropi.[2] Nalazi se u panonskoj niziji i graniči se sa Slovačkom na severu, Ukrajinom i Rumunijom na istoku, Srbijom i Hrvatskom na jugu, Slovenijom na jugozapadu i Austrijom na zapadu. Glavni i najveći grad je Budimpešta. Mađarska je danas članica Evropske unije, NATO pakta, Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj, Višegradske grupe i Šengenskog ugovora. Zvanični jezik je mađarski, koji pripada grupi ugro-finskih jezika i koji je najrasprostranjeniji neindoevropski jezik u Evropi.[3]

Nakon perioda naseljavanja prostora današnje Mađarske od strane Kelta, Rimljana, Huna, Slovena, Gepida i Avara, krajem 9. veka formira se država Mađara sa Arpadom na čelu, čiji je naslednik bio Stefan I Mađarski, koji je krunisan za kralja 1000. godine. Na prostoru označavanom kao zemlje krune Svetog Stefana narednih 918. godina se nalazila Kraljevina Ugarska. Ona je tokom istorije svog postojanja menjala svoje granice i državno-politički status, a tokom srednjeg veka u mnogim trenucima bila važna politička sila u Evropi kao i jedan od kulturnih centara Zapadnog sveta.[4] Nakon 150 godina provedenih pod vlašću Habzburške Monarhije i Osmanskog carstva (1541—1699), usledio je period prestanka osmanske vlasti i integracije Mađara u Habzburšku monarhiju, koja je kasnije prerasla u dvojnu monarhiju Austrougarsku (1867—1918).

Vojnim gubitkom u Prvom svetskom ratu, Austrougarska i njena Kraljevina Ugarska se raspadaju, a od centralnog dela njene teritorije se stvara nova nezavisna Mađarska. Trijanonskim sporazumom se određuju granice nezavisne Mađarske, koja je u odnosu na bivšu Kraljevinu Ugarsku imala 72 procenta teritorije i 64 procenta stanovnika manje. Iako su stanovništvo ovih teritorija činili pretežno nemađari, na njima je ostao da živi i jedan deo mađarskog stanovništva, odnosno oko jedna trećina populacije koja je na popisu iz 1910. godine govorila mađarski jezik. Za razliku od Austrougarske, nova nezavisna Mađarska nije imala status velike sile, a u njenim granicama se nije našlo ni pet od deset najvećih gradova Kraljevine Ugarske, kao ni pomorske luke.[5][6][7] Usledio je period autoritarnog režima i izgubljen Drugi svetski rat nakon čega Mađarska pada pod sovjetsku sferu (1947—1989). Iako je svetsku pažnju privukla revolucija 1956, ona je ugušena a Mađarska je napuštanje Istočnog bloka započela tek 1989. godine.

Od 1989. Mađarska je demokratska parlamentarna republika, svrstava se u razvijene države.[8] Mađarska je jedna od 30 najpopularnijih turističkih destinacija na svetu, sa preko 10 miliona poseta godišnje.[9] U Mađarskoj se nalazi najveći sistem termalnih izvora na svetu i drugo najveće termalno jezero (Heviz), najveće jezero u Srednjoj Evropi (Balaton) i najveća stepska oblast u Evropi (Hortobađ).[10]

Mađarska je do 1. januara 2012. godine, kada je na snagu stupio novi Ustav, nosila naziv Republika Mađarska.[11]

Geografija[uredi]

Glavni članak: Geografija Mađarske

Položaj[uredi]

Države sa kojima se Mađarska graniči su: Slovačka, Ukrajina, Rumunija, Srbija, Hrvatska, Slovenija i Austrija. Površina države iznosi 93.011,4±0,01 km². Mađarska se nalazi između 45° i 49° severne geografske širine, i 16° i 23° istočne geografske dužine.

Geologija i reljef[uredi]

Wiki letter w.svg Ovaj odeljak treba proširiti.

Ravnice Panonske nizije pokrivaju veći deo Mađarske. Najvažnije regije u Panonskoj niziji su Mala mađarska ravnica i Velika mađarska ravnica. Najviša tačka je 183 metra.

