Kanada

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Za druge upotrebe, pogledajte Kanada (višeznačna odrednica).
Kanada
Canada
Flag of Canada.svg
Coat of arms of Canada rendition.svg

Krilatica:
lat. A Mari Usque Ad Mare
Od mora do mora

Himna:
О Канадо
O Canada
Ô Canada
{{{alt}}}
Glavni grad Otava
Službeni jezik engleski i francuski
Vladavina
Oblik države Federalna parlamentarna demokratija i ustavna monarhija
 — Kraljica Elizabeta II
 — Guverner Kanade Dejvid Lojd Džonston
 — Premijer Kanade Džastin Trudo
Istorija
Stvaranje i Nezavisnost
 — Akt o Britanskoj Severnoj Americi 1867. 1. jula 1867.
 — Vestminsterski statut 1931. 11. decembra 1931.
 — Akt o Kanadi iz 1982. 17. aprila 1982.
Geografija
Površina
 — ukupno 9.984.670 km2(2)
 — voda (%) 8,92
Stanovništvo
 — 2014. 35.344.962 [1](37)
 — gustina 3,1 stan./km2
Ekonomija
Valuta Kanadski dolar
 — stoti deo valute ‍100 центи‍
Ostale informacije
Vremenska zona UTC UTC −3,5 do −8
Internet domen .ca
Pozivni broj +1

Kanada (engl. Canada, franc. Canada) je država u Severnoj Americi[2] koja se nalazi severno i istočno od Sjedinjenih Američkih Država. Na zapadu Kanade se nalazi Tihi okean, na severu Severni ledeni okean, a na istoku Atlantski okean. Kanada je sa površinom od 9.984.670 km² druga po veličini država u svetu, posle Rusije. Glavni grad Kanade je Otava, a najveći grad je Toronto. Ostali veći gradovi su Montreal, Edmonton, Kalgari, Kvebek, Vankuver i Vinipeg. Broj stanovnika Kanade prema proceni iz 2009. iznosi 33.774.000.[3]

Teritoriju današnje Kanade su, pre dolaska Evropljana, već nekoliko hiljada godina naseljavala brojna domorodačka plemena. Počevši od kraja 15. veka, britanske i francuske ekspedicije su istražile i naselile atlantsku obalu Kanade. Posle Sedmogodišnjeg rata, Francuska je 1763. godine, morala predati sve svoje kolonije u Severnoj Americi Velikoj Britaniji. Godine 1867. ujedinjenjem tri britanske severnoameričke kolonije u federalni dominion od četiri provincije osnovana je Kanada. Ovim je započelo pridruživanje provincija i teritorija i proces povećavanja autonomije od Ujedinjenog Kraljevstva. Ova široka autonomija je proširena Vestminsterskim statutom 1931, a kulminirala je Aktom o Kanadi 1982, kojim su prekinute sve zakonske zavisnosti od Parlamenta Ujedinjenog Kraljevstva.

Danas je Kanada federacija koja se sastoji od deset provincija i tri teritorije. Prema državnom uređenju je parlamentarna demokratija i ustavna monarhija sa kraljicom Elizabetom II kao vrhovnim suverenom. Dvojezična je država, gde su osim na federalnom nivou, engleski i francuski jezik zvanični i u provinciji Nju Bransvik. Takođe, ekonomski je jedna od najrazvijenijih država sveta, te je članica brojnih organizacija kao što su G8, NATO, OECD, STO, OAD, APEC i UN.

Ime[uredi]

Ime Kanada dolazi od irokeške reči kanata, što znači naselje. Godine 1535. domorodačko stanovništvo na teritoriji današnjeg grada Kvebeka je upotrebilo ovu reč da uputi francuskog istraživača Žaka Kartjea prema naselju Stadakona.[4] Kartje je kasnije koristio reč Kanada ne misleći samo na ovo naselje, već na čitavu oblast kojom je vladao Donakona (starešina Stadakone). Do 1545. evropske knjige i mape su počele da nazivaju ovu oblast Kanada.[5]

Od početka 17. veka, taj deo Nove Francuske koji je ležao duž reke Sen Loren i severnih obala Velikih jezera je nazvan Kanada. Nakon Pariskog mira iz 1763. ta oblast je podeljena u dve britanske kolonije, Donju i Gornju Kanadu, i ta se podela održala sve do njihovog ujedinjenja u provinciju Kanada 1841. Nakon osnivanja konfederacije 1867. ime Kanada je usvojeno kao ime nove države.[6]

Geografija[uredi]

Glavni članak: Geografija Kanade

Položaj[uredi]

Satelitska slika Kanade. Tajge preovlađuju na stenovitom Kanadskom štitu. Led i tundra su istaknuti u arktičkom delu. Glečeri su vidljivi na Kanadskim stenovitim planinama i Obalskim planinama. Ravnice i plodne prerije su pogodne za poljoprivredu. Iz Velikih jezera ističe reka Sen Loren (na jugozapadu), gde živi najveći deo stanovništva Kanade.

Kanada zauzima najseverniji deo Severne Amerike. Proteže se od Atlantskog okeana na istoku do Tihog okeana na zapadu, a sa severa je zapljuskuje Severni ledeni okean. Preko kopna na jugu se graniči samo sa Sjedinjenim Američkim Državama, a sa teritorijalno izdvojenom američkom saveznom državom Aljaskom se graniči na severozapadu. Granica između Kanade i SAD predstavlja najdužu nebranjenu granicu na svetu. Morsku granicu deli s Danskom, tj. njenim posedom Grenlandom. Po ukupnoj površini, Kanada je druga najveća država na svetu posle Rusije i najveća na američkom kontinentu. Od 1925. Kanada polaže pravo na deo Arktika između 60° i 141° ZGD, ali ovo njeno pravo nije opšte prihvaćeno. Najsevernije naselje na u Kanadi i svetu je baza kanadske vojske Alert na severnom delu ostrva Elsmir, samo 817 km od Severnog pola.[traži se izvor] Kanada ima najdužu morsku obalu na svetu dugu 243.000 km.[traži se izvor]

Zapadno od Ontarija, prostire se Velika ravnica do Stenovitih planina, koje je odvajaju od Britanske Kolumbije. Gotovo polovina Kanade otpada na Severnokanadsku niziju, koja je na jugu obrasla četinarskom šumom, a prema severu prelazi u močvarnu i pustu tundru, pa se na kraju razbija na brojna ostrva Arktičkog arhipelaga. Na severozapadu Kanade, reka Makenzi, posle Misisipija najduža reka Severne Amerike, ističe iz Velikog ropskog jezera u Severni ledeni okean. Kopneni deo severne Kanade je okružen velikim arhipelagom u kome se nalaze neka od najvećih ostrva na svetu.

Geologija i reljef[uredi]

Severno od oblasti Velikih jezera leži široki Kanadski štit, izgrađen od prekambrijskih stena — granita, gnajsa i peščara. To je zaravnjena stenovita oblast prosečne nadomrske visine od 100—500 m, oblikovana povlačenjem leda u poslednjem ledenom dobu, bogata rudama, jezerima i rekama. Teritorija Kanade je geološki aktivna u svom zapadnom delu, sa brojnim zemljotresima i potencijalno aktivnim vulkanima, među kojima su Maunt Miger, Maunt Garibaldi, Maunt Kejli i Maunt Edziza.[7] Erupcija vulkana Sijaks iz 1775. je izazvala katastrofalne posledice, ubivši 2000 pripadnika plemena Nisga i uništenjem njihovog naselja u dolini reke Nas u severnoj Britanskoj Kolumbiji. Erupcija je proizvela potok lave dugačak 22,5 kilometara i prema legendi plemena Nisga blokirala je tok reke Nas.[traži se izvor] Istok Kanade, koje najvećim delom zauzima Kanadski štit, je geološki vrlo mirno i stabilno podučje.

