Italija
Koordinate: 37°-47° SG Š, 7°-19° IGD
| krilatica: nema | |
| Himna Italijanska braća |
|
.svg) |
|
| Glavni grad |  Rim(2 743 796 stanovnika/2009.[1]) |
| Službeni jezik | italijanski 1) |
| Oblik države | Parlamentarna republika |
| - Predsednik | Đorđo Napolitano |
| - Premijer | Enriko Leta |
| Nezavisnost | 17. mart 1861. |
| - Stvaranje republike | 2. jun 1946 |
| Pristup u EU | 25. mart 1957. |
| Površina | |
| - Ukupno | 301.338 km² (69) |
| - Voda (%) | 2.4 |
| Stanovništvo | |
| - 2011. | 60.681.514 (23) |
| - Gustina | 201,1/km² (61) |
| BDP (PKM) | 2010 približno |
| - Ukupno | $1.773 biliona $ (8) |
| - Po glavi stanovnika | 29.392 $ (20) |
| IHR (2010) | 0,854 (23) – veoma visok |
| Valuta | evro2) (EUR) |
| Vremenska zona | UTC +1, +2 (CET, CEST) |
| Internet domen | .it, .eu |
| Pozivni broj | +39 |
| 1) Uz italijanski, službeni jezici su nemački u Južnom Tirolu i francuski u Dolini Aoste 2) Do 2002. italijanska lira |
|
Italijanska Republika (ital. Repubblica Italiana) je država na jugu Evrope. Italija obuhvata Apeninsko poluostrvo i tri velika ostrva na Sredozemnom moru: Siciliju, Sardiniju i Elbu. Jedinu kopnenu granicu ima na severu, na Alpima, gde se graniči sa Francuskom, Švajcarskom, Austrijom i Slovenijom. Nezavisne države San Marino i Vatikan nalaze se unutar teritorije Italije.
Italija je mesto nastanka Rimskog carstva, jednog od najvećih carstava starog veka. Varvarske invazije uništile su Zapadno rimsko carstvo i omogućile stvaranje germanskih država na tlu Italije. Vizantija i Franačka su u ranom srednjem veku posedovale značajne delove Italije. Kasnija podela Italije na male države omogućile su Svetom rimskom carstvu, Francuskoj i Austriji da dominiraju italijanskom politikom. Italija je ujedinjena u drugoj polovini 19. veka. Od ujedinjenja pa do kraja Drugog svetskog rata, Kraljevina Italija je stvorila kolonijalno carstvo u Sredozemnom moru i istočnoj Africi. Od 1946. Italija je republika.
Veoma je poznata po kulinarskim sposobnostima, modi, dizajnu, odeći, arhitekturi, umetnosti, muzici i ostalim znamenitostima koje u velikom broju posećuju turisti. Italija je jedan od osnivača NATO-a, grupe G8 i Evropske ekonomske zajednice, današnje Evropske unije.
Sadržaj |
Geografija [uredi]
 |
Za više informacija pogledajte članak Geografija Italije |
Položaj [uredi]
Italija obuhvata Apeninsko poluostrvo i tri velika ostrva na Sredozemnom moru: Siciliju, Sardiniju i Elbu. Jedinu kopnenu granicu ima na severu, na Alpima, gde se graniči sa Francuskom, Švajcarskom, Austrijom i Slovenijom. Nezavisne države San Marino i Vatikan nalaze se unutar teritorije Italije. Oblik zemlje podseća na čizmu, a Sicilija asocira na trougao.
Geologija i reljef [uredi]
Kroz celo poluostrvo prostiru se Apenini, a na severu jedan deo Alpa pripada Italiji. Najviši vrh Italije je Mon Blan de Kurmajor visine 4.748 m. Duž zapadne italijanske obale protežu se sa severa u pravcu juga sledeće rivijere: Italijanska rivijera u Liguriji, Etrurska rivijera u Toskani i Napuljska rivijera u Kampanji. Istočna obala je od Trsta na severu do Galjana na jugu (može se i reći do Otranskih vrata).
Pored Vezuva koji je na samom poluostrvu, veoma su poznati Etna na Siciliji i Stromboli, gde se nalaze i brojni manji vulkani.