Prekodunavska Mađarska je brdovitiji predeo na zapadu od obronaka Alpa u oblasti Alpokalja (Alpska stopala) preko centralne zone Prekodunavskih planina i Mečeka do Vilanj planina na jugu. Najviša tačka ove oblasti je „Írott-kő“ visine 882 metra.

Najviši vrhovi nalaze se na Karpatima na severu uz granicu sa Slovačkom kao Severne mađarske planine (najviši vrh: Kekeš, 1014 m).

Vode[uredi]

Wiki letter w.svg Ovaj odeljak treba proširiti.
Jezero Balaton

Mađarsku deli po pola Dunav (Duna); druge velike reke su Tisa (Tisza) i Drava (Dráva), dok na zapadu zemlje leži veliko jezero Balaton. Osim toga, Mađarska ima najveće termalno jezero na svetu, jezero Heviz.

Flora i fauna[uredi]

Wiki letter w.svg Ovaj odeljak treba proširiti.

Fitogeografski Mađarska pripada srednjoevropskoj provinciji cirkumborealne oblasti u okviru borealnog potcarstva holarktičkog florističkog carstva.

Mađarska ima 10 nacionalnihparkova, 145 rezervata prirode i 35 zaštićenih predela.

Klima[uredi]

Klima je kontinentalna, sa hladnim i vlažnim zimama i toplim letima, a relativna izolacija karpatskog basena ponekad izaziva suše. Prosečna godišnja temperatura je 9,7 °C. Najviša izmerena temperatura je 41,9 °C u Kiškunhalašu 20. jula 2007. a najniža −35 °C u Miškolcu 16. februara 1940. Prosečna najviša temperatura leti je od 23 °C do 28 °C a prosečna najniša zimska temperatura je od −3 °C do −7 °C. Prosečne godišnje padavine iznose 600 mm. Oblast oko Pečuja se ponekad svrstava u Sredozemnu klimu ali je ova oblast tek neznatno toplija od ostatka zemlje i u njoj takođe zimi pada sneg.

Nacionalni parkovi[uredi]

U Mađarskoj postoji 10 nacionalnih parkova. Nacionalni parkovi Agtelek i Hortobađ se nalaze na spisku Svetske baštine

Istorija[uredi]

Ovaj članak je deo serije o istoriji Mađarske
Istorija Mađarske
Coat of arms of Hungary.svg
Glavni članak: Istorija Mađarske

Pre doseljavanja Mađara[uredi]

Današnja teritorija Mađarske je od 9. godine. p. n. e. do kraja 4. veka bila deo rimske provincije Panonije. U 4. veku su je naselili Huni pod vođstvom Atile, biča Božijeg. Potom ovo područje naseljavaju germanska plemena. Nakon njih dolaze Avari i Sloveni.

Dolazak Mađara u Panonsku niziju pod vođstvom Arpada

Prapostojbina Mađara[uredi]

Mađarska prapostojbina (Magyar Őshaza), je teorijska prapostojbina Mađara. Neki veruju da je bila smeštena istočno od Urala, dok je neki stavljaju na zapadnu stranu. Najpouzdaniji izvori je stavljaju na mesto današnjeg autonomnog okruga Hantija-Mansija, Ruske Federacije. Odatle su proto-Mađari se preselili južno, na teritorije zvane Magna Hungarija.

Naziv Magna Hungarija [12] (lat. Magna Hungaria), prvi put se spominje u spisima dominikanskog Fratra Julijana iz 1235. godine. To je lokacija gde su se naselili proto-Mađari i smeštena je na zapadnoj strani planine Ural, u regiji danas poznatoj po imenu Baškortostan, što je autonomna oblast u Rusiji. Mađari su se odatle pomerali ka jugozapadu u naselili Levediju i Etelkez, pre nego što su definitivno se nastanili na današnje prostore. Ostatak proto-Mađara je ostao i osnovao Paskatir u regiji današnjeg Baškotorstana.

Oko 833. godine, mađarska plemena su živela u takozvanoj Magna Hungarije koja je bila smeštena u okolini Urala i Levediji koja je bila egzistirala između reka Don i Dnjepar, i bila su u direktnom dodiru sa velikim carstvom Hazara.

