Petar I Karađorđević

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Petar I Karađorđević
PetarI-Karadjordjevic.jpg
Kralj Petar I u uniformi Vojvode Kraljevine Srbije
Datum rođenja (1844-07-11)11. jul 1844.
Mesto rođenja Beograd
Kneževina Srbija
Datum smrti 16. avgust 1921.(1921-08-16) (77 god.)
Mesto smrti Beograd
Kraljevina SHS
Grob Crkva Svetog Đorđa na Oplencu
Dinastija Karađorđevići
Otac Aleksandar Karađorđević
Majka Persida Karađorđević
Supružnik Zorka Karađorđević
Potomstvo Jelena Karađorđević
Milena Karađorđević
Đorđe Karađorđević
Aleksandar I Karađorđević
Kralj Srbije, Kralj SHS
Period 15. jun 190316. avgust 1921.
Prethodnik Aleksandar Obrenović
Naslednik Aleksandar I Karađorđević

Petar I Karađorđević (Beograd, 11. jul 1844 — Beograd, 16. avgust 1921) je bio kralj Srbije, od 1903. do 1918. i kralj Srba, Hrvata i Slovenaca od 1918. do 1921. godine.

Petar Karađorđević je bio Karađorđev unuk i treći sin Perside i kneza Aleksandra Karađorđevića, koji je bio prisiljen da abdicira nakon Svetoandrejske skupštine. Petar je sa porodicom živeo u inostranstvu. Borio se u francuskoj vojsci u Francusko-pruskom ratu. Pridružio se kao dobrovoljac pod pseudonimom Petar Mrkonjić u Bosanskohercegovačkom ustanku protiv Osmanskog carstva.

Bio je oženjen 1883. godine crnogorskom princezom Zorkom, kćerkom kneza Nikole. Sa njom je imao petoro dece, uključjujući i naslednika Aleksandra. Nakon smrti oca 1885, Petar je postao glava dinastije Karađorđević. Posle Majskog prevrata i ubistva kralja Aleksandra Obrenovića 1903, izabran je za kralja Srbije. Kao kralj zalagao se za ustavno uređenje zemlje i bio je poznat po svojoj liberalnoj politici.

Kralj Petar je bio vrhovni komandant srpske vojske u Balkanskim ratovima. Zbog starosti je 24. juna 1914. preneo kraljevska ovlašćenja na prestolonaslednika Aleksandra. U Prvom svetskom ratu povlačio se sa vojskom preko Albanije. Pošto je bio kralj Srbije tokom perioda velikih srpskih vojnih uspeha, u srpskom narodu ostao je zapamćen kao kralj Petar Oslobodilac (takođe poznat i kao Stari kralj).

Biografija[uredi]

Monogram Petra I, Kralja Srbije i Kraljevine SHS

Mladost[uredi]

Rođen je kao peto dete kneza Aleksandra i kneginje Perside (iz čuvene porodice Nenadovići) iz Brankovine na Petrovdan, 29. juna/11. jula 1844. godine. Osnovnu školu i gimnaziju završio je u Beogradu, a dalje školovanje je nastavio u Švajcarskoj u zavodu Venel-Olivije u Ženevi. Po završenom školovanju septembra 1861, knežević Petar se upisuje u pariski Koledž Sen-Barb, a 1862. u čuvenu vojnu Akademiju Sen-Sir koju završava 1864. godine. U Parizu se bavio fotografijom i slikarstvom, i usavršavao svoje vojničko i političko obrazovanje. Ono mu je otvorilo vidike ideja političkog liberalizma, parlamentarizma i demokratije. Početkom 1868, knežević Petar je u Beču štampao svoj prevod knjige engleskog političara i filozofa Džona Stjuarta Mila O slobodiVikzivorniktekst, sa svojim predgovorom, koji će kasnije postati njegov politički program.