Vode [uredi]
Najduže reke su Po, Arno i Tibar. U najveća italijanska jezera ubrajaju se jezero Garda, jezero Mađore i jezero Komo u Severnoj Italiji i jezero Bolsena i Trazimensko jezero u Srednjoj Italiji.
Klima [uredi]
Klima Italije drastično varira od stereotipne mediteranske klime u zavisnosti od lokacije. Primorskim delovima Ligurije i većim delom Apeninskog poluostrva južno od Firence vlada klasična mediteranska klima. Veći deo severnih unutrašnjih oblasti Italije, oko Torina, Milana i Bolonje ima kontinentalnu klimu, koja se često po Kepenovoj klasifikaciji klimata klasifikuje i kao vlažna suptropska klima. Primorski delovi poluostrva mogu imati drastično drugačiju klimu od planina i dolina u unutrašnjosti, posebno tokom zimskih meseci, kada na planinskim delovima vladaju hladnoće i sneg. Primorski regioni imaju blage zime i topla i obično suva leta, mada i doline u unutrašnjosti mogu biti prilično tople leti.
Istorija [uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Istorija Italije |
Od praistorije ka Rimskoj državi [uredi]
Iskopavanja širom Italije pokazuju prisustvo modernog čoveka na ovim prostorima još od paleolitaa, otprilike pre oko 200.000 godina.[2]
Današnji Italijani su potomci starih plemena koja su se još početkom prvog milenijuma p. n. e. nastanila u krajevima između Alpa, i po celom Apeninskom poluostrvu i Siciliji. Ovi narodi su bili različitog porekla. Najstariji su bili Liguri i Iliri, koje su italijanski preci potisnuli pred kraj 2. i početkom prvog milenijuma p. n. e. Negde u 8. veku p. n. e. između rijeke Arno i Tibar nastanili su se i Etrurci, koji su se u 7. veku p. n. e. proširili sve do reke Po i Korzike. U tim krajevima bili su nastanjeni još mnogi narodi. Tako su u područjima oko današnje Venecije živeli Veneti, tako da se danas italijanska regija u kojoj je živeo ovaj grad zove Veneto, Na Siciliji su živeli Siculi, Sicani i Elimi. Sabinjani i Latini živeli su u Laciju, zajedno sa Faliscima, Ekvima, Hernicima i Ausonima. U Abrucu su živeli Vestini, Paeligni i Marsi. Frentani, Picenti i Marucini naseljavali su središnju obalu Jadrana. Samniti i Lucani živeli su u Molizeu i Basilicati. Jezgru nove nacije svakako su dali oni narodi i plemena po kojima su Italijani dobili ime, zvali su se Italici ili Itali. Italici nisu bili jedno pleme, bijahu podijeljeni na 4 glavna plemena, to su: Latini, Falisci, Osci i Umbri ili Umbrijci.
U 8. i 7. veku p. n. e. antički Grci su osnovali svoje kolonije duž obale Sicilije i u južnim delovima Apeninskog poluostrva. Rimljani su kasnije nazvali ovu oblast Velikom Grčkom, zbog velike brojnosti Grka.[3][4][5]
Antički Rim [uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Antički Rim |
Stari Rim je na početku bila mala poljoprivredna zajednica osnovana u 8. veku p. n. e. koja je tokom vekoma izrasla u džinovsko Rimsko carstvo koje je obuhvatalo celo Sredozemno more, u kojoj su se kulture Antičke Grčke i Rima spojile u jednu civilizaciju. Ova civilizacija je bila toliko uticajna da su delovi nje opstali u modernom pravu, administraciji, filozofiji i umetnosti, formiravši temelje na kom su zasnovane zapadne civilizacije. U 12 vekova svog postojanja, Antički Rim je prešao put od monarhije preko republike do carske autokratije. U polakom opadanju od 2. veka nove ere, Rimsko carstvo se 395. godine konačno podelilo na dva dela, Zapadno rimsko carstvo i Istočno rimsko carstvo. Zapadni deo ja pao pod pritiskom Gota, posle čega je Apeninsko poluostrvo podeljeno u male nezavisne kraljevine i gradove-države u narednih 14 vekova, dok je istočni deo postao jedini naslednik antičkog Rima.