Mađari su, u vremenskom periodu od 850. do 860. godine, iz svoje domovine Levedije bili potisnuti od strane Pečenjeza i prešli su na nove prostore koje su nazvali Etelkez (Etelköz). Mađari su stigli do Dunava negde oko 880. godine. Svoje latinsko ime Ugari po mnogim izvorima Mađari su dobili u ovom periodu. Po jednoj teoriji ime Ugari je poteklo od turske reči On-Oghur što bi značilo deset plemena[13], koji se odnosio na sedam mađarskih i tri kabarska plemena.[14] Takođe je i ime Utiguri Onoghur mogući izvor[15].

Mađarske hronike, tradicija i istoričari, mađarsko poreklo i identitet vezuju za plemena koja su došla u Karpatski basen u nekoliko talasa. Početak je vezan za Hune, koji su pozvani od strane Rimljana 361. Nastavljeni su sa Sekeljima, koji tvrde da su potomci Huna. Posle 586. dolaze Avari i na kraju 895. Mađari sa Arpadom na čelu.

Kao deo mađarske nacije računaju se i pripadnici članova naroda starosedelaca u Panonskoj niziji i članovi nekih drugih grupe naroda koji su kasnije došli i utopili se među etničke Mađare, kao što su: Jasi, Kumani, Sasi, Švabe, Slovaci, Ukrajinci, Srbi, Hrvati, Bugari i tako dalje.

Srednjovekovna Ugarska[uredi]

Mađari su Panoniju naselili 896, pod vođstvom Arpada. Mađari su 1001. primili hrišćanstvo, a Sveti Stefan Mađarski se krunisao za kralja. Ugarskom su vladali Arpadovići od 1001. do 1301, nakon čega pada pod strani uticaj.

Kraljevina Ugarska je zauzimala prostore današnje Mađarske, današnje Slovačke, pa sve do Transilvanije (Erdelja) u današnjoj Rumuniji, Karpatske Rutenije, Vojvodine (današnje severne Srbije), i još neke manje teritorije. Pored ovoga u koegzistenciji sa centralnim ugarskim kraljevstvom u personalnoj uniji su bile i Hrvatska i Slavonija, koje Austrougarskom nagodbom ulaze u sastav ugarskog dela carstva. Sve ove teritorije zajedno sa Kraljevinom Ugarskom su nosile zajednički naziv Zemlje krune Svetog Stefana i to od 1102. do 1918. godine.

Prvi vladari ugarskog kraljevstva su bili iz dinastije Arpadovića. U ranom 14. veku, ova dinastija je bila zamenjena sa Anžujskom dinastijom, a kasnije sa Jageloncima i takođe u raznim periodima sa nedinastičkim, nenaslednim, vladarima Žigmundom Luksemburškim i Matijom Korvinom.

Slabljenje i pad Ugarske[uredi]

U Mohačkoj bici 1526. Mađarska je pretrpela poraz od strane Turaka i prestala da postoji kao nezavisna država. Posle ove bitke, jedan deo Mađarske pada pod vlast Osmanskog carstva, drugi ulazi u sastav Habzburške monarhije, dok treći (Transilvanija) postaje polunezavisna država pod vrhovnom vlašću Osmanskog carstva.

U okviru Habzburške monarhije[uredi]

Glavni članak: Habzburška Ugarska

Krajem 17. veka, Habzburška monarhija zaposeda Transilvaniju i otomanske teritorije u Panonskoj niziji, tako da svi Mađari dolaze pod vlast Habzburga. U periodu reformacije, Mađari prilaze luteranstvu i kalvinizmu.

Mađari su 1848. godine podigli revoluciju protiv Habzburga, zahtevajući nacionalna prava. Ono što su Mađari tražili od Habzburga, nisu hteli da daju nemađarskom stanovništvu tadašnje Ugarske, što je jedan od razloga što su pripadnici ostalih narodnosti tadašnje Ugarske - Srbi, Hrvati, Slovaci i Rumuni, stali na stranu Habzburgovaca. Mađari su izgubili rat, a samim tim nisu ni ostvarili svoja nacionalna prava.

