Konak kneginje Ljubice

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu

Koordinate: 44°49′02″N 20°27′08″E / 44.81708, 20.45232

Konak kneginje Ljubice
Konak kneginje Ljubice
Konak kneginje Ljubice
Opšte informacije
Mesto Beograd
Opština Stari grad
Država Zastava Srbije Srbija
Vreme nastanka 1830.
Tip spomenika Spomenik kulture od izuzetnog značaja
Nadležna ustanova za zaštitu Zavod za zaštitu spomenika kulture
Nadležna institucija
Sedište Beograd
Adresa Kalemegdan 14 11000 Beograd
Telefon (011) 3287-557, 3287-420
Faks (011) 3287-411
Internet strana Званични сајт
Elektronska pošta [1]
Srpska kultura
Coat of arms of Serbia.svg
Umetnost
Književnost · Muzika · Pozorišta
Slikarstvo · Fotografija
Kinematografija
Tradicija
Narodni običaji · Narodna nošnja · Igre
Kuhinja · Srodnički odnosi · Religija
Heraldika · Epska poezija
Spomenici
Nepokretna kulturna dobra · Muzeji
Arhitektura · Tvrđave · Manastiri
Svetska baština · Vojnička groblja
Razno
Poznati Srbi · SANU · Sport
Digitalizacija

Konak kneginje Ljubice nalazi se u Beogradu, u ulici kneza Sime Markovića broj 8. Zbog svog istorijskog i arhiktetonskog značaja konak ima status spomenika kulture od izuzetnog značaja.

Istorijat[uredi]

Do 1829. godine taj dvor je upotrebljavan za stanovanje, ali s obzirom na njegovu starost i oronulost, knez Miloš je odlučio da sazida drugi konak. Novi konak, kako je zvan u vreme građenja, bio je veći i reprezentativniji od Gospodarskog, jer je trebalo i da posvedoči o narasloj ekonomskoj moći i učvršćenoj vlasti Miloša Obrenovića posle dobijanja Hatišerifa 1830. godine.

Konak kneginje Ljubice jedan je od najreprezentativnijih sačuvanih primera građanske arhitekture prve polovine 19. veka u Beogradu. Građen je u periodu od 1829-1830. godine. Prema zamisli kneza Miloša, trebalo je da ima dvojaku namenu, da bude stan njegove porodice, kneginje Ljubice i sinova Milana i Mihaila, kasnijih srpskih knezova, a u isto vreme i dvor za rezidenciju. Izgrađen je po idejama i pod nadzorom Hadži-Nikole Živkovića, pionira srpskog neimarstva.

Knez Miloš je odlučio da angažuje neimara iz Vodena, Hadži Nikolu Živkovića, jer u to vreme u Beogradu nije ni bilo neimara, s obzirom na to da se godinama nije zidalo. Tako je Nikola Živković postao prvi neimar obnovljene Srbije i rukovodio je svim građevinama koje je knez Miloš podizao tokom svoje prve vladavine.

Kopanje temelja početo je u julu 1829. godine, a Konak je završen u kasnu jesen 1830. godine. Kneginja Ljubica je pismom javila mužu 22. novembra 1830. godine „da su se smestili u novom konaku“. Naknadno, 1836, dograđen je amam sa jednospratnim traktom.

Položaj[uredi]

Konak kneginje Ljubice nalazi se na uglu ulica Kneza Sime Markovića i Kralja Petra, nekadašnjih ulica Bogojavljanske i Dubrovačke, u jednom od najstarijih delova Beograda. Preko puta današnje Saborne crkve nalazio se stari knežev dvorac i prostirao se, otprilike, od ulaza u sadašnju zgradu Patrijaršije do bašte današnjeg Konaka kneginje Ljubice.

Konak kneginje Ljubice smešten je u slobodni prostor, u centar velike bašte, prvobitno ograđen visokim zidom, kao i ostale građevine ovog tipa i okružen zelenilom. Imao je spoljašnje dvorište u koje se ulazilo kroz kolsku kapiju, kao i prostranu unutrašnju baštu prema Kosančićevom vencu. Glavnom fasadom, kojom dominira erker divanhane, Konak je okrenut prema reci Savi.

Arhitektura[uredi]

Osnova Konaka je pravougaonog oblika i srazmerno velika, a ima tri nivoa: podrum, prizemlje i sprat. Podrum je pokriven svodovima, a prizemlje i sprat su zidani uz primenu klasičnog zidanja u opeci i bondručnog zidanja sa drvenom konstrukcijom ispunjenom opekom. Četvorovodni krov je pokriven ćeramidom, a nadvisuje ga osmostrano kube i osam dimnjaka.

