Opština Leposavić

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Opština Leposavić
Grb
Osnovni podaci
Država  Srbija
Okrug Kosovskomitrovački okrug
Stanovništvo
Stanovništvo 18.600 (2015)
Geografske karakteristike
Površina 539 km2
Ostali podaci
Vremenska zona UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Predsednik opštine Zoran Todić (SLS)
Veb-sajt www.leposavic.rs

Opština Leposavić je najsevernija opština južne srpske pokrajine Kosovo i Metohija. Površina joj je 750 km², i nalazi se u dolini Ibra. Ograničena je sa istoka padinama Kopaonika, sa zapada padinama Rogozne, i obuhvata 72 sela sa ukupno 18.500 stanovnika. Neka naselja koja su danas u ovoj opštini su tek 1953. godine pripojena Kosovu i Metohiji (Lešak, Belo Brdo, Vračevo, Berberište)

Geografski položaj[uredi]

Leposavić je najsevernija opština Kosova i Metohije. Nalazi se sa desne strane reke Ibra. Pripada južnom i središnjem delu ibarsko-kopaoničkog kraja. Obuhvata planinske oblasti jugozapadnog Kopaonika i severoistočne padine Rogozne.[1]

Današnja opština je formirana 1960. godine, od nekadašnjih opština Lešak, Leposavić i Slatina.[2] Zakonom o područjima, opštinama i srezovima u Narodnoj Republici Srbiji, objavljenom u Službenom glasniku 12. decembra 1959. godine, opštini je pripalo dvadeset katastarskih opština, odnosno naseljenih mesta: Beluće, Berberište, Bistrica, Bare, Belo Brdo, Borova, Vračevo, Guvnište, Donji Krnjin, Zemanica, Isevo, Lešak, Miokoviće, Ostraće, Postenje, Potkomlje, Rvatska, Trebiće, Ćirkovići, Crnatovo. Ove katastarske opštine su pripadale Deževskom srezu sa središtem u Novom Pazaru (Berberište), Kopaoničkom srezu sa sedištem u Brusu (Zemanica, Crnatovo, Belo Brdo, Miokoviće) i Studeničkom srezu, sa sedištem u Raškoj (sva ostala naselja). Time je 170 km2 teritorije uže Srbije pripojeno autonomnoj oblasti Kosovu i Metohiji.[3] Godine 1963. donet je Ustav, kojim je Kosovsko-metojhijska oblast postala autonomna pokraijna.

Opština Leposavić sada ima 7 mesnih zajednica, Lešak, Leposavić i Sočanica, Belo Brdo, Vračevo, Bistrica i Šaljska Bistrica i 72 sela.[2]

Klima[uredi]

U opštini su prisutne:

  • umerenokontinentalna klima do nadmorske visine 800 m. Maksimalna temperatura od 38,5 °C se dostiže u julu i avgustu, a minimalna -28,5 °C u drugoj polovini januara i prvoj polovini februara, dok je srednja temperatura. Prvi mrazevi počinju krajem septembra ili u oktobru, a prvi sneg polovinom novembra i traju do maja, najčešće oko Ibra i njegovih pritoka. Najčešće duvaju severni, severozapadni i jugoistočni vetar (kosovac).[4]
  • subalpska klima, na visinama od 800 m do 1300 m. Odlikuje se hladnim zimama i umereno toplim letima, pri čemu je jesen toplija od proleća.[5]
  • planinska klima, na visinama iznad 1300 m. Zastupljena je na Kopaoniku i Rogozni. Najhladniji je mesec januar, a najtopiji avgust. Sneg traje po 150 dana u godini, a magle 94.[5]

Prirodna bogatstva[uredi]

Biljni i životinjski svet[uredi]