Austrougarska[uredi]

Glavni članak: Austrougarska

Posle 1860. godine, Habzburška politika prema Mađarima se menja, tako da je 1867. godine Habzburška monarhija transformisana u Austrougarsku, u kojoj je Ugarska dobila veliki stepen autonomije. Granica između Austrije i Ugarske je išla rekom Lajtom. 8. juna 1867. Franc Jozef je krunisan u Budimu krunom Svetog Stefana. Budim je postala njegova rezidencija kao kralja Ugarske. Kraljica Elizabeta (Erzsébet királyné) je naročito mnogo vremena provodila u Budimu sa ugarskom aristokratijom.

Mađarska u 20. veku[uredi]

Ovaj ugovor je ostao punovažan sve do raspada monarhije 1918. godine, kada se posle Prvog svetskog rata i poraza Centralnih sila, Ugarska Kraljevina raspala, Na centralnom području nekadašnje kraljevine formirana je Mađarska Demokratska Republika, a ostali delovi bivše kraljevine su pripali nacionalnim državama nemađarskih naroda, koji su naseljavali Ugarsku kraljevinu. Poslednji monarh Austrougarske, Karlo I, krunisan je 1916. u Budimpešti kao Karlo IV, kralj Ugarske. Napustio je presto 13. novembra 1918. i otišao u Švajcarsku.

72% teritorije koja je činila Kraljevinu Ugarsku u Austrougarskoj pripalo postojećim susednim zemljama Austriji i Rumuniji i novoformiranim državama Čehoslovačkoj i Kraljevini Jugoslaviji. Novoformiranoj Poljskoj pripao je Čarni Dunajec na Karpatima (deo nekadašlje županije Arva), a grad (županija) Fiume (Rijeka) pripala je 1924. godine Italiji. Nove granice su ozvaničene i ratifikovane 1920. godine Trijanonskim sporazumom, ostavljajući oko 3,5 miliona etničkih Mađara van matice. Ovo je bilo uređeno u skladu sa sporazumom poznatim kao 14 tačaka američkog predsednika Vudroa Vilsona. Nakon kratkotrajnih Mađarske Demokratske Republike, Mađarske Sovjetske Republike i Srpsko-mađarske republike Baranja-Baja nastupa period Kraljevine Mađarske od 1920. do 1946.

U Drugom svetskom ratu (1939—1945), Mađarska je bila na strani sila Osovine. Pod komandom regenta Mikloša Hortija učestvovala je u razbijanju Jugoslavije 1941. godine zbog čega se tadašnji premijer Pal Teleki ubio, posle čega su mađarske trupe okupirale Bačku, Baranju, Međumurje i Prekumurje. Odredi stranke Strelasti krstovi učestvovali su u mnogim zločinima nad Srbima na okupiranim teritorijama posebno u toku Novosadske racije.

Narodna Republika Mađarska je u periodu 1945—1989. bila pod sovjetskim uticajem. Bila je članica Varšavskog ugovora. Do antikomunističke i antisovjetske pobune je došlo 1956. pod vođstvom Imre Nađa ali je ona ugušena a Mađarskom je vladao Janoš Kadar do sloma komunizma. Država je 1989. nakon revolucije izvršila tranziciju u demokratski višepartijski sistem i prešla na kapitalističko uređenje slobodnog tržišta i promenila ime u Republika Mađarska.

Mađarska je članica Evropske unije od 1. maja 2004. godine.

Stupanjem na snagu novog Ustava 1. januara 2012, ime države se promenilo iz Republika Mađarska (mađ. Magyar Köztársaság) u Mađarska (mađ. Magyarország).

Stanovništvo[uredi]

Glavni članak: Demografija Mađarske

Prema popisu[16] iz 2011. u Mađarskoj živi 9.937.628 stanovnika. Od toga Mađari čine 83,7%, Romi (3,1 %), Nemci (1,3 %), Slovaci (0,3%), Rumuni (0,2%), Hrvati (0,2%) Srbi (0,1%) i drugi (0,6%). Čak 14,7% odbilo je da se izjasni.

Oko 99% stanovništva govori mađarski, ugrofinski jezik koji nije u srodstvu ni sa jednim susednim jezikom. Zaštićeni manjinski jezici su grčki, nemački, rumunski, slovački, slovenački, srpski i hrvatski jezik.