Kanada ima više jezera od bilo koje države i u njoj se nalazi veliki deo slatke vode u svetu.[8][9] Kanadski štit se na severu i severoistoku nastavlja u vidu velikog broja ostrva u kanadskom arktičkom arhipelagu, od kojih su najveća Sauthempton, Bafinovo ostrvo, Devon, Elsmir, Samerset i druga.

Prizor iz kanadskog primorja u Novoj Škotskoj.

Reka Sen Loren na svom ušću obrazuju najveći estuar na svetu pre nego što se ulije u Zaliv Sen Loren. Zaliv okružuju Njufaundlend na severu i Kanadsko primorje na jugu. Kanadsko primorje se produžuje na istok duž planina Apalači, od severne Nove Engleske i poluostrva Gaspe u Kvebeku. Nju Bransvik i Novu Škotsku razdvaja zaliv Fandi, u kom su zabeležene najveće razlike plime i oseke na svetu. Ontario i Hadsonov zaliv dominiraju srednjim delom Kanade.

Vode[uredi]

U Kanadi se nalaze velike zalihe vode; kroz njene reke protiče skoro 9% obnovljivih vodotokova u svetu,[10] u njoj se nalazi četvrtina ritova na Zemlji, a treća je po broju glečera u svetu (iza Antarktika i Grenlanda). Zbog znatnog glacijalnog procesa u Kanadi se nalazi više od 2 miliona jezera; od onih koji se nalaze u potpunosti unutar granica Kanade, njih više od 31.000 je površine između 3 i 100 km², dok je 563 veće od 100 km².[traži se izvor]

Zaleđena reka Makenzi

Pored Velikih jezera na granici sa Sjedinjenim Državama, ostala veća jezera su Veliko ropsko jezero, Vinipeg, Veliko medveđe jezero, Atabaska, Manitoba, Malo ropsko jezero, Nipigon, Sakami i dr.

Kanada raspolaže velikim hidroenergetskim potencijalom. Lednicima oblikovane doline reka pružaju povoljne mogućnosti za gradnju hidrolektrana, međutim, većina reka je zaleđena više meseci tokom godine, pa se njihova voda ne može iskorišćavati. Reke Kanade otiču u tri okeana i dva zaliva: Tihi okean, Severni ledeni okean, Atlantski okean, Hadsonov zaliv i Meksički zaliv. U Tihi okean otiču Jukon, Kolumbija i Frejzer. Slivu Severnog ledenog okeana pripada Makenzi sa svojim pritokama Atabaskom, Lajardom i Pisom, zatim Kopermajn, Elis i Bek. Najznačajnije reka atlantskog sliva je Sen Loren, a osim nje u Atlantik utiču i neke manje reke — Romen, Litl Mekatina, Nataškuan i dr. U Hadsonov zaliv se ulivaju reke Nelson, Čerčil, Severn, Olbani i Mus, dok slivu Meksičkog zaliva pripada Mlečna reka sa svojim pritokama.

Flora i fauna[uredi]

Predeo mešovitih šuma u Kvebeku.
Crnogorična šuma Kanade

Ogromne nenaseljene površine, posebno u planinskim regionima i severnim regionima tundre, zauzimaju oko 70% površine Kanade. To iznosi negde oko 20% svetskih nenaseljenih područja (bez Antarktika). Ipak, samo mali deo tih površina je pokriven šumom.[11] Severna šumska granica prolazi istočnom obalom Labradora, preko poluostrva Ungava u pravcu juga, uz istočnu obalu Hadsonovog zaliva, nastavlja se krivudavom linijom u pravcu severozapada prema donjem toku Makenzija i vodi dalje prema Aljasci. Severno od šumske granice, u tundri, skoro da ne postoji plodno zemljište. Vegetacija južnije tundre se sastoji iz niskog šipražja, trava i oštrica. Negde oko desetina severnih delova tundre je pokrivena mahovinama, tipičnim biljkama polarne pustinje.

Kanada ima 418 miliona hektara šuma, tj. 41,9 % ukupne površine države.[12] Gledano od severa prema jugu biomi Kanade su: tundra i tajga u arktičkom delu, širokolisne i mešovite šume umerenih predela u istočnom delu zemlje, prerije u državama Alberta, Manitoba i Saskačevan i četinarske šume umerenih predela u Britanskoj Kolumbiji.

Teritorija Kanade se prostire u Holarktičkom florističkom carstvu. U okviru njega na krajnjem severu, obuhvatajući ostrva i kontinentalni deo do Hadsonovog zaliva, izdvaja se Arktička floristička podoblast koju karakterišu tundre i tajge. Južno, uz obalu Pacifik, pa sve do istočnih padina Kordiljera izdvaja se Severnoameričko-pacifička floristička podoblast gde su smeštene guste četinarske šume cuge i tuje. Od Kordiljera do Manitobe izdavaja se Severnoameričko-prerijska floristička podoblast sa mešovitim listopadnim šumama i prerijama. Na krajnjem istoku Kanade od Manitobe do Labradora izdavaja se Severnoameričko-atlantska floristička podoblast sa listopadnim šumama javora, bukve i hrasta i četinarskim šumama borova, smrče i ariša.[13]

Američki los

Južno od šumske granice, od Aljaske do Njufaundlenda, se prostire jedno od najvećih svetskih područja crnogorične šume. Na istoku, od Velikih jezera, pa sve do obale okeana, se prostiru mešovite šume javora, bukve, breze, bora, ariša i jele. Doline na jugu su pokrivene belogoričnim drvećem. Tu preovladava hrast, kesten, javor, brest i orah. U zapadnim planinskim predelima se najčešće mogu videti smrča, duglazija (Pseudotsuga menziesii) i usukani bor (Pinus contorta). Na visoravnima rastu između ostalog topola i žuti bor (Pinus ponderosa). Vegetacijom obale Pacifika dominiraju guste šume visokih duglezija, kedra (Cedrus) i jela. Prerija je previše suva da bi u njoj moglo rasti više od pojedinačnih šumaraka. U tom predelu se prostire poznati „pojas žitarica“ - žitnica Kanade i SAD.

U pogledu faune, Kanada spada u Holarktičku zoogeografsku oblast, gde se na severu do Hadsonovog zaliva izdvaja Arktička zoogeografska podoblast, a na jugu Kanadska zoogeografska podoblast. Najkarakterističnije životinjske vrste Kanade su: los, vapiti, šumski bizon, grizli, kanadski ris, američki dabar, vizon, bizamski pacov, američko bodljikavo prase, kanadska guska i leštarka. Na severu, u arktičkim predelima žive beli medvedi, polarna lisica, bela sova, karibu, vuk, morž i endemično mošusno goveče.[14]

Zemljište[uredi]

Na teritoriji Kanade se prostiru sledeći tipovi tla: Na krajnjem severoistoku dominiraju tla tundri, koja se ka jugu, sve do Velikih jezera nastavljaju na podzoli. U centralnom južnom delu Kanade su rasprostranjeni černozem i smeđa prerijska tla. Na Pacifičkoj obali od granice sa SAD, pa sve do Boforovog mora dominiraju tipična planinska tla[15]

Klima[uredi]

U Kanadi se može pronaći nekoliko tipova klime, čije prostiranje zavisi od geografskog položaja i klimatoloških faktora koji deluju na datom području. Prema Kepenovoj klasifikaciji klimata, najveći deo Kanade ima vlažnu borealnu klimu (Df). Krajnji jug Kanade, uz granicu sa SAD ima podtip vlažne borealne klime s toplim letom (Dfb), dok se severnije nalazi poručje vlaže borealne klime sa svežim letom (Dfc). Zime su oštre, s prosečnim dnevnim temperaturama od –15 °C, a mogu se spusti i ispod −40 °C.[16] U oblastima daljim od obale, sneg može da se zadrži i do 6 meseci godišnje. Prosečne najviše temperature se kreću od 20 do 25 °C, dok na obalama prosečna najviša letnja temperatura varira od 25 do 30 °C, sa povremenim ekstremnim vrućinama u nekim oblastima u unutrašnjostima koje prelaze 40 °C.[17][18]

Zapadno primorje u provinciji Britanska Kolumbija je izuzetak od generalno oštre klime zemlje. Tu preovladava umereno vlažni (okeanski) tip klime (Cf), odnosno njen podtip vlažna suptropska klima (Cfa), a mestimice (jug ostrva Viktorija) se javlja i mediteranski tip (Cs), s podtipom mediteranske klime sa toplim letima (Csb). Zime su u ovom području blage i kišovite. Krajni sever zemlje ima polarni tip klime (ET) s tundrom kao preovladavajućom vegetacijom.