Srednji vek [uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Srednjovekovna Italija |
Od 493. godine Ostrogoti su ponovo ostvarili političko jedinstvo Italije. Od 535. do 553. godine teritorija Italije je bila poprište Gotskog rata, koji je vodio istočnorimski car Justinijan I protiv Ostrogotskog kraljevstva. Justinijan je osvajanje Italije okončao 553. godine konačnim porazom Ostrogota i aneksijom cele teritorije Ostrogotskog kraljevstva Istočnom rimskom carstvu. Sukob, koji je trajao gotovo dvadeset godina, razorio je celu zemlju i doveo do ozbiljne demografske, ekonomske, političke i socijalne krize.
Godine vladavine Istočnog rimskog carstva je potlačenima donelo pogoršanje životnih uslova poljoprivrednika zbog teških poreskih tereta, kao raseljavanje stanovništva zbog kuge između 559. i 562. godine. Oslabljen i osiromašen region nije mogao da se suprotstavi langobardskoj invaziji pod kraljem Alboinom. Između 568. i 569. Langobardi, često uz podršku lokalnog stanovništva ogorčenog zbog vizantijskog oporezivanja, zauzimaju veliki deo Italije: od ulaska u Friuli, uskoro su osvojili većinu centralne i severne Italije, oblast kojoj je nadenuto ime Velika Langobardija, i u južnoj Italiji, koja je prozvana Mala Langobardija. Kraljevstvo Langobarda je trajalo oko dva veka, kada ih je na severu savladao Karlo Veliki 774. godine, a kasnije na jugu Normani. I tokom narednih nekoliko vekova Vizantija je bila konstatna sila na Apeninskom poluostrvu, dovoljno jaka da spreči Arabljane, Sveto rimsko carstvo i Papsku državu da stave Italiju pod svoju vlast, ali previše slaba da istera uljeze.
Posledice ratova u prvih par vekova posle pada Zapadnog rimskog carstva su dovele do toga da, dok su severno od Alpa nastajale nacionalne države, političkom scenom Italije su dominirale na zavađeni gradove, mali tirani i strani napadači. Međutim, bilo je pokušaja da se se ponovo uspostavi nezavisnost Italije od Svetog rimskog carstva za vreme Berengara Furlanskog i Arduina Ivreovskog.
Novi vek [uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Istorija Italije u novom veku (od 14. do 19. veka) |
Ujedinjenje Italije [uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Ujedinjenje Italije |
Kraljevina Italija i period fašizma (1861-1946) [uredi]
Italija je postala kraljevina 17. marta 1861, kada se najveći deo država sa ovog poluostrva ujedinio pod uticajem kralja Viktora Emanuela II, iz dinastije Savoj, koji je vladao Sardinijom i Pijemontom. Rim je još jednu deceniju ostao pod Papinom vlašću da bi i on postao deo države 20. septembra 1870.
Fašisti su uveli diktaturu 1922, borili se na strani Nemačke u Drugom svetskom ratu i izgubili.
Republika Italija (1946-danas) [uredi]
Referendum o monarhiji od 2. juna 1946. stvorio je Republiku Italiju.
Italija je otpočetka članica NATO pakta i Evropske unije.
| Internacionalne organizacije | |
| Članica NATO od: | 4. aprila, 1949. |
| Članica UN od: | 14. decembra, 1955. |
| Članica EU od: | 25. marta, 1957. |
Politika [uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Politika Italije |
Ustav iz 1948. ustanovio je dvodomni Parlament (Parlamento), koji ima Poslanički dom (Camera dei Deputati) i Senat Republike (Senato della Repubblica), zasebno sudstvo, te izvršnu vlast utjelovljenu u Savet ministara (Consiglio dei Ministri), koje predvodi predsednik saveta (Presidente del Consiglio dei Ministri).
Predsednik republike bira se svakih 7 godina, a bira ga parlament zajedno s malim brojem regionalnih poslanika. Predsednik predlaže predsednika vlade, koji predlaže ostale ministre (formalno ih imenuje predsednik). Veće ministara (koje obično čine parlamentarni zastupnici) mora zadržati poverenje (Fiducia) oba doma.
