Smederevo

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Smederevo
Grb Smedereva
Grb
Osnovni podaci
Država  Srbija
Okrug Podunavski okrug
Region Južna i istočna Srbija
Stanovništvo
Stanovništvo Rast 64.175
Aglomeracija 77.808
Gustina stanovništva 537 st./km²
Geografske karakteristike
Koordinate 44°40′ SGŠ; 20°56′ IGD / 44.66° SGŠ; 20.93° IGD / 44.66; 20.93 Koordinate: 44°40′ SGŠ; 20°56′ IGD / 44.66° SGŠ; 20.93° IGD / 44.66; 20.93
Vremenska zona UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Nadmorska visina 73 m
Površina 484 km²
Smederevo na mapi Srbije
Smederevo
Smederevo
Smederevo na mapi Srbije
Ostali podaci
Gradonačelnik Jasna Avramović (SNS)
Poštanski kod 11300
11303
11304
11305
11330
Pozivni broj 026
Registarska oznaka SD
Veb-sajt www.smederevo.org.rs

Smederevo je grad u Podunavskom okrugu. Nalazi se na obalama Dunava u severoistočnom delu Srbije. Prema popisu iz 2011. bilo je 64.175 stanovnika (prema popisu iz 2002. bilo je 62.805 stanovnika).

Smederevo je sa izgradnjom Smederevske tvrđave 1430. postala prestonica Srpske despotovine pošto je Beograd, dotadašnja prestonica, vraćen Ugarskoj 1427. godine. Smederevsku tvrđavu je osnovao tadašnji srpski despot Đurađ Branković. Smederevska tvrđava je tada predstavljala najveću ravničarsku tvrđavu u Evropi.

Smederevo je danas veliki industrijski centar.

Nazivi[uredi]

Grad je poznat po još nekim nazivima na drugim jezicima: lat. Smederevo, grč. Сфентером, nem. Semendria, rum. Semendria, mađ. Szendrő, tur. Semendire.

Smederevski amblem[uredi]

Smederevo koristi amblem u dve nijanse plave boje, što odudara od heraldičkih principa. Takođe, lenta sa godinom 1430. smeštena je preko štita, što je neuobičajeno. Elementi amblema su: šest belih diskova raspoređenih 3+2+1, koji predstavljaju grožđe, Smederevska tvrđava na čijoj je kuli pojednostavljeno prikazan veliki natpis sa kule, tamno plave i bele grede horizontalno postavljene (predstavljaju Dunav).

Geografski položaj[uredi]

Smederevo se nalazi na 40° 40’ severna geografske širine i 20° 56’ istočne geografske dužine. Nalazi se u severoistočnom delu Republike Srbije, na drugoj po veličini evropskoj reci Dunavu. Od prestonice Beograda udaljen je svega 46 km.

Klima[uredi]

Smederevo ima više stepsko kontinentalnu nego umereno kontinentalnu klimu. Srednja godišnja temperatura u gradu je 11,4 °C. Srednja januarska temperatura je tek nešto ispod nule (-0,6 °C), dok julska dostiže prosečnih 21,9 °C. Tokom prolećnih meseci (mart, april i maj) prosečna temperatura iznosi oko 14 stepeni. Tokom jeseni (septembar, oktobar i novembar) prosečna temperatura je 9,6 stepeni. U Smederevu padne oko 650 mm vodenog taloga godišnje. Najviše je padavina u maju (72 mm) i junu (86 mm) a najmanje u februaru (38 mm).

Istorija[uredi]