Istorija[uredi]

Za više informacija pogledajte: Istorija Kanade
Restaurirano vikinško naselje u Lans o Medouz

Arheološka istraživanja pokazuju da su ljudi u severnom Jukonu živeli još pre 26.500 godina, a u južnom Ontariju od pre 9.500 godina.[19] Ti autohtoni narodi su stigli u Severnu Ameriku preko Beringovog moreuza između Aljaske i istočnog Sibira.

I Indijanci (u Kanadi se koristi termin Prvi narodi) i Eskimi (Inuiti) su živeli od lova i ribolova. Svaki narod je bio organizovan u određenim regionima i imao svoje kulturne posebnosti, koje su sve bile povezane sa prirodom. I pored toga animizam je bila glavna religija svih domorodačkih naroda.

Beotuci, narod koji je nekada živeo na ostrvu Njufaundlend, bili su prvi autohtoni narod koji je stupio u kontakt s Evropljanima. Oni su zaslužni za izraz Crveni Indijanci, koji će se naknadno odnositi na druge indijanske narode u Severnoj Americi. Zbog svoje izolacije od drugih autohtonih naroda, Eskimi će postati šire poznati Evropljanima krajem 19. i početkom 20. veka, kada su ih francusko-kanadski istraživači sreli na dalekom severu.

Evropljani su se prvi put pojavili kada su Vikinzi naselili u Lans o Medouzu oko 1000. godine. Nakon neuspeha te kolonije nije bilo pokušaja istraživanja Severne Amerike sve do 1497. kada je Džon Kabot istraživao atlantsku obalu Kanade za račun Engleske i Žaka Kartijea 1534. za račun Francuske.

Doseljavanje Evropljana[uredi]

Trgovina krznom je bila najvažnija delatnost u Kanadi do 19. veka

Francuski istraživač Samjuel de Šamplen je stigao do Kanade 1603. i osnovao prva stalna evropska naselja u Port Rojalu 1605. i Kvebeku 1608. Ova naselja su postala sedišta Akadije i Kanade. Od francuskih kolonista u Novoj Francuskoj, Kanadijenci su se naselili duž reke Sent Lorens, Akadijci su se naselili u današnje Kanadsko primorje, dok su francuski trgovci krznom i katolički misionari istražili Velika jezera, Hadsonov zaliv i sliv Misisipija do Luizijane. Oko kontrole trgovinom krznom izbili su ratovi između Francuza i domaćih Irokeza. Englezi su osnovali svoje ribarske stanice u Njufaundlendu oko 1610. i kolonizovali su 13 kolonija na jugu.

Kolonijalno doba[uredi]

Niz od četiri interkolonijalna rata je izbio u periodu od 1689. do 1763. između Engleske (kasnije Velike Britanije) i Francuske. Rat kralja Vilijama (1689—1697) nije doneo teritorijalne promene, ali ih je došlo nakon Rata kraljice Ane (1702—1713). Kopneni deo Nove Škotske (Akadija, Njufaundlend i oblast Hadsonovog zaliva) je došao pod britansku vlast po Uthrehtskom miru iz 1713, a po okončanju Sedmogodišnjeg rata Pariskim mirom (1763) Kanada i veći deo Nove Francuske su predate Velikoj Britaniji. Britanci su 1745. tokom Rata kralja Džordža zauzeli francusku tvrđavu Luizburg na ostrvu Kejp Breton, ali su je vratili nazad 1748. odredbom Ahenskog mira. Po okončanju Sedmogodišnjeg rata Pariskim mirom (1763) Kanada i veći deo Nove Francuske su predate Velikoj Britaniji.

Kraljevskom objavom iz 1763. od Nove Francuske obrazovana je provincija Kvebek, a ostrvo Kejp Breton je pripojeno Novoj Škotskoj. Ona je takođe ograničila jezička i verska prava francuskih naseljenika. Godine 1769. Ostrvo svetog Džona (danas Ostrvo Princa Edvarda) je postalo posebna kolonija. Da bi se sprečili sukobi u Kvebeku, 1774. godine je donet Kvebečki zakon, koji je proširio teritoriju Kvebeka do Velikih jezera i doline Ohaja, a ponovo su dozvoljeni francuski jezik, katolička vera i francusko građansko pravo u Kvebeku. Ovo je razljutilo mnoge stanovnike 13 kolonija, što je ubrzalo Američku revoluciju.[20] Pariskim mirom iz 1783. je priznata nezavisnost Sjedinjenih Američkih Država, kojima su pripale teritorije južno od Velikih jezera. U Kanadu je iz Sjedinjenih Država izbeglo oko 50.000 lojalista vernih Velikoj Britaniji.[21], kao i njenih indijanskih saveznika poput Mohikanaca. Nju Bransvik je izdvojen iz Nove Škotske kao deo reorganizacije naselja lojalista u kanadskom primorju. Da bi se ugodilo engleskim lojalistima u Kvebeku, novim Ustavnim zakonom Kvebek je 1791. podeljen na frankofonsku Donju Kanadu i anglofonsku Gornju Kanadu, čime je obemama stranama zagarantovana njihova izabrana zakonodavna skupština.

Britanska Severna Amerika[uredi]

Kanada (Gornja i Donja) su bile glavni front u Ratu 1812. između Velike Britanije i SAD. Odbrani Kanade je doprinela osećaj zajedništva među kanadskim Britancima.

Od 1815. započela je masovna imigracija Britanaca i Iraca u Kanadu. Drvna industrija je prestigla trgovinu krznom kao glavnu privrednu delatnost početkom 1800ih.

Potreba za odgovornom vladom dovela je do oružanog ustanka 1837. i 1838. kao znak nezadovoljstva političkim reformama i etničkim sukobima. Posledica toga je bio Zakon o uniji iz 1840. koji je ujedinio Gornju i Donju Kanadu u Ujedinjenu provinciju Kanadu. Kanađani i engleskog i francuskog porekla su zajedno radili u parlamentu na vraćanju prava Francuzima. Odgovorna vlada je uspostavljena u svim Britanskim Severnoameričkim provincijama do 1849.

Dve trgovačke kompanije, Kompanija Hadsonovog zaliva i Severozapadna kompanija, kontrolisale su trgovinu u ogromnoj oblasti prerija i kanadskog severa. Kompanija Hadsonovog zaliva je 1670. zakupila Rupertovu zemlju, što joj je omogućilo da ima monopol nad trgovinom krznom. Ali kada je Severozapadna kompanija pokušala da tu stekne uporište, dolazilo je to stalnih oružanih sukoba. Posle okršaja kod Sedam Hrastova u Koloniji Crvena reka (danas Manitoba), ove dve kompanije su se 1821. spojile, a nova kompanija je proširila svoj monopol na gotovo ceo severozapad kontinenta. Granični spor sa SAD je razrešen 1846. godine i granica je povučena po 49. paraleli, zapadno od Velikih jezera. Ovo je omogućilo kasniju kolonizaciju zapadnih provincija i osnivanje kolonije na ostrvu Vankuver 1849. i kolonije Britanska Kolumbija 1858.