Politički život[uredi]

1875. Kralj Petar I je ratovao pod pseudonimom Petar Mrkonjić.
Pečat kneza Petra Karađorđevića[1]
Knez Petar u emigraciji na Cetinju

Posle ubistva kneza Mihaila u maju 1868, politički krugovi bliski dinastiji Obrenović priključili su novom srpskom Ustavu i odredbu kojom se porodici Karađorđević zabranjuje povratak u otadžbinu i oduzima sva imovina.

Petar se, 1870, pridružio Legiji stranaca francuske vojske i sa njom učestvovao u brojnim borbama zbog čega je odlikovan spomenicom rata od 1870. Godine 1875. radio je na organizovanju i aktivno učestvovao u bosansko-hercegovačkom ustanku pod pseudonimom Petar Mrkonjić. Nakon neuspele Topolske bune 1877, vodio je živu političku aktivnost.

U leto 1883. godine na Cetinju se oženio kneginjom Ljubicom-Zorkom, najstarijom kćerkom crnogorskog kneza Nikole. U tom braku rođeno je petoro dece: kćerke Jelena i Milena (umrla kao dete), i sinovi Đorđe (odrekao se prava nasledstva prestola 1909.), Aleksandar i Andrija (umro kao dete). Posle kraćeg boravka u Parizu, porodica Karađorđević preselila se na Cetinje, gde je ostala sledećih deset godina. Zbog lošeg materijalnog položaja, knežević Petar prodao je kuću u Parizu 1894, i nastanio se sa porodicom u Ženevi. Njegovi kontakti sa ljudima iz Srbije nikada nisu prestajali, pre svega sa Nikolom Pašićem, prvakom Radikalne stranke.

Tokom 1897, knežević Petar odlazi u Rusiju, i biva primljen kod cara Nikole II. Tri godine kasnije pokušao je da se sporazume sa kraljem Aleksandrom Obrenovićem o priznavanju kneževske titule i povraćaju oduzete imovine, ali bez uspeha. Knežević Petar je još više pojačao svoju političku aktivnost za povratak u Srbiju. Godine 1901. nastojao je da stupi u bliže odnose sa Austrougarskom, nudeći joj svoj politički program.

Kralj Srbije[uredi]

Krunisanje 21. septembra 1904.

U noći između 28. i 29. maja 1903. oficiri zaverenici ubili su kralja Aleksandra i kraljicu Dragu. Vojska je izvela državni udar, i proglasila kneževića Petra Karađorđevića za kralja Srbije, što je svojim izborom potvrdila Narodna Skupština 2. jun/15. juna. Posle 45 godina Karađorđevo potomstvo ponovo dolazi na čelo srpske države, čime počinje novi period u njenom razvoju. Krunisan je 21. septembra 1904. godine.

Od samog početka svoje vladavine, kralj Petar I suočio se sa ozbiljnim preprekama. Zemlja je bila rastrzana unutašnjom političkom borbom, a Austrougarska, isprva naklonjena novom srpskom kralju, postala je ubrzo otvoreni neprijatelj Srbije, naročito posle krize izazvane aneksijom Bosne i Hercegovine 1908.

Razdoblje Oslobodilačkih ratova (1912—1918)[uredi]

„Mojim današnjim proglasom prisajedinjene su na osnovu zaključenih međunarodnih ugovora vaše zemlje Kraljevini Srbiji... Sve staranje moje biće upravljeno da svi vi bez razlike u veri i porekla budete u svakom pogledu zadovoljni, prosvećeni i zakriljeni pravdom i bezbednošću koje će vam jemčiti vladavina slobodne Srbije. Svi ćete biti pred zakonima i vlastima jednaki. Vera svačija, imanje i ličnost biće poštovani kao svetinja...[2]
Kralj Petar I sa bradom

Prvi balkanski rat protiv Turske 1912, i Drugi — protiv Bugarske 1913. — okončani su trijumfom srpske vojske pod vrhovnom komandom kralja Petra I, i oslobađanjem Raške oblasti, Kosova, Metohije i Makedonije, i njihovim pripajanjem Srbiji.

