Iran

Iz projekta Википедија

Koordinate: 32° 29′ 46" SG Š, 54° 17′ 42" IGD

Islamska Republika Iran (persijski: جمهوری اسلامی ايران) je država u jugozapadnoj Aziji. Na zapadu graniči sa Irakom i Turskom, na severu sa Jermenijom, Azerbejdžanom i Turkmenistanom i na istoku s Afganistanom i Pakistanom. Osim toga, na severu izlazi na Kaspijsko more, a na jugu na Persijski zaliv i Omanski zaliv, deo Indijskog okeana.

U Iranu prevladava planinski reljef, posebno u zapadnom delu u kojem živi većina stanovništva (planinski lanci Zagros i Alborz (Elburs) sa najvišom tačkom Irana, 5671 m visokim Damavandom). Uz Persijski zaliv reljef je nizijski, a na istoku preovladavaju slabo naseljene ravne pustinje sa povremenim slanim jezerima.

Islam je najzastupljenija i državna religija. Velika većina muslimana su šiiti. Stanovništvo uglavnom govori iranskim jezicima, među kojima se ističe persijski kojim govori nešto više od polovine stanovništva. Na severozapadu zemlje živi velika azerbejdžanska zajednica (oko 17 miliona stanovnika, više nego u susednom Azerbejdžanu).

Nakon islamske revolucije 1979. Iran je postao republika, ali uz izabrani parlament i predsednika odlučujuću reč u mnogim pitanjima i pravo veta na većinu odluka imaju verske vođe na čelu sa vrhovnim vođom (ovu funkciju je do svoje smrti 1989. obavljao Ajatolah Homeini).

Iranska privreda se temelji na proizvodnji nafte i poljoprivredi. Iran je četvrti po veličini izvoznik nafte i ima 10% dokazanih svetskih rezervi. Industrijska proizvodnja zaostaje po produktivnosti za zemljama sličnog BDP-a.

Sadržaj 1 Ime države 2 Istorija 3 Geografija 3.1 Klima 4 Demografija 5 Pokrajine 6 Vidi još

[uredi] Ime države

Iranci svoju državu zovu Iran još od davnina. Staroiranski oblik tog imena je Arjanam sa značenjem zemlja arijevaca.

Do 20. veka uobičajeni naziv Persija potiče od ahemenida, koji su u 6. veku pne. osnovali prvo persijsko carstvo. Ono se sastojalo iz prostora oko sadašnje provincije Fars oko grada Širaz, od koje se izvodi Farsi, naziv persijskog jezika. Stari grci su tu provinciju zvali Persis.

Geografski pojam Iran, obuhvata celokupnu iransku visoravan. To jest, državu Iran kao i pojedine oblasti susednih država.

[uredi] Istorija

Za više informacija pogledajte Persijsko Carstvo.

Za više informacija pogledajte Seleukidsko carstvo.

Za više informacija pogledajte Sasanidsko Carstvo.

Za više informacija pogledajte Timuridsko Carstvo.

[uredi] Geografija

[uredi] Klima

Raznoliki pejzaži Irana stvaraju nekoliko klimatskih područja. Na severnoj granici (Kaspijsko more), temperatura padne zimi i ispod nule dok leti retko pređe 29°S. Uzvišenja na zapadu (planina Zagros) takođe imaju niske temperature. Ta područja imaju oštre zime s dnevnim temperaturama ispod nule i velikim snežnim padavinama. Istočni i centralni baseni su suvi, ponegde pustinje, a imaju manje od 200 mm kiše. Prosečna temperatura leti prelazi 38°S. Obalska područja Persijskog i Omanskog zaliva na jugu Irana imaju blage zime i vlažna i topla leta. Godišnje padavine se kreću između 135 mm i 355 mm.

[uredi] Demografija

Za više informacija pogledajte Demografija Irana.

Stanovništvo čini široka lepeza etničkih grupa i većina pripada mediteranskoj, kavkaskoj ili alpskoj grani indoevropske porodice naroda, potomcima prvih arijevskih doseljenika na iransku visoravan, ali su česte migracije i osvajanja učinili da iransko stanovništvo čine i brojne druge etničke grupe: Turci, Kurdi, Baluči, Luri, Turkmeni, Arapi, Jermeni i Asirci. Takođe, u Iranu trenutno živi i oko milion i po pripadnika nomadskih plemena Kučan, Kaškai, Šahševan, Afšar, Bahtijar, Gilak i drugih. Velike političke i ekonomske promene u širem i bližem okruženju zemlje uticale su na sastav stanovništva. Iran je poslednjih decenija privukao mnogobrojne izbeglice iz inostranstva kao i radnu snagu, prvenstveno s indijskog potkontinenta i iz jugoistočne Azije, što je još više doprinelo raznolikosti njegovog stanovništva.

[uredi] Pokrajine

Za više informacija pogledajte Pokrajine Irana.

Iran se sastoji od 30 pokrajina:

Teheran Kom Markazi Gazvin Gilan Ardabil Zandžan Istočni Azerbejdžan Zapadni Azerbejdžan Kurdistan Hamadan Kermanšah Ilam Lorestan Kuzestan

Čahar Mahal i Baktijari Kohkilujeh i Bujer Ahmad Bušer Fars Hormozgan Sistan i Baludžistan Kerman Jazd Isfahan Semnan Mazandaran Golestan Severni Korasan Razavi Korasan Južni Korasan

Iranska ostrva nisu prikazana na mapi. Ona pripadaju pokrajini Hormozgan (broj 20 na mapi).

[uredi] Vidi još

• Đina B. Nahai
• Istorija Arijevaca