Postkonfederalna Kanada[uredi]

„Očevi konfederacije“, slika Roberta Harisa

Posle niza ustavnih konferencija, Ustavnim zakonom iz 1867., takođe poznatim i kao Britanski Severnoamerički zakon, osnovana je Kanadska konfederacija, koja je ujedinjena u jedan dominion Kanada 1. jula 1867. sa četiri pokrajine: Ontario, Kvebek, Nova Škotska i Nju Bransvik.[22] Godine 1870. od Rupertove zemlje i Severozapadne zemlje stvorene su Severozapadne teritorije i pokrajina Manitoba. Sledeće godine u dominion je ušla pokrajina Britanska Kolumbija, a 1873. i Ostrvo Princa Edvarda.

Teritorijalni razvoj Kanade

Osnivanje države i političkog sistema je odigralo važnu ulogu na razvoj Kanade u pogledu kolonizacije, razvoja industrije, poljoprivrede i saobraćaja.

Kanadski vojnici su odneli odlučujuću pobedu u bici kod bregova Vimi

Kanada je britanskom objavom rata Nemačkoj 1914. automatski ušla u Prvi svetski rat. Kanada je slala svoju vojsku na Zapadni front, i ona je odigrala važnu ulogu u tom ratu.

Godine 1919. Kanada se samostalno (nezavisno od Ujedinjenog Kraljevstva) pridružila Ligi naroda. Vestminsterskim statutom, koji je doneo Parlament Ujedinjenog Kraljevstva, potvrđena je nezavisnost Kanade.

Velika kriza od 1929. do 1933. je donela ekonomske probleme celoj Kanadi. Kanada je objavila rat nacističkoj Nemačkoj tri dana nakon što je to uradilo Ujedinjeno Kraljevstvo. Kanadska vojska je igrala značajnu ulogu u borbama na Atlantiku, invaziji na Italiju, desantu na Bretanju, bici za Normandiju, oslobođenju Holandije i drugim operacijama. U tom periodu ekonomija Kanade je doživela nagli razvoj kao rezultat vojnih nabavki za Kanadu, Ujedinjeno Kraljevstvo, Kinu i Sovjetski Savez. Drugi svetski rat Kanada ja završila sa jednom od najbrojnijih vojski na svetu[23]. Tokom rata, Kanada je postala jedan od zemalja osnivača Ujedinjenih nacija.

Godine 1949. Njufaundlend i Labrador su se pridružili Kanadskoj konfederaciji kao deseta pokrajina. Ekonomski razvoj je doprineo povećanju nataliteta i imigracije iz brojnih evropskih zemalja.[24] Ovaj rast, uz politiku nekoliko uzastopnih vlada Liberalne stranke, je doveo do pojave novog kanadskog identiteta, što je obeleženo usvajanjem sadašnje zastave sa javorovim listom 1965, uvođenjem zvanične dvojezičnosti 1969. i zvanične multikulturalnosti 1971. Konačno, posle niza ustavnih konferencija, Kanadskim zakonom iz 1982. su prekinute sve zakonske zavisnosti od britanskog parlamenta. Ustav Kanade je usvojen 1982, istovremeno sa usvajanjem Povelje o pravima i slobodama građana kao proširenjem ustavnog sistema Kanade.

U isto vreme, u Kvebeku su se odvijale duboke društvene i ekonomske promene kroz Tihu revoluciju, što je dovelo do rasta nacionalističkog pokreta u ovoj pokrajini[25] i radikalnijeg Fronta za oslobođenje Kvebeka, čije su akcije pokrenule Oktobarsku krizu 1970. Jednu deceniju kasnije održan je neuspešan referendum o nezavisnosti pokrajine i međudržavnom povezivanju s Kanadom. Potonji pokušaji pokušaji ustavne reforme su propali 1989. Drugi referendum o nezavisnosti Kvebeka održan je 1995., kojim je nezavisnost odbijena tesnom većinom od 50,6% prema 49,4%.[26] Vrhovni sud Kanade je presudio da bi jednostrano proglašenje nezavisnosti bilo neustavno, a u parlamentu je usvojen Zakon o jasnoći kojim su precizirani uslovi dogovornog napuštanja konfederacije.[26]

Tokom 1980-ih, za vreme premijera Brajana Malrunija, Kanada se približila SAD u ekonomskim i političkim odnosima. Sa SAD, a kasnije i sa Meksikom je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini (poznat kao NAFTA - severnoamerički sporazum za slobodnu trgovinu).

Nakon raznih mirotvornih misija od 1950-ih do 1990-ih, Kanada je učestvovala u ratu u Avganistanu 2001, ali je odbila da učestvuje u invaziji Iraka 2003. Za to vreme u Kanadi, nakon brojnih pravnih borbi, kao i uz neke nasilne sukobe, Kanada je 1999. omogućila eskimsku samoupravu osnivanjem teritorije Nunavut, i ispunila zahteve naroda Nizga u Britanskoj Kolumbiji.

Politika[uredi]

Za više informacija pogledajte: Monarhija u Kanadi i Federalizam u Kanadi

Kanada je federalna ustavna monarhija na čelu sa kraljicom Elizabetom. Britanski monarh je istovremeno i vladar još 15 zemalja u okviru Komonvelta, što stavlja Kanadu u zajednicu sa tim državama preko personalne unije. Predstavnik kraljice u Kanadi je generalni guverner, koji ima ulogu odobravanja zakona i ostale državne funkcije.

Ustav Kanade se sastoji od pisanog teksta i nepisanih tradicija i pravila.[traži se izvor] Ustavni akt 1867. (do 1982. poznat kao Akt o Britanskoj Severnoj Americi) je uspostavio upravu na osnovama parlamentarnog presedana sličnom onom u Velikoj Britaniji, i podelio je vlast između savezne i pokrajinskih vlada. Ustavni akt 1982. je dodao Povelju o pravima i slobodama, koja garantuje Kanađanima osnovna prava i slobode koje se obično ne mogu ograničiti na bilo kom nivou vlasti (mada sekcija 33 Povelje o slobodama i pravima pruža mogućnost saveznom i pokrajinskim parlamentima da zaobiđu neke sekcije Povelje na rok od pet godina).

Premijera bira većina u Parlamentu, a potvrđuje ga generalni guverner Kanade. Trenutni premijer Kanade je Džastin Trudo iz Liberalne partije.

Parlament je dvodoman: izabrani narodni poslanici u Domu komuna i imenovani senatori u Senatu. Svakog člana Doma komuna bira većina u njegovoj izbornoj jedinici (većinski izvorni sistem). Izbore raspisuje guverner, po savetu premijera. Maksimalno trajanje mandata je 5 godina. Članove Senata bira premijer, a imenuje ih guverner, i članovi istraju u Senatu do svoje 75. godine.

Četiri partije koje su izabrane u federalni parlament na izborima 2008. su: Konzervativna, Liberalna partija, Nova demokratska partija i Blok za Kvebek.

Najvišu sudsku vlast ima Vrhovni sud, koji ima 9 članova koje imenuje generalni guverner Kanade na predlog premijera i ministra pravde. Sve sudije na najvišem i apelacionim nivoima se imenuju nakon konsultacija sa nevladinim pravnim telima. Anglosaksonsko opšte pravo preovladava u svim pokrajinama osim u Kvebeku, u kom preovladava francusko građansko pravo. Krivični zakon je odgovornost federalne vlade i jedinstven je u celoj Kanadi. Sprovođenje zakona, što uključuje i krivične sudove, je odgovornost provincija, ali u ruralnim oblastima svih provincija osim u Ontariju i Kvebeku, sprovodi ga Kraljevska kanadska konjička policija.

Kanada i SAD dele najdužu nebranjenu granicu na svetu, sarađuju u vojnim kampanjama i vežbama, a međusobno su najveći trgovinski partneri. I pored toga, Kanada ima nezavisnu spoljnu politiku, posebno u odnosima sa Kubom, Kinom i Irakom. Pored toga, Kanada održava i tradicionalne veze sa Velikom Britanijom, Francuskom i sa zemljama Komonvelta i Frankofonije.

