Italija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije

Koordinate: 37°-47° SG Š, 7°-19° IGD

Republika Italija je država na jugu Evrope. Italija obuhvata Apeninsko poluostrvo i tri velika ostrva na Sredozemnom moru: Siciliju, Sardiniju i Elbu. Jedinu kopnenu granicu ima na severu, na Alpima, gde se graniči sa Francuskom, Švajcarskom, Austrijom i Slovenijom. Nezavisne države San Marino i Vatikan nalaze se unutar teritorije Italije.

Veoma je poznata po kulinarskim sposobnostima, modi, dizajnu, odeći, arhitekturi, umetnosti, muzici i ostalim znamenitostima koje u velikom broju posećuju turisti.

Sadržaj 1 Istorija 1.1 Od praistorije ka Rimskoj državi 1.2 Antički Rim 1.3 Ujedinjenje Italije 2 Geografija 2.1 Regije Italije 2.2 Najveći gradovi 3 Politika 4 Stanovništvo 5 Religija 6 Jezik 7 Kultura 7.1 Školstvo i obrazovanje 8 Umetnost 9 Mediji 9.1 Novine 9.2 Radio i televizija 10 Reference 11 Spoljašnje veze

[uredi] Istorija

Za više informacija pogledajte Istorija Italije

[uredi] Od praistorije ka Rimskoj državi

Iskopavanja širom Italije pokazuju prisustvo modernog čoveka na ovim prostorima još od paleolita, otprilike pre oko 200.000 godina.^[1]

Današnji Italijani su potomci starih plemena koja su se još početkom prvog milenijuma p. n. e. nastanila u krajevima između Alpa, i po celom Apeninskom poluostrvu i Siciliji. Ovi narodi su bili različitog porekla. Najstariji su bili Liguri i Iliri, koje su italijanski preci potisnuli pred kraj 2. i početkom prvog milenijuma p. n. e. Negde u 8. veku p. n. e. između rijeke Arno i Tiber nastanili su se i Etrurci, koji su se u 7. veku p. n. e. proširili sve do reke Po i Korzike. U tim krajevima bili su nastanjeni još mnogi narodi. Tako su u područjima oko današnje Venecije živeli Veneti, tako da se danas italijanska regija u kojoj je živeo ovaj grad zove Veneto, Na Siciliji su živeli Siculi, Sicani i Elimi. Sabinjani i Latini živeli su u Laciju, zajedno sa Faliscima, Ekvima, Hernicima i Ausonima. U Abrucu su živeli Vestini, Paeligni i Marsi. Frentani, Picenti i Marucini naseljavali su središnju obalu Jadrana. Samniti i Lucani živeli su u Molizeu i Basilicati. Jezgru nove nacije svakako su dali oni narodi i plemena po kojima su Italijani dobili ime, zvali su se Italici ili Itali. Italici nisu bili jedno pleme, bijahu podijeljeni na 4 glavna plemena, to su: Latini, Falisci, Osci i Umbri ili Umbrijci.

U 8. i 7. veku p. n. e. antički Grci su osnovali svoje kolonije duž obale Sicilije i u južnim delovima Apeninskog poluostrva. Rimljani su kasnije nazvali ovu oblast Velikom Grčkom, zbog velike brojnosti Grka.^[2][3][4]

[uredi] Antički Rim

Za više informacija pogledajte Antički Rim

Stari Rim je na početku bila mala poljoprivredna zajednica osnovana u 8. veku p. n. e. koja je tokom vekoma izrasla u džinovsko Rimsko carstvo koje je obuhvatalo celo Sredozemno more, u kojoj su se kulture Antičke Grčke i Rima spojile u jednu civilizaciju. Ova civilizacija je bila toliko uticajna da su delovi nje opstali u modernom pravu, administraciji, filozofiji i umetnosti, formiravši temelje na kom su zasnovane zapadne civilizacije. U 12 vekova svog postojanja, Antički Rim je prešao put od monarhije preko republike do carske autokratije. U polakom opadanju od 2. veka nove ere, Rimsko carstvo se 395. godine konačno podelilo na dva dela, Zapadno rimsko carstvo i Istočno rimsko carstvo. Zapadni deo ja pao pod pritiskom Gota, posle čega je Apeninsko poluostrvo podeljeno u male nezavisne kraljevine i gradove-države u narednih 14 vekova, dok je istočni deo postao jedini naslednik antičkog Rima.