Usled stalnih i teških napora u Balkanskim ratovima, zdravstveno stanje kralja Petra I se pogoršalo.[traži se izvor od 08. 2015.] Crna ruka je predstavljala srž vojničke opozicije civilnoj vladi. Skrivajući se iza vojske ili opozicije, crnorukci su primorali kralja Petra I da raspusti vladu Nikole Pašića, iako je Narodna radikalna stranka imala većinu u Narodnoj skupštini. Tek nakon ruske intervencije i možda uz pomoć francuskog kapitala, kriza je rešena u Pašićevu korist, a kralj Petar je bio primoran da se povuče, navodno zbog bolesti, i 24. juna 1914. preneo kraljevska ovlašćenja na prestolonaslednika Aleksandra.[3] Mesec dana kasnije, Austrougarska je objavila rat Srbiji, čime je započeo Prvi svetski rat. Vest o Prvom svetskom ratu dobija u Vranjskoj banji i odatle odlazi na front.[4] Posle veličanstvenih pobeda na Ceru i Kolubari 1914, nakon ulaska Nemačke i Bugarske u rat 1915, srpska vojska bila je prinuđena na povlačenje i napuštanje zemlje. Albanska golgota ostavila je velikog traga na zdravlje ostarelog kralja. On je ipak doživeo da dočeka konačnu pobedu i oslobođenje Srbije, i stvaranje nove države nastale ujedinjenjem Srba, Hrvata i Slovenaca.

Sačuvan je automobil iz vremena njegovog upravljanja državom.[5]

Kralj Srba, Hrvata i Slovenaca[uredi]

Smrt i sahrana[uredi]

Grob Petra I Karađorđevića

Preminuo je 16. avgusta 1921. u Beogradu, a sahranjen je 22. avgusta u svojoj zadužbini na Oplencu.

Porodica[uredi]

Roditelji[uredi]

ime slika datum rođenja datum smrti
Knez Aleksandar PrinceAlexander I w.jpg 11. oktobar 1806. 3. maj 1885.
Kneginja Persida Persida Karadjordjevic.jpg 15. februar 1813. 29. mart 1873.

Supružnik[uredi]

ime slika datum rođenja datum smrti
Kneginja Zorka Princess Zorka of Montenegro.jpg 23. decembar 1864. 16. mart 1890.

Deca[uredi]

ime slika datum rođenja datum smrti supružnik
Princeza Jelena Elena2.jpg 4. novembar 1884. 16. oktobar 1962. Princ Ivan Konstantinovič
Princeza Milena 14/26. april 1886. 10/22. decembar 1887.[6] umrla u detinjstvu
Princ Đorđe Prince George of Serbia.jpg 27. avgust 1887. 17. oktobar 1972. Radmila Radonjić
Kralj Aleksandar I Kralj aleksandar1.jpg 16. decembar 1888. 9. oktobar 1934. Kraljica Marija
Princ Andrija 25. februar/9. mart 1890. 19/31. mart 1890.[6]

Preci[uredi]

Odliҝovanja[uredi]

Kralj Petar, nosilac je brojnih domaćih i stranih odlikovanja. Pored navedenih odlikovanja, kralj je nosilac svih kraljevskih ordena u rangu velikog majstora.

Domaća odlikovanja[uredi]

Strana odlikovanja[uredi]

Gradovi koji su nazvani po kralju Petru[uredi]

Galerija[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]


Napomena: Sadržaj ove stranice je napisan prema zvaničnoj biografiji na navedenom sajtu http://www.royalfamily.org Fotografije su takođe sa tog sajta, dozvolu za korišćenje ovog materijala možete pogledati ovde.

Prethodnik:
Knez Aleksandar Karađorđević
Karađorđevići
Naslednik:
Kralj Aleksandar I Karađorđević