Intraetničke grupe Mađara su: Sekelji, Paloci, Kumani, Jasi, Jasu i Čango Mađari.

Neke susedne zemlje imaju znatne mađarske manjine, pogotovo Slovačka, Rumunija (u Transilvaniji) i Srbija (u Vojvodini).

Broj stanovnika Mađarske je 9.937.628 (2011).

Veroispovest: rimokatolici (39%), kalvinisti (11,6%), luterani (2,2%), grkokatolici (1,8%), druge religije (1,9%), neizjašnjeni (27,2%) i bez religije (16,7%).

Prema rezultatima genetskih istraživanja, među stanovništvom Mađarske su najzastupljenije sledeće patrilinearne (Y-DNK) haplogrupe:[17]

Najveći gradovi[uredi]

U Mađarskoj zvanično postoji 298 gradova. Najveći i jedini milionski grad je prestonica države, Budimpešta, a zatim slede: Debrecin, Segedin, Miškolc, Pečuj, Đer, Njiređhaza, Kečkemet, Sekešfehervar.

 

Izvor: ?
Grad Teritorija Populacija
Toronto
Budimpešta
Debrecin
Debrecin
Segedin
Segedin
1. Budimpešta Budimpešta 1.740.041 Miškolc
Miškolc
Pečuj
Pečuj
Đer
Đer
Njiređhaza
Njiređhaza
2. Debrecin Hajdu-Bihar 207,594
3. Segedin Čongrad 170,052
4. Miškolc Boršod-Abauj-Zemplen 166,823
5. Pečuj Baranja 156,801
6. Đer Đer-Mošon-Šopron 131,564
7. Njiređhaza Sabolč-Satmar-Bereg 117,658
8. Kečkemet Bač-Kiškun 114,226
9. Stolni Beograd Fejer 101,722
10. Sombathelj Vaš 79,348
11. Solnok Jas-Nađkun-Solnok 74,341
12. Tatabanja Komarom-Estergom 70,003
13. Kapošvar Šomođ 67,686
14. Erd Pešta 65.277
15. Vesprem Vesprem 64.024
16. Bekeščaba Bekeš 63.752
17. Zalaegerseg Zala 61.849
18. Šopron Đer-Mošon-Šopron 61.390
19. Jegra Heveš 56.166
20. Velika Kaniža Zala 49.302

Privreda[uredi]

Glavni članak: Privreda Mađarske

Privreda Mađarske je srednje veličine, strukturno, politički i institucionalno otvorena tržišna visokodohodovna ekonomija, deo jedinstvenog tržišta Evropske unije. Privreda Mađarske je prošla kroz period liberalizacije tržišta od početka 90ih kao deo tranzicije iz socijalističke u tržišnu ekonomiju, poput većine ostalih država bivšeg Istočnog bloka. Mađarska je članica Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj od 1995, Svetske trgovinske organizacije od 1996, i članica Evropske unije (nakon referenduma gde je ostvarena podrška 83,8 % izašlih glasača) od 2004. Mađarska je prva država u kojoj je otvoreno predstavništvo kineske agencije za promociju investicja.

Privatni sektor čini 80% BDP Mađarske. Strane investicije i vlasništvo firmi je rasprostranjeno, a kumulativne strane investicije iznose više od 70 milijardi dolara. Glavne privredne grane su rudarstvo, metalurgija, proizvodnja građevinskih materijala, prehrambena industrija, tekstilna industrija, hemijska a posebno farmaceutska industrija i proizvodnja automobila. Glavni poljoprivredni proizvodi su pšenica, kukuruz, suncokret, krompir, šećerna repa, kao i mesne prerađevine, od svinjskog, goveđeg i živinskog mesa i mlečni proizvodi.

Valuta Mađarske se zove forinta (znak: Ft; kod: HUF) koja je uvedena 1946. Mađarska kao članica Evropske unije je u obavezi da radi na uvođenju zajedničke valute evra što podrazumeva ispunjavanje mastrihtskih kriterijuma.