[uredi] Ujedinjenje Italije

Za više informacija pogledajte Ujedinjenje Italije

Italija je postala kraljevina 17. marta 1861, kada se najveći deo država sa ovog poluostrva ujedinio pod uticajem kralja Viktora Emanuela II, iz dinastije Savoj, koji je vladao Sardinijom i Pijemontom. Rim je još jednu deceniju ostao pod Papinom vlašću da bi i on postao deo države 20. septembra 1870.

Fašisti su uveli diktaturu 1922, borili se na strani Nemačke u Drugom svetskom ratu i izgubili. Referendum o monarhiji od 2. juna 1946. stvorio je Republiku Italiju.

Italija je otpočetka članica NATO pakta i Evropske unije.

Internacionalne organizacije
Članica NATO od:	4. aprila, 1949.
Članica UN od:	14. decembra, 1955.
Članica EU od:	25. marta, 1957.

[uredi] Geografija

Za više informacija pogledajte Geografija Italije

Oblik zemlje podseća na čizmu, a Sicilija asocira na trougao. Kroz celo poluostrvo prostiru se Apenini, a na severu jedan deo Alpa pripada Italiji. Najviši vrh Italije je Mon Blan de Kurmajor visine 4.748 m. Duž zapadne italijanske obale protežu se sa severa u pravcu juga sledeće rivijere: Italijanska rivijera u Liguriji, Etrurska rivijera u Toskani i Napuljska rivijera u Kampanji. Istočna obala je od Trsta na severu do Galjana na jugu (može se i reći do Otranskih vrata).

Najduže reke su Po, Arno i Tibar. U najveća italijanska jezera ubrajaju se jezero Garda, jezero Mađore i jezero Komo u Severnoj Italiji i jezero Bolsena i Trazimensko jezero u Srednjoj Italiji.

Pored Vezuva koji je na samom poluostrvu, veoma su poznati Etna na Siciliji i Stromboli, gde se nalaze i brojni manji vulkani.

Pored glavnog grada, Večnog Rima, značajni su i Torino, Milano, Đenova, Venecija, Firenca, Bolonja, Napulj, Bari, Palermo, Kaljari i Katanija.

[uredi] Regije Italije

Za više informacija pogledajte Regije Italije

Italija je podeljena u dvadeset regija:

	Regije	Glavni grad	Na italijanskom
1	Abruco	L'Akvila	Abruzzo	L'Aquila
2	Dolina Aoste	Aosta	Valle d'Aosta	Aosta
3	Apulija	Bari	Puglia	Bari
4	Bazilikata	Potenca	Basilicata	Potenza
5	Kalabrija	Katancaro	Calabria	Catanzaro
6	Kampanija	Napulj	Campania	Napoli
7	Emilija-Romanja	Bolonja	Emilia-Romagna	Bologna
8	Furlanija-Julijska krajina	Trst	Friuli-Venezia Giulia	Trieste
9	Lacio	Rim	Lazio	Roma
10	Ligurija	Đenova	Liguria	Genova
11	Lombardija	Milano	Lombardia	Milano
12	Marke	Ankona	Marche	Ancona
13	Molize	Kampobaso	Molise	Campobasso
14	Pijemont	Torino	Piemonte	Torino
15	Sardinija	Kaljari	Sardegna	Cagliari
16	Sicilija	Palermo	Sicilia	Palermo
17	Trentino-Južni Tirol	Trento	Trentino-Alto Adige	Trento
18	Toskana	Firenca	Toscana	Firenze
19	Umbrija	Peruđa	Umbria	Perugia
20	Veneto	Venecija	Veneto	Venezia

[uredi] Najveći gradovi

Za više informacija pogledajte Gradovi u Italiji

(po popisu iz 2004.)

Najveći gradovi po popisu iz 2004.	Regija	Stanovnika
Rim		2.553.873
Milano		1.299.439
Napulj		995.171
Torino		902.255
Palermo		675.277
Đenova		605.084
Bolonja		374.425
Firenca		368.059
Bari		328.458
Katanija		305.773
Venecija		271.251
Verona		259.068
Mesina		247.592
Padova		210.821
Trst	Furlanija-Julijska krajina	207.069
Breša		192.164
Ređo Kalabrija		183.041
Prato		180.674
Modena		180.110
Parma		174.471
Kaljari		161.465
Peruđa		157.842
Livorno		155.986
Ređo Emilija		155.191
Fođa		154.780
Ravena		146.989
Salerno		135.818
Rimini		134.700
Ferara		131.907
Sasari		124.929
Sirakuza		123.332
Peskara		122.577
Monca		122.263
Bergamo		116.510
Vičenca		113.483
Latina		111.946
Forli		111.495
Trento	Trentino-Južni Tirol	110.142
Terni		108.999
Novara		102.746
Ankona		101.797