Zastupnici domova Parlamenta biraju se direktno kroz opšte izbore, a koristi se proporcionalni sistem. Poslanički dom ima 630 zastupnika. Osim 315 zastupnika koji se biraju, Senat sadrži i bivše predsednike, kao i razne druge osobe imenovane doživotno u skladu s posebnim ustavnim odredbama. Zastupnici oba doma se biraju na najviše 5 godina, ali oba se doma mogu raspustiti i prije isteka tog roka. Zakoni se smeju predlagati iz oba doma, a mora ih prihvatiti većina u oba doma.
Italijansko sudstvo se zasniva na rimskom pravu, napoleonskom kodu i statutima. Ustavni sud (Corte Costituzionale), koji odlučuje o ustavnosti zakona, osnovan je tek nakon 2. svetskog rata.
Regije Italije [uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Regije Italije |
Italija je podeljena u dvadeset regija:
| Regije | Glavni grad | Na italijanskom | ||
|---|---|---|---|---|
| 1 |  Abruco |
L'Akvila | Abruzzo | L'Aquila |
| 2 |  Dolina Aoste |
Aosta | Valle d'Aosta | Aosta |
| 3 |  Apulija |
Bari | Puglia | Bari |
| 4 |  Bazilikata |
Potenca | Basilicata | Potenza |
| 5 |  Kalabrija |
Katancaro | Calabria | Catanzaro |
| 6 |  Kampanija |
Napulj | Campania | Napoli |
| 7 |  Emilija-Romanja |
Bolonja | Emilia-Romagna | Bologna |
| 8 |  Furlanija-Julijska krajina |
Trst | Friuli-Venezia Giulia | Trieste |
| 9 |  Lacio |
Rim | Lazio | Roma |
| 10 |  Ligurija |
Đenova | Liguria | Genova |
| 11 |  Lombardija |
Milano | Lombardia | Milano |
| 12 |  Marke |
Ankona | Marche | Ancona |
| 13 |  Molize |
Kampobaso | Molise | Campobasso |
| 14 |  Pijemont |
Torino | Piemonte | Torino |
| 15 |  Sardinija |
Kaljari | Sardegna | Cagliari |
| 16 |  Sicilija |
Palermo | Sicilia | Palermo |
| 17 |  Trentino-Južni Tirol |
Trento | Trentino-Alto Adige | Trento |
| 18 |  Toskana |
Firenca | Toscana | Firenze |
| 19 |  Umbrija |
Peruđa | Umbria | Perugia |
| 20 |  Veneto |
Venecija | Veneto | Venezia |
Privreda [uredi]
Poljoprivreda [uredi]
Najveće površine plodnog zemljišta su u dolini reke Po. Zbog povoljnih klimatskih uslova tu se gaje pšenica, kukuruz, šećerna repa, voće, povrće, a u vlažnim predelima donjeg toka reke i pirinač. Stočni fond Italije je veliki. Gaje se goveda, svinje i ovce.
Industrija [uredi]
Turizam [uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Turizam u Italiji |
Stanovništvo [uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Demografija Italije |
Italija ima 59.448.163 stanovnika, nalazi se na dvadeset i drugom mestu svetske rang liste i četvrtom mestu rang liste Evropske unije posle Nemačke, Francuske i Velike Britanije. 67% Italijana živi u gradovima i to pretežno na severu. Najveće migracije iz nerazvijenih regiona u gradove bile su u periodu od 1950. do 1960. Od 1980. ovaj trend se prebacio na predgrađa i male gradove. U proseku muškarci žive oko 78, a žene oko 83 godine. Oko 19% Italijana su stariji od 65 godine. U Evropi Italijani su ljudi koji najduže žive posle Grka i Šveđana. Kao razlog navodi se italijanska kuhinja i mediteranska ishrana.
Religija [uredi]
80,2 % stanovništva su katolici, a samo 3,6 % pripada ostalim religijama od čega su 231.226 Jehovini svedoci, 35.000 su jevrejske veroispovesti, a ima i protestanata i muslimana. Katolička crkva je tradicionalno veoma jaka u Italiji.