Prvi pomen Smedereva nailazimo godine 1019. u povelji vizantijskog cara Vasilija II kada je ovde uspostavljena jedna od episkopija novostvorene Ohridske arhiepiskopije. Sledeći pisani pomen o Smederevu nalazi se i u povelji kneza Lazara iz 1381. godine, u kojoj se spominje manastir Ravanica i sela i imanja koja poklanja „u Smederevu ljudini Bogosavu s općinom i s baštinom“. Naselje dobija na značaju tek u XIV veku sa povlačenjem srpske države na sever pred turskim naletima. 1427, nakon smrti svog prethodnika Stefana, despot Đurađ Branković je po prethodno utvrđenom dogovoru morao da ugarskom kralju vrati Beograd. Kao grad sa tradicijom prestonice Smederevo se izdvojilo odmah po izgradnji Smederevske tvrđave 1430. godine. Sve do 1459. godine grad je bio sedište Despotovine na čelu sa despotom Đurđem Brankovićem. Nakon toga grad potpada pod vlast Turaka. Iako je razoren u sukobu 1459, Turci uviđaju njegov izuzetno povoljan položaj na Dunavu i dograđuju utvrđenje sada za svoje potrebe. Tokom dugog perioda bio je sedište Smederevskog sandžaka, sve do dolaska Austrijanaca 1718. 1739. grad je opet pod Turcima. Međutim razvoj grada za vreme Austrougara nastavljen je otvaranjem prve osnovne škole 1806. godine, za vreme Prvog srpskog ustanka. U to vreme u gradu je osnovan Praviteljstvujušči sovjet, na čelu sa Dositejem Obradovićem i Smederevo je ponovo postalo prestonica.

Pod nemačkom okupacijom, 5. juna 1941 Smederevo je doživelo katastrofalnu eksploziju. Eksploziju je izazvala municija koju su okupatori prevozili željeznicom i skladištili u tvrđavi.[1] Tom prilikom poginulo je preko 3.000 ljudi, a ceo grad je bio porušen i delom zatrpan zemljom.

Sa početka 20. veka grad je brojao 7.000 stanovnika, a danas prema poslednjem popisu iz 2003. godine ima 62.900 stanovnika u gradu i 116.000 u selima ubraja se u deset najvećih gradova u zemlji. Na širem području grada, računajući i sedam prigradskih naselja, Smederevo broji 77.808 stanovnika (po popisu iz 2002. godine. Karađorđev dud je spomenik prirode - botaničkog karaktera ali i znamenito mesto iz istorije Smedereva. Pod ovim stablom je 8. novembra 1805. godine vožd Karađorđe, vođa Prvog srpskog ustanka, u prisustvu srpskih starešina i ustanika primio ključeve Smederevske tvrđave od turskog zapovednika grada, dizdara Muharema Guše. Predaja ključeva je izvršena na svečan način, jer su Turci ostavili Srbima mnogo topova i municije, a Karađorđe im je dozvolio da izađu iz Smedereva sa vojnim častima i sitnim oružjem i da lađama odu niz Dunav u Vidin, u Bugarsku.

Značenje toponima[uredi]

Smederevo oko 1860. - slika Anastasa Jovanovića

Postoje mnoga mišljenja o značenju toponima Smederevo.

  1. Italijanski istoričar Antonio Bonfini (1427.–1503.) u svome delu Rerum Hungaricarum decades IV cum dimidia navodi da ime Smedereva potiče od Svetog Andreje (Inače, mađarski naziv za Smederevo koji se do danas zadržao u ovom jeziku je Szendrő).
  2. U delu Ohridska arhiepiskopija u početku XI veka Stojan Novaković je napisao: Poznato je poodavno da je Smederevo pokvareno EIS MONTE AUREO, jer je grad podignut na mestu nekadašnjeg rimskog grada Mons Aureus, što u prevodu znači Zlatno brdo. Ova rimska naseobina zabeležena je na Pojtingerovoj karti koja potiče iz IV veka.
  3. Postoji mišljenje da je toponim Smederevo složenica dve reči : smet i drevo zbog izrazito gustih hrastovih šuma na ovom području.
  4. Toponim Smederevo po nekim izvorima vuče poreklo od srednjovekovnog muškog imena Smender
  5. Mnogi autori smatraju da je poreklo ovog toponima iransko-hazarskog porekla. U prevodu sa iranskog Semender znači krajnja vrata. Upravo tako se zvao i hazarski grad koji se nalazio na jugozapadnoj obali Kaspijskog jezera. Krajem X veka Hazarsko carstvo nestaje i mnogi stanovnici Semendera, bežeći pred najezdom osvajača, uputili su se u naše krajeve, nazivajući svoja nova naselja imenima svojih ranijih prebivališta.

Kultura[uredi]

U gradu se nalazi Karađorđev dud, muzej u Smederevu, centar za kulturu Smederevo, radio Smederevo... Smederevo ima više spomenika kulture među kojima su Smederevska tvrđava, crkva Svetog Georgija u Smederevu, zgrada Okružnog suda u Smederevu, zgrada Opštinskog doma u Smederevu, crkva Uspenja Presvete Bogorodice na Starom smederevskom groblju i drugi.