Administrativna podela[uredi]

Pokrajine i teritorije Kanade

Kanada se sastoji od 10 pokrajina i 3 teritorije. Na zapadu se nalaze Britanska Kolumbija, Alberta, Saskačevan i Manitoba. U centralnom delu Kanade nalaze se Kvebek i Ontario, a atlantski deo Kanade čine Nju Bransvik, Ostrvo Princa Edvarda, Nova Škotska i Njufaundlend i Labrador. Tri teritorije (Jukon, Nunavut i Severozapadne teritorije) čine severnu Kanadu. Pokrajine imaju veću autonomiju od teritorija. Svaka ima svoje pokrajinske ili teritorijalne simbole. Pokrajine su odgovorne za većinu socijalnih programa Kanade (kao što su zdravstvena i socijalna zaštita i obrazovanje) i zajedno skupe više prihoda od federalne vlade. Federalna vlada može da uvedene nacionalne zakone na teritoriji pokrajina, a pokrajine mogu same da se izuzmu od toga, ali to retko čine.

Pokrajine i teritorije Kanade
Pokrajina/Teritorija Pošt./
ISO kod
Glavni grad Najveći grad Ulazak u/
konfederaciju
Stanovn.
(2008)[traži se izvor]
Površina (km²)
Kopno Voda Ukupno
Ontario ON Toronto Toronto 1. jul 1867. 12.891.787 917.741 158.654 1.076.395
Kvebek QC Kvebek Montreal 7.744.530 1.356.128 185.928 1.542.056
Nova Škotska NS Halifaks Halifaks 935.962 53.338 1.946 55.284
Nju Bransvik NB Frederikton Sent Džon 751.527 71.450 1.458 72.908
Manitoba MB Vinipeg Vinipeg 15. jul 1870. 1.196.291 553.556 94.241 647.797
Britanska Kolumbija BC Viktorija Vankuver 20. jul 1871. 4.428.356 925.186 19.549 944.735
Ostrvo Princa Edvarda PE Šarlottaun Šarlottaun 1. jul 1873. 139.407 5.660 5.660
Saskačevan SK Redžajna Saskatun 1. septembar 1905. 1.010.146 591.670 59.366 651.036
Alberta AB Edmonton Kalgari 3.512.368 642.317 19.531 661.848
Njufaundlend i Labrador NL Sent Džons Sent Džons 31. mart 1949. 508.270 373.872 31.340 405.212
Severozapadne teritorije NT Jelounajf Jelounajf 15. jul 1870. 42.514 1.183.085 163.021 1.346.106
Jukon YT Vajthors Vajthors 13. jun 1898. 31.530 474.391 8.052 482.443
Nunavut NU Ikaluit Ikaluit 1. april 1999. 31.152 1.936.113 157.077 2.093.190

Vojska[uredi]

Kanada ima profesionalnu vojsku koju čini oko 65.000 redovnih i 26.000 rezervnih vojnika. Vojska Kanade se sastoji od kopnene vojske, vazduhoplovstva i mornarice. U svom arsenalu Kanada ima 1.400 oklopnih vozila, 34 ratna broda i 861 vazduhoplov.[traži se izvor]

Jaka povezanost anglofonog dela Kanade sa Ujedinjenim Kraljevstvom i Komonveltom doprinelo je velikom učešću Kanade u britanskoj kampanji u Drugom burskom ratu, Prvom svetskom ratu i Drugom svetskom ratu. Kanada je bila jedna od osnivača Ujedinjenih nacija 1945. i NATO pakta 1949. Tokom Hladnog rata, Kanada je značajno učestvovala u snagama Ujedinjenih nacija u Korejskom ratu. Zajedno sa SAD Kanada je osnovala Severnoameričku komandu za protivvazdušnu komandu protiv potencijalnih napada iz vazduha iz Sovjetskog Saveza.

Privreda[uredi]

Šlepovanje balvana u Vankuveru

Kanada je jedna od najbogatijih država na svetu, sa visokim prihodima po glavi stanovnika, i član je Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj i G7. Po obimu trgovine ona je među prvih deset država sveta.[27] Ekonomija u Kanadi je mešovita. Od početka 1990-ih, kanadska privreda je brzom usponu, sa niskim stopama nezaposlenosti i suficitima na saveznom nivou. Danas, Kanada podseća na SAD po tržišno orijentisanom privrednom sistemu, modelu proizvodnje, kao i visokom životnom standardu.[28]

U februaru 2009, nacionalna stopa nezaposlenosti je bila 7,77%. Pokrajinska stopa nezaposlenosti varira od niskoe od 3,6% u Alberti do visoke od 14,6% u Njufaundlendu i Labradoru.[29]

U prošlom veku, rast industrije, rudarstva, kao i uslužnog sektora je transformisao državu uglavnom ruralne ekonomije u pretežno industrijsku i urbanu zemlju. Kao i u svim bogatim državama, kanadskom privredom dominira uslužni sektor, koja zapošljava oko tri četvrtine Kanađana.[traži se izvor] Međutim, Kanada je neobična među razvijenim zemljama po značaju primarnog sektora, pošto su drvna i naftna industrije dve najvažnije industrije u Kanadi.

Kanada je jedna od retkih razvijenih zemalja koja je izvoznik energenata.[28] Kanada u Atlantskom okeanu ima ogromne rezerve prirodnog gasa, a nalazišta nafte i gasa su skoncentrisana i u Alberti. Atabaskanski katranski pesak pruža Kanadi druge po veličini rezerve nafte u svetu, odmah iza Saudijske Arabije[30] U Kvebeku, Britanskoj Kolumbiji, Njufaundlendu i Labradoru, Nju Bransviku, Ontariju, Manitobi i Jukonu, hidroelektrane predstavljaju jeftin i čist izvor obnovljivih izvora energije.

Kanada je jedan od najvažnijih svetskih snabdevača poljoprivrednim proizvodima. Kanadske prerije su jedan od najvećih proizvođača pšenice, uljane repice i drugih žitarica.[31] Kanada je najveći svetski proizvođač cinka i uranijuma i svetski lider u proizvodnji drugih prirodnih resursa, kao što su zlato, nikl, aluminijum i olovo.[32]

Mnogi gradovi u severnom delu zemlje se nalaze u blizini rudnika ili područja pod šumom. Kanada takođe ima značajan industrijski sektor skoncentrisan u južnom Ontariju i Kvebeku, sa automobilskom i vazduhoplovnom industrijom kao posebno važnima.

Predstavnici vlada Kanade, Meksika i Sjedinjenih Američkih Država potpisuju sporazum NAFTA 1992. godine

Ekonomska integracija sa SAD se značajno povećala posle Drugog svetskog rata. To je nateralo Kanađane da se zabrinu za kulturnu i ekonomsku autonomiju u doba globalizacije i američkih televizijskih emisija, filmova i korporacija koje su postale sveprisutne. Trgovinskim sporazum o automobilskim provizvodima iz 1965. uklonjene su carine za trgovinu proizvodima auto-industrije. Tokom 1970ih brige oko energetske samodovoljnosti i stranog vlasništva u industrijskom sektoru primorali su liberalnu vladu Pjera Trudoa da uvede Nacionalni energetski program i osnuje Agenciju za nadzor stranih ulaganja.[traži se izvor]

Tokom 1980ih, progresivni konzervativci Brajana Malrunija ukinuli su NEP i promenili ime u Agenciju za nadzor stranih ulaganja u Investicije Kanada u cilju podsticanja stranih ulaganja. Sporazum o slobodnoj trgovini Kanade i Sjedinjenih Država iz 1988. eliminisao je carine između dve zemlje, dok je Severnoamerički sporazum o slobodnoj trgovini (NAFTA) iz 1990. proširio zonu slobodne trgovine na Meksiko.