Raznovrsnost biljnog sveta zavisi od nadmorske visine, koja se kreće od 400, gde preovlađuju barska vegetacija i obradive površine u dolini Ibra, do 2017 metara, gde preovlađuju šumska i planinska vegetacija. Šume, livade i pašnjaci zauzimaju 56% terigorije opštine. U nižim oblastima rastu vrba, jova i topola, dok se na većim visinama hrast i bukva, u zajednici sa drugim vrstama, cer, jasen, javor, crni i beli grab, jasika, leska, glog, kleka.[6] Na većim nadmorskim visinama se nalaze četinari bor, jela, smreka, omorika, smrča. U blizini mesta Dublje, nalazi se oko 150 cerovih stabala, na površini od 1 hektara, koji su zaštićeno prirodno dobro.[7]

Na šumskim proplancima, pašnjacima i u vrletima raste šumsko voće: jagoda, kupina, borovnica, drenjina, leska, trnjina, šipurak, divlja jabuka, divlja kruška. Takođe se nalazi livadsko i šumsko cveće: visibaba, narcis, ljubičica, ruža, snežni cvet, orhideja, vres, bela rada i druge. Ima i lekovitog bilja: iva, đurđevak, maslačak, majčina dušica, hajdučka trava, kantarion,bokvica, zova, kamilica, lipa, glog, klek. U endeme spadaju Pančićeva potočarka (lat. Cardamine pancicii), runolist, srpska lala (lat. Tulipa serbica), kopaonička ljubičica (lat. Viola Copanicensis).[7]

Od životinjskog sveta su zastupljeni[8]:

Hidrografija[uredi]

Reka Ibar, koja u svom gornjem toku ima vrlo čiste vode. U manje hidrološke objekte spadaju bare, izvori i termomineralni izvori:

Demografija[uredi]

Položaj opštine na karti Kosmeta

Većinu stanovnika opština čine Srbi, a prisutne su i druge etničke zajednice, najviše Albanci i Bošnjaci.[2]

Pre 1999. otprilike 600 kosovskih Albanaca je živelo u 3 sela na jugu opštine (Košutovo, Bistrica i Ceranje), koja su danas skoro prazna, a njihovi stanovnici uglavnom sada žive u južnom delu Kosovske Mitrovice. Na celokupnoj teritoriji opštine od juna 1999. godine počele su da pristižu interno raseljena lica sa celog Kosmeta, i njihov broj danas iznosi 2.500, od kojih su 203 Romi. Oko polovine od tog broja Roma, interno raseljenih lica, je iz Vučitrna, Kline, Prizrena i Obilića, a druga polovina je iz Romske Mahale iz Kosovske Mitrovice. Oko 1.200 IRL srpske nacionalnosti živi kod svojih rođaka, a ostali u kolektivnim centrima u Leposaviću, Lešku i Sočanici. Značajan broj Muslimana živi u selima Berberište, Vračevo i Rvatska. Samo Leposavić i Lešak imaju status gradskog naselja.

Etničke struktura po godinama:

  • 1991. godina:
    • UKUPNO 16.291
    • Srbi 14.306 (87,8%)
    • Albanci 1.101 (6,7%)
    • Muslimani 600 (3,7%)
  • 1999. godina:
    • UKUPNO -----
    • Srbi 15.365
    • Albanci 902
    • Muslimani 940
  • 2006. godina:
Demografija
Godina/Populacija Srbi  % Albanci  % Bošnjaci  % Romi  % Ukupno
Popis 1991. godine 14,306 87.8 1,101 6.7 600 3.7 163 1.0 16,291
Januar 1999. godine 15,365 - 902 - 940 N/A N/A N/A N/A
Trenutne brojke 18,000 67 240 203 App. 18,500
Izvori: Popis 1991. godine: Građanski popis stanovništva; Nacionalna struktura opština (Statistički biro Jugoslavije, Beograd, 1993), stranice 123-125 ; Brojke 1999. godine: Lista sela na Kosovu i Metohiji (UNHCR, 9. mart 1999).

Infrastruktura[uredi]

Kroz opštinu prolazi veoma važan regionalni put u dužini od 38 kilometara, koji povezuje Kosovo o Metohiju sa užom Srbijom.