U poslednje vreme struktura stranih direktnih investicija je pomerena iz jeftine tekstilne industrije i prehrambene industrije u proizvodnju automobila, obnovljive energije, informacione tehnologije i turizam.

Politika[uredi]

Glavni članak: Politika Mađarske
Zgrada parlamenta u Budimpešti

Predsednika Mađarske (Elnök) bira parlament svakih 5 godina. Predsednik ima malu stvarnu vlast, on predlaže predsednika vlade parlamentu koji ga bira, i ima ulogu glavnokomandujućeg.

Premijer (ministar-predsednik, Miniszterelnök) ima glavnu ulogu u izvršnoj vlasti u skladu sa Ustavom Mađarske. Predsednik vlade bira i smenjuje ministre po sopstvenom nahođenju. Svaki kandidat za ministra mora proći otvoreno ispitivanje pred jednim ili više parlamentarnih odbora, te ga predsednik mora formalno prihvatiti.

Mađarski parlament (državni sabor, Országgyűlés) je jednodoman i ima 199 zastupnika. To najviše državno telo predlaže i odobrava zakone koje predlaže premijer. Stranka mora osvojiti najmanje 5% glasova građana da bi ušla u parlament. Državni izbori za parlament održavaju se svake 4 godine.

Ustavni sud Mađarske (Alkotmánybíróság) je najviše sudsko telo, ima 15 članova i pravo da spreči zakone koje oceni neustavnim (ne odnosi se na zakone usvojene dvotrećinskom većinom).

Ustav Mađarske (osnovno zakon, Alaptörvény) je usvojen 18. aprila 2011, a stupio je na snagu 1. januara 2012. godine. Nasledio je Ustav iz 1949. (detaljno revidiran 1989). U martu 2013. parlament je usvojio set amandmana koji su proširili krug lica ovlašćenih da pokreću postupak pred Ustavnim sudom, ograničili delokrug Ustavnog suda, utvrdili obaveznu starosnu granicu za penzionisanje za sudije i tužioce, utvrdili obavezu studenata da određeni period rade u Mađarskoj kao nadoknadu za školarinu, ograničili predizbornu propagandu na državne medije, kao i naglasili ulogu porodice i dozvolili vlastima da u određenim zonama zabrane boravak beskućnika.

Administrativna podela[uredi]

Glavni članak: Mađarske županije
Karta Mađarske

Mađarska je službeno podeljena na 40 pokrajina: 19 županija (mađ. megye), 20 gradskih županija (mađ. megyei város) i glavni grad (mađ. föváros), Budimpeštu.

Geografski i politički Mađarska je podeljena na:

Saobraćaj[uredi]

Mreža auto-puteva u Mađarskoj

Mađarska se nalazi u središnjem delu Panonske nizije, pa je izrazito ravničarska zemlja, što pogoduje razvoju svih vidova saobraćaja. Druga važna osobina zemlje značajna za saobraćaj je da je Mađarska podunavska zemlja.

Mađarska ima razvijen drumski, železnički, vazdušni i vodeni saobraćaj. Budimpešta, kao prestonica države, do te mere je značajan čvor u državnoj saobraćajnoj mreži, da se kaže da „svi putevi vode do Budimpešte“.

Karta železničke mreže u Mađarskoj

Ukupna dužina železničke mreže u Mađarskoj je 7.606 km (1998. godine), od čega je oko 97% standardne širine koloseka. Elektrificirano je 2.270 km železnice, a dužina pruga sa dvojnim kolosekom je 1.236 km. Ovo govori o razvijenosti železničke mreže i može se reći da svako značajnije mesto u zemlji ima železničku stanicu i vezu železnicom. Glavni železnički čvor je Budimpešta. Budimpešta je takođe jedini grad u Mađarskoj sa gradskom železnicom i sa metro sistemom, jednim od najstarijih u svetu (pogledati: Budimpeštanski metro).

Ukupna dužina drumskih puteva u Mađarskoj je 188.490 km, od čega je sa čvrstom podlogom 81.950 km. Dužina auto-puteva trenutno iznosi 1.013 km (2007. godine), ali se u narednim godinama očekuje brza izgradnja novih deonica.