Sredinom 1990-ih, liberalna vlada Žana Kretjena počela je da prijavljuje godišnji budžetski suficit i polako da otplaćuje nacionalni dug. Od 2001. godine Kanada je izbegavala ekonomsku recesiju i zadržala je najbolje ukupne ekonomske učinke među članicama G8.[traži se izvor] Svetska ekonomska kriza iz 2008. prourokovala je recesiju u Kanadi i mogućnost povećanja nezaposlenosti u zemlji do 10%.[traži se izvor] Uprkos globalnoj recesiji, tržištu rada u Kanadi je i dalje potrebno nekoliko stotina hiljada stranih radnika.[traži se izvor]

Saobraćaj[uredi]

Boing 767, Er Kanada

S obzirom na njen geografski položaj, Kanada ima dobro razvijenu, ali ne tako gustu saobraćajnu mrežu. Najveći tranzit se ostvaruje u uskom pojasu uz granicu sa SAD, ne širem od 200-300 kilometara. Drumski saobraćaj je intenzivan u pojasu od Ontarija do Vankuvera. Od Viktorije na paciifičkoj obali do Sent Džonsa na atlantskoj obali izgrađen je Transkanadski auto-put u dužini od 8.000 kilometara, koji je jedini auto-put u ovoj državi.[33] Od Toronta polazi put 401, sa čak 16 kolovoznih traka, što ga čini jednim od najširih puteva na svetu[traži se izvor].

Kako su severni delovi države nepristupačni za drumski saobraćaj, vazdušni saobraćaj igra veliku ulogu. Postoji čak 75 avio-kompanija uključujući i državnu ErKanadu. Međunarodni aerodromi nalaze se u sledećim gradovima — Toronto, Kvebek, Montreal, Kalgari, Edmonton, Halifaks i Vankuver.[34]

Železnički saobraćaj doživeo je procvat tokom 19. veka, zahvaljujući uspešnoj vladinoj promociji ovog vida prevoza. Međutim, tokom 1930-ih godina železnica gubi značaj, a glavni krivac bila je ekpanzija drumskog saobraćaja. Danas železnički saobraćaj obavljaju VIA Rejl Kanada i brojne privatne kompanije.

Glavne luke u Kanadi se nalaze na ušću reke Sen Loren i u Vankuveru. Najveći značaj za unutrašnji vodeni saobraćaj imaju Velika jezera, zahvaljujući veštačkim kanalima kojima su povezana tokom 19. veka. U prošlosti saobraćaj na rekama se obavljao u kanuima, a danas za to služe brodovi.

Veliki kanadski gradovi poput Toronta i Montreala još od sredine 20. veka imaju izgrađene metroe. Kalgari i Edmonton od 1980-ih imaju laki metro, dok u Kvebeku postoje čak i trolejbusi.

Stanovništvo[uredi]

Etnička raspodela

Kanadu su prvobitno formirale tri etničke grupe: Prvi narodi, koji su domoroci Kanade; Francuzi koji su se prvi naselili na prostorima današnje Kanade; i Englezi, koji su vojno porazili Francuze i zauzeli njihove kolonije sredinom 18. veka. 1763. godine, Francuska je predala svoje kanadske teritorije Engleskoj potpisivanjem Pariskog mira.

Po gustini stanovništva, sa 3,5 stanovnika po kvadratnom kilometru, Kanada je među vrlo retko naseljenim državama na svetu.[35] U istočnom delu Kanade najgušće naseljeni deo zemlje je pojas između Kvebeka i Vindzora (južni Kvebek—južni Ontario), koji se proteže uz oblast Velikih jezera i reke Sen Loren na jugoistoku.[36]

Kanada je na popisu stanovništva imala 31.612.897 stanovnika, što je povećanje od 5,4% od 2001.[37] Uzrok rasta populacije je imigracija, i u manjem procentu, prirodni priraštaj. Oko tri četvrtine stanovništva Kanade živi u pojasu širokom oko 150 km od granice sa Sjedinjenim Državama.[traži se izvor] Sličan procenat stanovništva živi u gradskim sredinama, skoncentrisan u koridoru Kvebek-Vindzor (gde se nalaze i Toronto, Montreal i Otava), primorje Britanske Kolumbije (u regionu oko Vankuvera) i u koridoru Kalgari-Edmonton u Alberti.[38]

Prema popisu iz 2006. postoje 43 etničke grupe u Kanadi sa najmanje 100.000 pripadnika.[39]

Kanada ima najveću stopu imigracije po stanovniku,[40] što je zasluga ekonomske politike i okupljanja porodica; Kanada takođe prima veliki broj izbeglica.

Kao što je to slučaj sa drugim razvijenim državama, i u Kanadi prosečna starost stanovništva se povećava, sa sve više osoba u penziji i manje stanovništva u radnom dobu. Godine 2006. prosečna starost stanovništva je bilo 39,5 godina.[41] Rezultati sa ovog popisa su takođe pokazali da uprkos povećanju imigracije od 2001, prosečno starenje stanovništva Kanade nije se usporilo u tom periodu.

Etničke grupe[uredi]

Najveća etnička grupa su Englezi (21%), zatim Francuzi (15,8%), Škoti (15,2%), Irci (13,9%), Nemci (10,2%), Italijani (5%), Kinezi (4%), Ukrajinci (3,6%) i Prvi narodi (3,5%). Otprilike jedna trećina ispitanika se izjasnilo kao „Kanađani“.[42] Prirodni priraštaj kanadskog domorodačkog stanovništa je skoro dva puta veći od nacionalnog proseka, a 2006. 3,8% kanadskog stanovništva se izjasnilo kao potomci domorodaca.

Jezici[uredi]

Engleski i francuski jezik su dva službena jezika Kanade. Dvojezičnost u Kanadi je zakonski zagarantovana Poveljom o pravima i slobodama. Ova dva jezika se ravnopravna u federalnim sudovima, parlamentu i u drugim federalnim ustanovama.

Engleski je maternji jezik 59,7% a francuski 23,2% stanovništva[43]. 98,5% Kanađana priča engleski ili francuski. Iako 85% frankofonog stanovništva živi u Kvebeku, postoji značajna frankofonska populacija i u Ontariju, Alberti, Manitobi i atlantskim pokrajinama.

Nekoliko indijanskih jezika takođe ima službeni status u Severozapadnim teritorijama. Inuktitut je većinski jezik u Nunavutu i jedan od tri službena jezika u toj teritoriji. 200.725 državljana Kanade (6% od ukupnog stanovništva) govori neki od domorodačkih jezika kao maternji, a najrasprostranjeniji je kri (120.000).[44]

Neslužbeni jezici se isto taka važni u Kanadi, pošto se 5.202.245 građana izjasnilo za neki drugi jezik kao maternji[43] Od značajnijih neslužbenih jezika najznačajniji su kineski (853.745 govornika), italijanski (469.485), nemački (438.080), i pendžapski (271.220).[43]

Religija[uredi]

Religije u Kanadi (Po popisu iz 2001)[45]
hrišćanstvo
  
0 77,0 %
ateisti
  
0 16,2 %
islam
  
0 2,0 %
judaizam
  
0 1,1 %
budizam
  
0 1,0 %
hinduizam
  
0 1,0 %
sikizam
  
0 0,9 %

Podrška verskom pluralizmu je važan deo kanadske političke kulture. Prema popisu iz 2001.[46] 77,1% Kanađana su se izjasnili kao hrišćani, a od toga katolici čine najveću grupu (43,6% svih Kanađana). Najveće protestantske zajednice su Ujedinjena crkva Kanade (9,5%), zatim anglikanci (6,8%), baptisti (2,4%), luterani (2%), ostali hrišćani 4,4%.[47] Oko 16,5 Kanađana se izjasnilo kao ateisti, a preostalih 6,3% pripada nehrišćanskim religijama, od kojih su najznačajniji islam (1,9%) i judaizam (1,1%).