Postoji Zdravstveni centar u Leposaviću, kao i ambulante u selima Sočanica, Lešak, Vračevo i Belo Brdo.

U opštini se nalaze 4 osnovne škole od kojih su 3 na srpskom jeziku (OŠ „Leposavić” u Leposaviću sa izdvojenim odeljenjima u Drenu, Jošanici i Kijevčiću, OŠ „Stana Bačanin” u Lešku, sa izdvojenim odeljenjima u Vračevu, Belući, Belom Brdu, Miokoviću, Ostraću, Donji Krnjin i OŠ „Vuk Karadžić” u Sočanici, sa izdvojenim odeljenjima u Gornjoj Sočanici i Vuči) i jedna na albanskom jeziku u selu Bistrica sa desetak učenika. Srednjih škola ima 2 (Poljoprivredna škola „Priština“ u Lešku.[9][10], Srednja škola „Nikola Tesla”), koliko i fakulteta Prištinskog Univerziteta (Učiteljski fakultet iz Prizrena i Fakultet za fizičku kulturu iz Prištine) i dve više škole Viša Ekonomska škola, kojoj je bilo sedište u Peći i Viša Saobaraćajna škola, kojoj je sedište bilo u Uroševcu. Oni su zajedno sa Institutom za srpsku kulturu — Priština izmešteni u opštinu Leposavić 1999.

Privreda[uredi]

Do 1991. godine cela se privreda zasnivala na industriji, odnosno DP „Kopaonik”, koji posluje u okviru složenog sistema Trepči. Značajno mesto sada zauzima drvna industrija, zahvaljujući velikom šumskom fondu, koji zauzima gotovo polovinu površine. Prozivodi se tehničko drvo, ogrevno i druge vrste prostornog drveta, kao i šumska građa. Osim toga, u okviru metalne industrije ovde posluju[11] „PPT – Zglobni ležajevi” preduzeće za izradu zglobnih ležajeva, osnovano 2000. godine[12] i fabrika „Ivo Lola Ribar“ za rezervne delova za TE „Obilić“, kao i veliki broj malih privrednika.

Poljoprivreda je takođe jedna od osnovnih delatnosti, ali su uslovi za njen razvoj veoma skromni, prevashodno zbog nedostatka zemljoradničkih zadruga i otkupnih stanica za poljoprivredne proizvode.[11]

Uslovi za poljoprivrednu proizvodnju su veoma skromni. Poljoprivredna proizvodnja bi mogla da se poboljša aktiviranjem zemljoradničkih zadruga i otkupnih stanica za poljoprivredne proizvode, koji bi se plasirali fabrikama za njihovu dalju preradu.

Ekonomija[uredi]

Opšta ekonomska situacija u opštini je nepovoljna. Stopa nezaposlenosti je visoka, a posebno je visoka u poljoprivredi, posebno imajući u vidu da u opštini preovlađuje poljoprivredno stanovništvo. Veliki je broj i raseljenih lica koja žive u opštini.

Kultura[uredi]

  • Centar za kulturu „Sava Dečanac“ sa bibliotekom i domovima kulture u Leposaviću, Lešku i Sočanici[11]
  • KUD „Kopaonik“, društvo osnovano 1998. godine, čiji se rad na kulturnim, folkornim i pevačkim delatnostima zasniva na očuvanju tradicije, kulture i nacionalnog identiteta Srba na čitavom prostoru Kosova i Metohije[11][13]

Kulturno-prosvetnu funkciju vrše i Dom kulture Sveti Sava iz Istoka, Narodna biblioteka Sveti Sava, pozorište iz Gračanice, Kulturno-umetničko društvo „Kopaonik”.