Ova građevina sadrži sve odlike gradskih kuća srpsko-balkanskog stila. Prizemlje i sprat imaju središnji hol oko kojeg su raspoređene ostale odaje, što je tradicionalno orijentalni prostorni koncept proizašao iz nekadašnjih zatvorenih unutrašnjih dvorišta. Na oba sprata nalazi se i po jedna divanhana, neka vrsta današnje dnevne sobe, a takođe i salona za prijem. Divanhana u prizemlju je od ostalog prostora izdvojena pomoću dva stepenika, a oivičena je drvenim stubovima sa parapetima između njih. Odmah uz nju postavljene su široke stepenice koje vode u baštu i taj ulaz u kuću je širi od onog prema ulici.

Divanhana na spratu je intimnija. Ograđena je bočno zidovima, a ima prema centralno prostoru samo dva stuba. Njen pod bio je u ravni okolnog poda, a svi su bili od dasaka. Ova divanhana je orijentisana ka ulici.

Iako je svojim prostornim konceptom oslonjen na orijentalnu tradiciju, Konak kneginje Ljubice predstavlja prelomni trenutak u beogradskoj arhitekturi, jer svojim spoljnim oblikovanjem i dekorativnim elementima u velikoj meri nagoveštava uticaj evropske arhitekture. Ova evropska shvatanja posebno su vidljiva u razuđenosti fasada, izlomljenim linijama krova, dimnjaka i kubeta, u sporednim detaljima arhitektonske obrade fasada – pilastrima, lučnim završecima i šambranama na prozorima, profilisanim vencima i nekim detaljima enterijera. Erkeri na fasadi, inače tipično pravougaoni, imaju polukružni oblik u osnovi.

Razvoj konaka[uredi]

Jedna od prvih vesti koju o Konaku kneginje Ljubice imamo jeste putopis Ota Dubislava Pirha [1] iz 1829. godine: „Jedan malen deo Beograda odskočio je prema ostalim, a to je jedan mali prostor na jugozapadnom kraju glavne ulice u gornjoj varoši. (...) Iako nije najveća, po svojoj formi to je najlepša zgrada koju sam u Srbiji video.“Novi konak se već po ulozi koja mu je bila namenjena razlikovao od običnih privatnih kuća za stanovanje i „sadrži izvesne odlike koje ga (...) stavljaju u red utvrđenih dvoraca velikih paša i bogatih begova“. [2]

Kneginja Ljubica, iako je bila skromna, želela je da život na dvoru uredi na visokom nivou. U sačuvanoj prepisci između kneginje i kneza Miloša od 1. januara 1981. godine Ljubica traži od muža da se „za služitelje u dvoru nabave crvene čarape“. Naslućujemo da je odgovor kneza bio negativan, s obzirom da u svom pismu od 24. januara kneginja piše da „se ona može služiti i sama, bez slugu“.

Za vreme prve vlade kneza Miloša u Konaku kneginje Ljubice nalazila se glavna državna blagajna. Namesništvo knjaževsko, do povratka kneza Mihaila u Srbiju 1840, održavalo je u Konaku sednice, a knez Mihailo je u Konaku živeo do 1842. godine.


Konak od liceja do galerije i muzeja[uredi]

Nakon toga tu se nalazio Licej, zatim Prva beogradska gimnazija, pa Apelacioni kasacioni sud. Godine 1912. u Konak je smešten Zavod za vaspitanje gluvoneme dece, a od 1929. Muzej savremene umetnosti. Do 6. aprila 1941. u zgradi se nalazio Crkveni muzej. Od 1945. do 1947. u Konaku je bio smešten deo Patrijaršije, a od 1947. Republički zavod za zaštitu spomenika kulture.

U periodu od 1971. do 1979. godine preduzeti su konzervatorsko-restauratorski radovi kojima su izvršene sanacija objekta i obnova fasade i enterijera. Tom prilikom, Konak kneginje Ljubice, koji je i danas u sastavu Muzeja grada Beograda, adaptiran je za reprezentativnu muzejsku postavku.

Konak kneginje Ljubice utvrđen je 1979. godine za spomenik kulture od izuzetnog značaja.


Galerija[uredi]

Reference[uredi]

  1. [Pirh Oto Dubislav, Putovanje po Srbiji u god. 1829, Beograd, 1899.]
  2. [Branislav Đ. Kojić, Varošice u Srbiji XIX veka, Beograd 1970.]

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]