[uredi] Politika

Za više informacija pogledajte Politika Italije

Ustav iz 1948. ustanovio je dvodomni parlament (Parlamento), koji ima Zastupnički dom (Camera dei Deputati) i Senat (Senato della Repubblica), zasebno sudstvo, te izvršnu vlast utjelovljenu u Veću ministara (Consiglio dei Ministri), koje predvodi predsednik veća (Presidente del Consiglio dei Ministri).

Predsednik republike bira se svakih 7 godina, a bira ga parlament zajedno s malim brojem regionalnih poslanika. Predsednik predlaže predsednika vlade, koji predlaže ostale ministre (formalno ih imenuje predsednik). Veće ministara (koje obično čine parlamentarni zastupnici) mora zadržati poverenje (Fiducia) oba doma.

Zastupnici domova parlamenta biraju se direktno kroz opšte izbore, a koristi se proporcionalni sistem. Zastupnički dom ima 630 zastupnika. Osim 315 zastupnika koji se biraju, Senat sadrži i bivše predsednike, kao i razne druge osobe imenovane doživotno u skladu s posebnim ustavnim odredbama. Zastupnici oba doma se biraju na najviše 5 godina, ali oba se doma mogu raspustiti i prije isteka tog roka. Zakoni se smeju predlagati iz oba doma, a mora ih prihvatiti većina u oba doma.

Italijansko se sudstvo zasniva na rimskom pravu, napoleonskom kodu i statutima. Ustavni sud (Corte Costituzionale), koji odlučuje o ustavnosti zakona, osnovan je tek nakon 2. svetskog rata.

[uredi] Stanovništvo

Za više informacija pogledajte Demografija Italije

Italija ima 58.462.375 stanovnika, nalazi se na dvadeset i drugom mestu svetske rang liste i četvrtom mestu rang liste Evropske unije posle Nemačke, Francuske i Velike Britanije. 67% Italijana živi u gradovima i to pretežno na severu. Najveće migracije iz nerazvijenih regiona u gradove bile su u periodu od 1950. do 1960. Od 1980. ovaj trend se prebacio na predgrađa i male gradove. U proseku muškarci žive oko 78, a žene oko 83 godine. Oko 19% Italijana su stariji od 65 godine. U Evropi Italijani su ljudi koji najduže žive posle Grka i Šveđana. Kao razlog navodi se italijanska kuhinja i mediteranska ishrana.

[uredi] Religija

80,2 % stanovništva su katolici, a samo 3,6 % pripada ostalim religijama od čega su 231.226 Jehovini svedoci, 35.000 su jevrejske veroispovesti, a ima i protestanata i muslimana. Katolička crkva je tradicionalno veoma jaka u Italiji.

[uredi] Jezik

Za više informacija pogledajte Italijanski jezik

Pored službenog jezika, italijanskog, postoje još regionalni službeni jezici kao što su nemački u Južnom Tirolu, francuski i slovenački. Takođe postoje i druge manje grupe jezika koje su uredbom i zakonom iz 1999. godine zaštićene. To su sardinski, grčki, hrvatski, albanski i drugi.

[uredi] Kultura

Za više informacija pogledajte Kultura Italije

Italija je veoma rano odigrala značajnu ulogu u kulturi i umetnosti. Rimska antika bila je u vreme Rimskog carstva uzor ostalim evropskim zemljama. Čak i u srednjem veku i u doba renesanse Italija je ostala uzor u umetnosti, kulturi i istraživanjima ostalim zemljama Evrope. Veoma je poznato italijansko slikarstvo, vajarstvo i arhitektura. Ova krasna zemlja bila je domovina vrsnim, izuzetnim, genijalnim umetnicima kao što su Leonardo da Vinči, Botičeli, Rafaelo, Mikelanđelo ...

Ova elegantna čizma je u svetu poznata po mnogo čemu. Pre svega po umetnosti i kulturi, zatim raznim građevinama kao što su Koloseum i Toranj u Pizi. Sve znamenitosti Italije veoma su posećene, jer kako je napisao Gete, svako kamenje, palata i po koja ulica ima i govori svoju priču i sve je oduhovljeno u svetim zidinama večnog Rima. Zemlja koja može da računa istoriju od skoro 3000 godina, dakle opet po Geteu ne živi od danas do sutra, poznata je i po jelu (pica, pasta, špagete ...), vinu, načinu života, pozorištu, literaturi, poeziji, muzici (posebno operi) i dobrom ukusu.