Jezik [uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Italijanski jezik |
Pored službenog jezika, italijanskog, postoje još regionalni službeni jezici kao što su nemački u Južnom Tirolu, francuski i slovenački. Takođe postoje i druge manje grupe jezika koje su uredbom i zakonom iz 1999. godine zaštićene. To su sardinski, grčki, hrvatski, albanski i drugi.
Najveći gradovi [uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Spisak gradova u Italiji |
 Rim  Milano  Napulj  Torino |
Poredak | Grad | Region | Populacija |  Palermo  Đenova  Bolonja  Firenca |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Rim | Lacio | 2.761.477 | ||
| 2 | Milano | Lombardija | 1.324.110 | ||
| 3 | Napulj | Kampanja | 963.357 | ||
| 4 | Torino | Pijemont | 907.563 | ||
| 5 | Palermo | Sicilija | 655.875 | ||
| 6 | Đenova | Ligurija | 607.906 | ||
| 7 | Bolonja | Emilija-Romanja | 380.181 | ||
| 8 | Firenca | Toskana | 371.282 | ||
| 9 | Bari | Apulija | 320.475 | ||
| 10 | Katanija | Sicilija | 293.458 | ||
| 11 | Venecija | Veneto | 270.884 | ||
| 12 | Verona | Veneto | 263.964 | ||
| 13 | Mesina | Sicilija | 242.503 | ||
| 14 | Padova | Veneto | 214.198 | ||
| 15 | Trst | Furlanija-Julijska krajina | 205.535 | ||
| 16 | Breša | Lombardija | 193.879 | ||
| 17 | Taranto | Apulija | 191.810 | ||
| 18 | Prato | Toskana | 188.011 | ||
| 19 | Parma | Emilija-Romanja | 186.690 | ||
| 20 | Ređo di Kalabrija | Kalabrija | 186.547 | ||
| ISTAT estimates for 31 December 2010 |
Kultura [uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Kultura Italije |
Italija je veoma rano odigrala značajnu ulogu u kulturi i umetnosti. Rimska antika bila je u vreme Rimskog carstva uzor ostalim evropskim zemljama. Čak i u srednjem veku i u doba renesanse Italija je ostala uzor u umetnosti, kulturi i istraživanjima ostalim zemljama Evrope. Veoma je poznato italijansko slikarstvo, vajarstvo i arhitektura. Ova krasna zemlja bila je domovina vrsnim, izuzetnim, genijalnim umetnicima kao što su Leonardo da Vinči, Botičeli, Rafaelo, Mikelanđelo ...
Ova elegantna čizma je u svetu poznata po mnogo čemu. Pre svega po umetnosti i kulturi, zatim raznim građevinama kao što su Koloseum i Toranj u Pizi. Sve znamenitosti Italije veoma su posećene, jer kako je napisao Gete, svako kamenje, palata i po koja ulica ima i govori svoju priču i sve je oduhovljeno u svetim zidinama večnog Rima. Zemlja koja može da računa istoriju od skoro 3000 godina, dakle opet po Geteu ne živi od danas do sutra, poznata je i po jelu (pica, pasta, špagete ...), vinu, načinu života, pozorištu, literaturi, poeziji, muzici (posebno operi) i dobrom ukusu.
Školstvo i obrazovanje [uredi]
Pohađanje nastave u Italiji je obavezno i bez obzira na razlike između severa i juga, ne razlikuje se plan nastave u Milanu od onog u Palermu. Razlike postoje samo u oblastima poslovnog obrazovanja. Obavezan sistem obrazovanja podeljen je u tri oblasti: obdanište (scuola dell' infanzia, 3-6), osnovna škola (scuola elementare, 6-11; scuola media 11-14) i srednja škola (Liceo: classico, scientifico, linguistico, artistico, economico, tecnologico, musicale, delle scienze umane; 14-19). Nakon navedenih obaveznih škola, učenici se mogu opredeliti za fakultet. Poslednjih godina došlo je do izvesnih promena u predavanju stranih jezika, tako da se sada engleski uči u osnovnim školama, a postoji i drugi strani jezik. U petogodišnjim gimnazijama, osim časova latinskog, pohađa se i nastava grčkog jezika. Od 2004. godine, obavezno školovanje povećano je sa 9 (6-15) na 12 (6-18), što znači da ko ne želi da sa 14 godina pohađa gimnaziju, mora izabrati neki od srednjih stručnih škola nakon čega se polaže matura i državni ispit. U zabavištima i osnovnim školama deca moraju nositi uniforme: devojčice najčešće roze i bele, a dečaci plave.