Najveći gradovi[uredi]

Glavni članak: Spisak gradova u Kanadi

U Kanadi postoji šest milionskih gradova, najveći je Toronto, a slede ga Montreal, Vankuver, glavni grad Otava sa Gatinoom, Kalgari i Edmonton.


 

Izvor: ?
Grad Teritorija Populacija
Toronto
Toronto
Montreal
Montreal
Vankuver
Vankuver
Otava
Otava
1. Toronto Ontario 5.583.064 Kalgari
Kalgari
Edmonton
Edmonton
Kvebek
Kvebek
Vinipeg
Vinipeg
2. Montreal Kvebek 3.824.221
3. Vankuver Britanska Kolumbija 2.313.328
4. Gatino Ontario-Kvebek 1.236.324
5. Kalgari Alberta 1.214.839
6. Edmonton Alberta 1.159.869
7. Kvebek Kvebek 765.706
8. Vinipeg Manitoba 730.018
9. Hamilton Ontario 721.053
10. Kembridž-Voterlu (Ontario)|Voterlu Ontario 477.160
11. London Ontario 474.786
12. Najagara Fols Ontario 392.184
13. Halifaks Nova Škotska 390.328
14. Ošava Ontario 356.177
15. Viktorija Britanska Kolumbija 344.615
16. Vindzor Ontario 319.246
17. Saskatun Saskačevan 260.600
18. Redžajna Saskačevan 210.556
19. Šerbruk Kvebek 201.890
20. Sent Džons Njufaundlend i Labrador 196.966

Kultura[uredi]

Glavni članak: Kultura Kanade
Totem i tradicionalna „velika kuća“ u Viktoriji, prestonici Britanske Kolumbije.

Kanadska kultura je istorijski bila pod uticajem britanske, francuske i domorodačkih kultura i običaja. Ona je takođe pod velikim uticajem američke kulture, zbog blizine Sjedinjenih Država i migracija između dve države. Velika većina engleskih doseljenika u Kanadu između 1755. i 1815. su bili Amerikanci iz 13 kolonija (United empire loyalists). Oni su izbegli iz Sjedinjenih Država zbog vernosti Velikoj Britaniji tokom Američkog rata za nezavisnost, ili su se doselili zbog obećanja da će dobiti zemlju u zamenu za odanost Britanskoj monarhiji.

Američki mediji i zabava su popularni u anglofonoj Kanadi. Takođe, mnoga kanadska dela kulture i zabave su popularna u Sjedinjenim Državama i širom sveta.[traži se izvor] Popularni pop i rok muzičari iz Kanade su Brajan Adams, Pol Enka, Majkl Buble, Leonard Koen, Selin Dion, Neli Furtado, Avril Lavinj, Alanis Moriset, Danijel Poter i Šanaja Tvejn. Poznati glumci su Džim Keri, Den Akrojd, Donald Saderland, Majkl Džej Foks, Pamela Anderson, Nataša Henstridž.

Programi federalne vlade pomažu zakonski i finansijski posebne kanadske oblike kulture. Na tome rade državna televizija CBC, Nacionalni filmski odbor Kanade i Kanadska radio-televizijska i telekomunikaciona komisija (CRTC).[traži se izvor]

Kanada je prostorno ogromna i etnički veoma raznovrsna zemlja. Na kanadsku kulturu su jako uticale kulture iz svih delova sveta. Većina Kanađana ceni svoje multikulturalno društvo i kanadsku kulturu shvata kao takvu.[48]

Pripadnici Kraljevske konjičke policije u tradicionalnim uniformama

Glavni nacionalni simbol je list šećernog javora (koristi se od ranog 18. veka, nalazi se na zastavi Kanade, na novčiću od jednog penija i na državnom grbu.[49] Drugi simboli su: dabar, kanadska guska, monarhija, Kraljevska kanadska konjička policija,[49] totemi i inukšuk.

Obrazovanje[uredi]

Hokejaška utakmica na Univerzitetu Makgil u Montrealu 1901.

Pokrajine i teritorije Kanade su odgovorne za obrazovanje. Svaki sistem je sličan, ali odražava regionalnu istoriju, kulturu i geografiju.[50] Uzrast dece koja pohađaju obaveznu školu varira u rasponu od 5–7 do 16–18 godina,[50]. Pismenost odraslog stanovništva je 99%.[28] Za više obrazovanje su takođe odgovorne pokrajinske i teritorijalne vlade, koje plaćaju većinu troškova; federalna vlada odobrava dodatnu pomoć za istraživanja, studentske kredite i stipendije. U 2002. godini 43% Kanađana starosti između 25 i 64 godine je imalo više obrazovanje; od onih između 25 i 34 godine procenat stanovništva sa višim obrazovanjem iznosi 51%.[traži se izvor]

Sport[uredi]

Zvanični nacionalni sportovi Kanade su hokej na ledu zimi i lakros leti.[51] Hokej je sport sa najviše gledalaca u državi. Takođe je najpopularniji sport koji Kanađani igraju, sa 1,65 miliona aktivnih igrača 2004.[52] Najveći gradovi Kanade: Toronto, Montreal, Vankuver, Otava, Kalgari i Edmonton imaju klubove koji igrau u kanadsko-američkoj NHL ligi. Posle hokeja, drugi popularni sportovi su karling i kanadski fudbal. Golf, bejzbol, skijanje, fudbal, odbojka i košarka se takođe igraju na omladinskim i amaterskim nivoima,[52] ali profesionalne lige i klubovi nisu tako popularni.

Kanada je bila domaćin nekoliko velikih međunarodnih sportskih događaja, među kojima su Letnje olimpijske igre 1972. u Montrealu i Zimske olimpijske igre 1988. u Kalgariju. Kanada će biti domaćin Zimskih olimpijskih igara 2010. u Vankuveru i Visleru.

Galerija[uredi]

Reference[uredi]