[uredi] Školstvo i obrazovanje

Pohađanje nastave u Italiji je obavezno i bez obzira na razlike između severa i juga, ne razlikuje se plan nastave u Milanu od onog u Palermu. Razlike postoje samo u oblastima poslovnog obrazovanja. Obavezan sistem obrazovanja podeljen je u tri oblasti: obdanište (scuola dell' infanzia, 3-6), osnovna škola (scuola elementare, 6-11; scuola media 11-14) i srednja škola (Liceo: classico, scientifico, linguistico, artistico, economico, tecnologico, musicale, delle scienze umane; 14-19). Nakon navedenih obaveznih škola, učenici se mogu opredeliti za fakultet. Poslednjih godina došlo je do izvesnih promena u predavanju stranih jezika, tako da se sada engleski uči u osnovnim školama, a postoji i drugi strani jezik. U petogodišnjim gimnazijama, osim časova latinskog, pohađa se i nastava grčkog jezika. Od 2004. godine, obavezno školovanje povećano je sa 9 (6-15) na 12 (6-18), što znači da ko ne želi da sa 14 godina pohađa gimnaziju, mora izabrati neki od srednjih stručnih škola nakon čega se polaže matura i državni ispit. U zabavištima i osnovnim školama deca moraju nositi uniforme: devojčice najčešće roze i bele, a dečaci plave.

[uredi] Umetnost

Za više informacija pogledajte Umetnost u Italiji

Umetnost u Italiji obuhvata umetnička dela nastala od praistorije pa do danas. Italija je bila centar i žarište mnogih pravaca evropske umetnosti (videti renesansa). U antici zahvaljujući svom položaju u centru Mediterana, u Italiji se prepliću kulturni uticaji iz različitih područja. Ti pretežno grčki i helenistički uticaji stapaju se sa autohtonim likovnim izrazima Italije i stvaraju originalnu rimsku umetnost, koja ipak nije dostigla umetničke visine klasične grčke umetnosti.

[uredi] Mediji

Italija raspolaže velikom mrežom mas-medija. Pored tradicionalnih novina i televizije, sve više koristi se Internet. Veliki uspeh doživeli su mobilni telefoni koji su sve više zastupljeni, jer su pripeid i postpeid tarife jeftinije nego u drugim zemljama Evropske unije.

[uredi] Novine

Postoji široka ponuda dnevnih italijanskih novina i listova. Naravno, ima određenih sličnosti i razlike među njima. Poznate dnevne novine su: La Repubblica u Rimu, Il Corriere della Sera u Milanu, La Stampa u Torinu, La Nazione u Firenci, Il Mattino u Napulju. U Italiji se dnevne novine čitaju mnogo manje nego u ostalim evropskim zemljama. S druge strane, italijanski nedeljni časopisi mogu se porediti sa nemačkim. Po izuzetnom kvalitetu poznati su Oggi, Gente i La Domenica del Corriere.

[uredi] Radio i televizija

Tri nacionalne radio-televizije su RAI Uno, RAI Due i RAI Tre i one pripadaju organizaciji RAI-TV. Takođe postoji veliki broj različitih privatnih stanica koje se nalaze gotovo u svakom velikom gradu. One opstaju emitujući veliki broj reklama. Inače uglavnom puštaju muziku i šou program. Kvalitet privatnih televizija je različit. Mnoge su se proširile, a one manje uspešne sklone su emitovanju filmova slabijeg kvaliteta. Italija raspolaže sa 1.700 televizijskih stanica i oko 30 miliona gledalaca.

Ne može se ni osporiti veliki uticaj koji ima na medije, a posebno na organizaciju RAI, predsednik vlade Silvijo Berluskoni. U njegovom vlasništvu nalaze se tri televizijske stanice (Canale 5, Italia 1 i Rete 4) pod zajedničkim imenom Mediaset koje je kupio u periodu između 1980. i 1984. godine. One dnevno dostižu više od milion gledalaca pretežno zbog Reality Shows programa i spotrskih prenosa.

[uredi] Reference

[uredi] Spoljašnje veze

• Predsednik
• Parlament
• Glavni portal
• Turistička prezentacija
• Ministarstvo spoljnih poslova
• Nacionalni parkovi
• Železnice
• Statistički institut