Umetnost [uredi]
|
Za više informacija pogledajte članak Umetnost u Italiji |
Umetnost u Italiji obuhvata umetnička dela nastala od praistorije pa do danas. Italija je bila centar i žarište mnogih pravaca evropske umetnosti (videti renesansa). U antici zahvaljujući svom položaju u centru Mediterana, u Italiji se prepliću kulturni uticaji iz različitih područja. Ti pretežno grčki i helenistički uticaji stapaju se sa autohtonim likovnim izrazima Italije i stvaraju originalnu rimsku umetnost, koja ipak nije dostigla umetničke visine klasične grčke umetnosti.
Film [uredi]
Mediji [uredi]
Italija raspolaže velikom mrežom mas-medija. Pored tradicionalnih novina i televizije, sve više koristi se Internet. Veliki uspeh doživeli su mobilni telefoni koji su sve više zastupljeni, jer su pripeid i postpeid tarife jeftinije nego u drugim zemljama Evropske unije.
Novine [uredi]
Postoji široka ponuda dnevnih italijanskih novina i listova. Naravno, ima određenih sličnosti i razlike među njima. Poznate dnevne novine su: La Repubblica u Rimu, Il Corriere della Sera u Milanu, La Stampa u Torinu, La Nazione u Firenci, Il Mattino u Napulju. U Italiji se dnevne novine čitaju mnogo manje nego u ostalim evropskim zemljama. S druge strane, italijanski nedeljni časopisi mogu se porediti sa nemačkim. Po izuzetnom kvalitetu poznati su Oggi, Gente i La Domenica del Corriere.
Radio i televizija [uredi]
Tri nacionalne radio-televizije su RAI Uno, RAI Due i RAI Tre i one pripadaju organizaciji RAI-TV. Takođe postoji veliki broj različitih privatnih stanica koje se nalaze gotovo u svakom velikom gradu. One opstaju emitujući veliki broj reklama. Inače uglavnom puštaju muziku i šou program. Kvalitet privatnih televizija je različit. Mnoge su se proširile, a one manje uspešne sklone su emitovanju filmova slabijeg kvaliteta. Italija raspolaže sa 1.700 televizijskih stanica i oko 30 miliona gledalaca.
Takođe vrlo uticajna osoba u medijim je bivši premijer Silvio Berluskoni u čijem se vlasništvu nalaze tri televizijske stanice (Canale 5, Italia 1 i Rete 4) pod zajedničkim imenom Mediaset koje je kupio u periodu između 1980. i 1984. godine. One dnevno dostižu više od milion gledalaca pretežno zbog Reality Shows programa i spotrskih prenosa.
Izvori [uredi]
- ^ „Statistiche demografiche ISTAT“. Demo.istat.it Приступљено 24. 6. 2010.
- ^ Kluwer Academic/Plenum Publishers 2001, ch. 2. ISBN 0-306-46463-2.
- ^ Luca Cerchiai, Lorena Jannelli, Fausto Longo, Lorena Janelli, 2004. The Greek Cities of Magna Graecia and Sicily (Getty Trust) ISBN 0-89236-751-2
- ^ T. J. Dunbabin, 1948. The Western Greeks
- ^ A. G. Woodhead, 1962. The Greeks in the West
Spoljašnje veze [uredi]
.svg){kind=small}
- Predsednik
- Parlament
- Predsednik savjeta ministara
- Vlada
- Glavni portal
- Turistička prezentacija
- Ministarstvo spoljnih poslova
- Nacionalni parkovi
- Statistički institut
|
||||||||||||||||
|
||||||||||||||
|
|||||