Današnji državni auto-putevi i oni koji će biti izgrađeni u bliskoj budućnosti povezuju prestonicu Budimpeštu sa obodom zemlje i prestonicama susednih zemalja. Oni se uglavnom pružaju trasama Evropskih koridora, a nose dvoznačne nazive „M+broj“.

Mađarska je kontinentna zemlja i stoga nema pomorskih luka. Od luka u okolnim zemljama najveći značaj za njenu privredu ima luka Rijeka u Hrvatskoj. Sa druge strane, rečni saobraćaj je razvijen i međunarodnog je značaja. Dužina rečnih vodenih puteva u Mađarskoj je 1373 km (1997. godine).

Najvažniji vodeni put u zemlji je reka Dunav, važan panevropski plovni put (Koridor 7) koji povezuje srednju Evropu sa oblašću Crnog mora i Balkana. Važne luke na Dunavu su: Budimpešta, Baja i Dunaujvaroš. Dunav je takođe važna turistička maršuta u Mađarskoj i danas je sve više marina i drugih turističkih sadržaja duž njegovih obala. Pored Dunava plovna je i reka Tisa, a postoje i plovni kanali.

U Mađarskoj postoji 45 zvanično upisanih aerodroma, od kojih je 16 sa čvrstom podlogom. 5 aerodroma u državi ima a IATA kod (IATA Airport Code) i, samim tim, međunarodni značaj.

Najveći i najvažniji aerodrom u zemlji je budimpeštanski Međunarodni aerodrom „Franc List“ (Feriheđ), udaljen 16 km jugoistočno od grada. To je bio i jedini državni aerodrom do 1994. godine. Zbog svog izvarednog položaja ovaj aerodrom je i važan regionalni saobraćajni čvor. Drugi po značaju aerodrom je Međunarodni aerodrom „Šarmelek“, koji je najviše okrenut turizmu na Balatonu. Aerodromi u Đeru, Debrecinu i Pečuju su pred otvaranjem.

Svetska baština[uredi]

Mađarski folklor.

Na spisku Svetske baštine Uneska nalaze se sledeća mesta[18]:

Za buduće upise, Mađarska je predložila dvorac u Estergomu, poluostrvo Tihanj na Balatonu, budimske termalne pećine, dvorac i parkove Višegrada, sistem utvrđenja i ušće reke Vah u Dunav u Komoranu, mrežu seoskog arhitektonskog nasleđa, državnu farmu u Mezeheđešu, drvene crkve severnog Karpatskog basena, fosile iz Ipoljtartnoca, predmodernističku arhitekturu Edena Lehnera i granice Rimskog carstva u Mađarskoj.

Reference[uredi]

  1. Hungarian Central Statistical Office Census Data 2011. Retrieved 28 March 2013.
  2. United Nations Statistics Division - Standard Country and Area Codes Classifications
  3. Rosenhouse & Kowner (2008). str. 82.
  4. Fenyo (2007). str. 1.
  5. Hungary - Overview | Open-Site.org
  6. Bernstein, Richard (9. 8. 2003). „East on the Danube: Hungary's Tragic Century”. The New York Times. Pristupljeno 11. 11. 2008. 
  7. „Hungary”. Encarta. Arhivirano iz originala na datum 31. 10. 2009. Pristupljeno 12. 11. 2008. 
  8. World Bank Country Classification, 2007
  9. „UNWTO World Tourism Barometer” (PDF). World Tourism Organization. Pristupljeno 30. 7. 2012. 
  10. „Search – Global Edition – The New York Times”. International Herald Tribune. 29. 3. 2009. Arhivirano iz originala na datum 27. 3. 2009. Pristupljeno 20. 9. 2009. 
  11. „Mađarska: Kontroverzni ustav stupio na snagu”. Radio-televizija Republike Srpske. 1. 1. 2012. Pristupljeno 3. 1. 2012. 
  12. The long and wonderful voyage of Frier Iohn de Plano Carpini, Pristupljeno 11. 4. 2013.
  13. Marcantonio (2002). str. 33.
  14. Rady (2000). str. 12.
  15. Sinor (1990). str. 143.
  16. 2011 Hungary Census Report
  17. Hungary - Atlas of Genetic Genealogy
  18. Hungary

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]