  1. Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories - 20% sample data, Pristupljeno 8. 4. 2013.
  2. United Nations Statistics Division - Standard Country and Area Codes Classifications
  3. „Canada's population clock”. Statistics Canada. [mrtva veza]
  4. Trigger (1978). str. 357-361.
  5. Cartier, Jacques (1545). „Relation originale de Jacques Cartier”. Tross (1863 edition). Pristupljeno 23. 02. 2007. 
  6. Martin, Robert (1993). „1993 Eugene Forsey Memorial Lecture: A Lament for British North America”. The Machray Review. Prayer Book Society of Canada. Pristupljeno 05. 11. 2008. »Strictly speaking, the official name of the new country was, simply, "Canada", but usage sanctioned "Dominion of Canada".« [mrtva veza]
  7. Etkin, David (30. 4. 2003). An Assessment of Natural Hazards and Disasters in Canada. Springer. str. 569, 582,583. ISBN 978-1-4020-1179-5.  Nepoznati parametar |coauthors= ignorisan [|author= se preporučuje] (pomoć)
  8. The Atlas of Canada (02. 04. 2004). „Drainage patterns”. National Resources Canada. Pristupljeno 18. 05. 2006. [mrtva veza]
  9. Encarta (2006). „Canada”. Microsoft Corporation. Pristupljeno 12. 6. 2006. 
  10. Abell. str. 83.
  11. Ulrich Kohnle: Der Wald in Kanada und seine Nutzung, 2009
  12. Šabić Dejan, Šumarstvo Kanade
  13. Dukić (1999). str. 120-125.
  14. Dukić (1999). str. 338-340.
  15. Atlas sveta. str. 40, odeljak Tla
  16. The Weather Network. „Statistics, Regina SK”. The Weather Network. Pristupljeno 18. 05. 2006. [mrtva veza]
  17. The Weather Network. „Statistics: Vancouver Int'l, BC”. The Weather Network. Pristupljeno 18. 05. 2006. [mrtva veza]
  18. The Weather Network. „Statistics: Toronto Pearson Int'l”. The Weather Network. Pristupljeno 18. 05. 2006. [mrtva veza]
  19. Cinq-Mars, J. (2001). „On the significance of modified mammoth bones from eastern Beringia”. The World of Elephants - International Congress, Rome. 
  20. Axelrod (2009). str. 74.
  21. Moore (1994)
  22. Farthing, John (1957). Freedom Wears a Crown. Toronto: Kingswood House. ASIN B0007JC4G2. 
  23. Stacey, C.P. (1948). History of the Canadian Army in the Second World War. Queen's Printer. 
  24. Troper, Harold (2000-03). „History of Immigration to Toronto Since the Second World War: From Toronto 'the Good' to Toronto 'the World in a City'. Ontario Institute for Studies in Education. Pristupljeno 19. 05. 2006.  Proverite vrednost paramet(a)ra za datum: |date= (pomoć)[mrtva veza]
  25. Bélanger, Claude (3. 8. 2000). „Quiet Revolution”. Quebec History. Marionopolis College, Montreal. Pristupljeno 2008.  Proverite vrednost paramet(a)ra za datum: |access-date= (pomoć)
  26. 26,0 26,1 Dickinson (2003)
  27. WTO (17. 04. 2008). „Latest release”. WTO. Pristupljeno 03. 07. 2008. 
  28. 28,0 28,1 28,2 Central Intelligence Agency (16. 05. 2006). „The World Factbook: Canada”. Central Intelligence Agency. Pristupljeno 06. 05. 2007. 
  29. Canada, Statistics (04. 08. 2006). „Latest release from Labour Force Survey”. Statistics Canada. Pristupljeno 04. 08. 2006. [mrtva veza]
  30. Clarke, Tony; Campbell, Bruce; Laxer, Gordon (10. 03. 2006). „US oil addiction could make us sick”. Parkland Institute. Pristupljeno 18. 05. 2006. [mrtva veza]
  31. The Canadian Encyclopedia (2006). „Agriculture and Food: Export markets”. Historical Foundation of Canada. Pristupljeno 18. 05. 2006. [mrtva veza]
  32. The Canadian Encyclopedia (2006). „Canadian Mining”. Historica Foundation of Canada. Pristupljeno 18. 05. 2006. [mrtva veza]
  33. Transkanadski autoput, Dobavljeno dana 08. oktobra 2009., Pristupljeno 8. 4. 2013.
  34. Spisak aerodorma u Kanadi
  35. WorldAtlas.com (2006-02). „Countries of the World (by lowest population density)”. WorldAtlas.com. Pristupljeno 16. 05. 2006.  Proverite vrednost paramet(a)ra za datum: |date= (pomoć)
  36. railwaypeople.com (2006). „Quebec–Windsor Corridor Jet Train, Canada”. railwaypeople.com. Pristupljeno 3. 10. 2006. 
  37. Beauchesne, Eric (13. 03. 2007). „We are 31,612,897”. National Post. Pristupljeno 13. 03. 2007. [mrtva veza]
  38. Canada, Statistics (2001). „Urban-rural population as a proportion of total population, Canada, provinces, territories and health regions”. Statistics Canada. Pristupljeno 23. 4. 2009. 
  39. Ethnocultural Portrait of Canada Highlight Tables, 2006 Census
  40. Benjamin Dolin and Margaret Young, Law and Government Division (31. 10. 2004). „Canada's Immigration Program”. Library of Parliament. Pristupljeno 29. 11. 2006. [mrtva veza]
  41. Statistics Canada 2006 Census: Portrait of the Canadian Population in 2006, Pristupljeno 8. 4. 2013.
  42. „Ethnocultural Portrait of Canada Highlight Tables, 2006 Census”. Pristupljeno 30. 6. 2008. 
  43. 43,0 43,1 43,2 Canada, Statistics (27. 01. 2005). „Population by mother tongue, by province and territory”. Statistics Canada. Pristupljeno 14. 05. 2006. [mrtva veza]
  44. www12.statcan.gc.ca, "2011 Census of Canada: Topic-based tabulations", preuzeto 30. aprila 2016.
  45. Population by religion, by province and territory (2001 Census), Pristupljeno 8. 4. 2013.
  46. Canada, Statistics (25. 01. 2005). „Population by religion, by provinces, and territories”. Statistics Canada. Pristupljeno 14. 05. 2006. [mrtva veza]
  47. CIA Factbook, 2009
  48. Bickerton, James; Gagnon, Alain-G & Gagnon, Alain (Eds). (2004). Canadian Politics (4th izd.). Orchard Park, NY: Broadview Press. ISBN 978-1-55111-595-5. 
  49. 49,0 49,1 Heritage, Canadian (2002). Symbols of Canada. Ottawa, ON: Canadian Government Publishing. ISBN 978-0-660-18615-3. 
  50. 50,0 50,1 Council of Ministers of Canada. „General Overview of Education in Canada”. Education@Canada. Pristupljeno 22. 5. 2006. 
  51. „National Sports of Canada Act (1994)”. Consolidated Statutes and Regulations. Department of Justice. Pristupljeno 20. 07. 2006. [mrtva veza]
  52. 52,0 52,1 Conference Board of Canada (2004). „Survey: Most Popular Sports, by Type of Participation, Adult Population”. Strengthening Canada: The Socio-economic Benefits of Sport Participation in Canada—Report August 2005. Sport Canada. Pristupljeno 1. 7. 2006. [mrtva veza]

Literatura[uredi]

  • Abell, Robin A.; Olson, David M.; Dinerstein, Eric; Hurley, Patrick T. (2000). Freshwater Ecoregions of North America. Wahington D.C.: Island Press. ISBN 1-55963-734-X. 
  • Axelrod, Alan (2009). The Real History of the American Revolution: A New Look at the Past. Sterling Publishing Company, Inc. str. 74—. ISBN 978-1-4027-6816-3. 
  • Etkin, David (2003). An Assessment of Natural Hazards and Disasters in Canada. Springer. str. 569, 582,583. ISBN 978-1-4020-1179-5.  Nepoznati parametar |coauthors= ignorisan [|author= se preporučuje] (pomoć)
  • Heritage, Canadian (2002). Symbols of Canada. Ottawa, ON: Canadian Government Publishing. ISBN 978-0-660-18615-3. 
  • Bickerton, James; Gagnon, Alain-G & Gagnon, Alain (Eds). (2004). Canadian Politics (4th izd.). Orchard Park, NY: Broadview Press. ISBN 978-1-55111-595-5. 
  • Dickinson, John Alexander (2003). A Short History of Quebec (3rd izd.). Montreal: McGill-Queen's University Press. ISBN 978-0-7735-2450-7.  Nepoznati parametar |coauthors= ignorisan [|author= se preporučuje] (pomoć)
  • Stacey, C.P. (1948). History of the Canadian Army in the Second World War. Queen's Printer. 
  • Farthing, John (1957). Freedom Wears a Crown. Toronto: Kingswood House. ASIN B0007JC4G2. 
  • Moore, Christopher (1994). The Loyalist: Revolution Exile Settlement. Toronto: McClelland & Stewart. ISBN 978-0-7710-6093-9. 
  • Šabić, Dejan (2008): Severna Amerika, Geografski fakultet, Beograd
  • Dukić, Dušan (1999). Biogeografija. Beograd: Geografski fakultet. 
  • Mastilo, Natalija .: Rečnik savremene srpske geografske terminologije, Geografski fakultet, Beograd. 2005. ISBN 978-86-82657-55-2..
  • Grupa autora .: Atlas sveta, Monde Neuf, Ljubljana (za izdavača Politika, Beograd). 2007. ISBN 978-86-86809-04-9..
  • Trigger, Bruce G. (1978). „Saint-Lawrence Iroquoians”. Handbook of North American Indians Volume 15. Washington: Smithsonian Institution. str. 357—361. OCLC 58762737.  Nepoznati parametar |coauthors= ignorisan [|author= se preporučuje] (pomoć)

Spoljašnje veze[uredi]