Administrativna organizacija[uredi]

Nakon Drugog svetskog rata, Smederevo je dobilo značajnu ulogu kao administrativni centar. Pre toga Smederevo je sa svojom oblašću pripadalo Dunavskoj banovini (sedište Novi Sad). Tokom Drugog svetskog rata Smederevo je bilo sedište dela Dunavske banovine koji je bio okupiran isključivo od strane Nemačke vojske (Šumadija, Braničevo i Banat, koji je kasnije ustanovljen kao posebna autonomna regija pod vlašću banatskih Nemaca). Od 1945. godine novostvorena država FNRJ (Federativna Narodna Republika Jugoslavija) a potom i SFRJ (Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija) podeljena je na oblasti (krajeve) čiji su sastavni delovi bile opštine. Smederevo je posle 1945. godine postalo sedište Smederevske oblasti, koja je obuhvatala Grad Smederevo (naselje Smederevo i njemu gravitirajuća prigradska naselja) i još 7 opština.

Trenutna administrativna struktura[uredi]

Demografija[uredi]

Glavni članak: Demografija Smedereva
Demografija[5]
Godina Stanovnika
1948. 14.206
1953. 18.328
1961. 27.182
1971. 40.192
1981. 55.369
1991. 63.884 62.227
2002. 65.443 62.805
2011. 64.175

Broj stanovnika u Smederevu i prigradskim naseljima u periodu od 1948. do 2011. godine.

Godina
1948.
1953.
1961.
1971.
1981.
1991.
2002.
2006.
2011.
Broj stanovnika 24.761 29.663 39.793 54.257 69.814 76.984 77.808 83.7681 77.808

Broj stanovnika u opštini Smederevo u periodu od 1948. do 2011. godine.[6]

Godina
1948.
1953.
1961.
1971.
1981.
1991.
2002.
2006.
2011.
Broj stanovnika 59.545 66.132 77.682 90.650 107.366 110.768 109.809 117.1341 108.209
1 Zajedno sa izbeglim stanovništvom sa Kosova i Metohije

Izvor: Republički zavod za statistiku Srbije, popis 2011, knjiga popisa 9 (Uporedni pregled broja stanovnika od 1948. do 2011. godine-podaci po naseljima i opštinama)

Važne godine i datumi[uredi]

Obrazovanje[uredi]

Osnovne škole u Smederevu:

Srednje škole u Smederevu:

Saobraćaj[uredi]

Wiki letter w.svg Ovaj odeljak treba proširiti.

Poznate ličnosti vezane za Smederevo[uredi]

               
Učesnici Olimpijskih igara iz Smedereva

Gradovi pobratimi[uredi]

Galerija[uredi]

Panorama Smedereva

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. Dan kada je stao život u Smederevu („Politika“, 7. jun 2014)
  2. 1964. — Prve mesne zajednice u Smederevu su bile: Donji Grad, Carina, Leštar i Slavija. One su osnovane Statutom opštine Smederevo koji je stupio na snagu 9. jula 1964. godine.
    1982. — Skupština opštine je na zajedničkoj sednici svih veća donela odluku o izmeni i dopuni statuta kojom je utvrđena organizacija mesnih zajednica. Iz MZ Donjeg Grada su izdvojene MZ Karađorđev Dud i Plavinac, iz MZ Carine su izdvojene MZ 4. Jul (danas MZ Sveti Sava) i Papazovac, i iz MZ Leštar izdvojene su MZ Ladna Voda i Zlatno Brdo. Katastarska opština Lipe II (Lipe 2) je postala MZ 25. Maj – tog maja.
  3. Zvanični sajt MZ Zlatno Brdo www.zlatnobrdo.org.rs (srpski)
  4. Zvanični sajt MZ 25. Maj 25maj.weebly.com (srpski)
  5. Popis stanovništva - Smederevo pop-stat.mashke.org (srpski)
  6. Popis stanovništva - Opština Smederevo pop-stat.mashke.org (srpski)
  7. Smederevo je Srpska Hirošima www.sdcafe.rs (srpski)

Spoljašnje veze[uredi]

Sajtovi o Smederevu[uredi]

Smederevske institucije[uredi]

Ostalo[uredi]