Religija[uredi]

Glavna religija je srpska pravoslavna. Pravoslavne crkve postoje u naselju Leposavić (Crkva svetog Vasilija Ostroškog iz 2002), u naselju Lešak (Crkva Presvete Bogorodice) i u selima (Manastir Vračevo, Manastir Svete Petke u Ceranjskoj reci, Crkva Svetog Nikole u Zemanici, Crkva na Dublju, posvećena Velikoj Gospojini, istočno od sela Duboka, Crkva u Drenovi posvećena Blagovestima, Crkva Raspeća Hristovog u Uliju), crkva u Guliju kao i pravoslavni Manastir Sočanica, sa crkvom posvećena Usekovanju svetog Jovana Krstitelja.

Nastanak većina naselja u opštini se vezuje za crkvene praznike. Veliki broj meštana prisustvuje proslavama crkvenih praznika, nakon kojih se organizuje kulturno umetnički program.[14]

Arheološka nalazišta i spomenici[uredi]

Arheološki lokaliteti u opštini Leposavić[15]:

Arheološka nalazišta se ne nalaze u funkciji turizma.[15]

Sport[uredi]

U Leposaviću deluje Sportski savez.

Registrovani sportski klubovi u opštini Leposavić:

  • Fudbalski klub „Kopaonik” Lešak,
  • Fudbalski klub „Ibar„ Leposavić,
  • Fudbalski klub „Sočanica„ Sočanica,
  • Fudbalski klub „Kosmet„ Leposavić,
  • Omladinski fudbalski klub „Lešak„,
  • Ženski odbojkaški klub „Leposavić„,
  • Košarkaški klub „Leposavić„,
  • Košarkaški klub „Lešak„,
  • Karate klub „Tomari„,
  • Karate klub „Leposavić„,
  • Šah klub „Kosmet„,
  • Planinarsko-skijaško društvo „Kopaonik„,
  • Klub sportskih ribolovaca „Pastrmka„,
  • Teniski klub „Leposavić„,
  • Atletski klub „Leposavić„,
  • Ski klub „Skiroos„,
  • Odbojkaški klub „Sport-Kop„ Leposavić,
  • Stonoteniski klub „Lešak„,
  • Stonoteniski klub „Leposavić„,
  • Ženski rukometni klub „Sočanica„,
  • Stonoteniski klub „Galič„ Sočanica
  • Fitnes klub „KIM FITNES TIM„
  • Karate klub „Leposavić„

Sportska turistička organizacija Leposavić je organizator opštinskih takmičenja u malom fudbalu, rukometu, odbojci, košarci, stonom tenisu kao i prolećnog i jesenjeg krosa. Takođe organizuju Radničke sportske igre, na kojima se svake godine, preko 400 radnika nadmeće u 15 takmičarskih disciplina. Organizuju se i akcije „Žene u rekreaciji“, Seoske Uskršnje igre, Biznis liga.

Izvori[uredi]

  1. ^ Strateški plan 2016, str. 21.
  2. 2,0 2,1 2,2 Strateški plan 2016, str. 17.
  3. ^ RTS & 21. 1. 2015.
  4. ^ Strateški plan 2016, str. 15.
  5. 5,0 5,1 Strateški plan 2016, str. 16.
  6. ^ Strateški plan 2016, str. 27.
  7. 7,0 7,1 Strateški plan 2016, str. 28.
  8. 8,0 8,1 Strateški plan 2016, str. 29.
  9. ^ Poljoprivredna škola Priština u Lešku, Pristupljeno 10. 4. 2013.
  10. ^ Poljoprivredna škola Priština u Lešku unapređuje poljoprivredu i stočarstvo[mrtva veza], 10 oktobar 2012, Produkcija Piksel, pristup 31. mart 2013
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 Opština Leposavić: Opšte informacije Arhivirano na sajtu Wayback Machine (februar 14, 2013) (na jeziku: engleski), Pristupljeno 26. 1. 2013.
  12. ^ PPT Zglobni ležajevi, Pristupljeno 26. 1. 2013.
  13. ^ Upoznaj Srbiju: KUD „Kopaonik[mrtva veza]
  14. ^ Strateški plan 2016, str. 34.
  15. 15,0 15,1 Strateški plan 2016, str. 36.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]