Danilo Kiš

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Danilo Kiš

Danilo Kis Serbian Literature Great Men Stamps.jpg
Poštanska marka s likom Danila Kiša, deo serije maraka pod imenom „Velikani srpske književnosti“ koju je izdala Srbijamarka, PTT Srbija, 2010. godine

Informacije
Datum rođenja 22. februar 1935.
Mesto rođenja Subotica (Kraljevina Jugoslavija)
Datum smrti 15. oktobar 1989.
Mesto smrti Pariz (Francuska)
Dela
Potpis

Danilo Kiš (mađ. Kiss Dániel; Subotica, 22. februar 1935Pariz, 15. oktobar 1989) je bio srpski književnik i dopisni član SANU.[1]

Biografija[uredi]

Danilo Kiš je rođen u Subotici 22. februara 1935. godine, od oca Eduarda Kiša, mađarskog Jevrejina i majke Milice Dragićević, - Crnogorke [2]. Prezime njegovog oca je u momentu kada se rodio bilo Kon ali je otac mađarizovao svoje prezime tj. promenio ga u Kiš. Do 1942. godine je živeo sa roditeljima u Novom Sadu, gde je pohađao prvi razred osnovne škole, a zatim je prešao u Mađarsku, u očev rodni kraj, gde je završio osnovnu školu i dva razreda gimnazije. Nakon odvođenja njegovog oca u Aušvic 1944. godine, sa ostatkom porodice je repatriran u Cetinje posredstvom Crvenog krsta. Tamo je Kiš živeo do kraja svog školovanja.

Na Filozofski fakultet u Beogradu Kiš se upisao 1954. godine, a u septembru 1958. godine je kao prvi student diplomirao na katedri za opštu književnost.

Kiš je bio venčan za Mirjanu Miočinović od 1962. do 1981; nakon razvoda braka živeo je sa Paskal Delpeš sve do svoje smrti. Umro je 15. oktobra 1989. u Parizu, gde se jedno vreme i lečio. Sahranjen je u Beogradu u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju.

Dela[uredi]

Svoje prve radove je objavio 1953. godine i to:

  1. Oproštaj s majkom. – Omladinski pokret. XII: 3 (1. april 1953) 4.
  2. Sjutra. – Pjesma o Jevrejki: motiv iz 1941. – Susreti. I: 3 (april 1953) 147.
  3. Odjek iz djetinjstva. – Omladinski pokret. XII: 10 (15. jul 1953) 7.
  4. Susret s majkom u jesen. – "Kraju mog djetinjstva...". – Zapisi na listu. – Polet. I: 4 (1953) 222-223.
  5. Crveni bik. – Susreti. I: 7-8 (1953) 465-466.

Kao student, objavljivao je pesme, eseje, pripovetke i prevode sa mađarskog, ruskog i francuskog jezika, najviše u Vidicima u čijem je uredništvu bio od oktobra 1957. godine do aprila 1960. godine.

Njegov prvi roman, „Psalm 44“, nastao je 1955. godine, a potom i Mansarda, 1960. godine. Njegova prva objavljena knjiga sadrži u jednom tomu romane Psalm 44 i Mansarda. „Roman Bašta, pepeo“ je prvo značajnije prozno delo Danila Kiša, objavljeno 1965. godine u Beogradu. Nastalo je za vreme njegovog boravka u Strazburu, gde je radio kao lektor za srpskohrvatski jezik od 1962. godine do 1964. godine. U to vreme nastali su i njegovi prevodi Lotreamona, Verlena, Kenoove Stilske vežbe i pesme Endre Adija. Knjiga priča Rani jadi, objavljena je 1970. godine u Beogradu i predstavlja začetnu knjigu Porodičnog ciklusa.

Roman Peščanik objavljen je 1972. godine i dobio je NIN-ovu nagradu koju je nekoliko godina kasnije Kiš vratio. Iste godine je objavio zbirku eseja Po-etika. Kao lektor za srpskohrvatski jezik, Kiš je radio na Univerzitetu u Bordou 1974. godine kada je izašla druga knjiga zbirke Po-etika (intervjui). Grobnicu za Borisa Davidoviča čine sedam poglavlja jedne zajedničke povesti, a objavljena je 1976. godine u Beogradu i Zagrebu. Krajem te godine počeli su napadi na knjigu, navodno zbog plagijata. Napadi traju mesecima. Posle kraćih polemičkih odgovora 1977. godine Kiš je napisao Čas anatomije. Iste godine, za Grobnicu Borisa Davidoviča dobio je nagradu Ivan Goran Kovačić. Esejističko-polemički spis Čas anatomije objavljen je 1978. godine. Godinu dana kasnije, za tu knjigu je dobio nagradu Željezare Sisak. Od jeseni 1979. godine živeo je u Parizu i četiri godine je radio kao lektor na Univerzitetu u Lilu. Za svoj celokupni književni rad, Kiš je 1980. godine dobio francusku književnu nagradu Grand aigle d`or de la ville de Nice. Sabrana dela (Djela Danila Kiša) objavljena su 1983. godine u deset tomova u Beogradu i Zagrebu. Za zbirku propovedaka Enciklopedija mrtvih Kiš je dobio Andrićevu nagradu 1984. godine, a 1986. godine je dobio nagradu Skender Kulenović. Izabrana dela, proza u sedam knjiga izašla je 1987. godine u Beogradu i Sarajevu. Te godine je dobio Sedmojulsku nagradu. Godinu kasnije, 1988. godine, izabran je za dopisnog člana SANU i dobio je dve značajne međunarodne književne nagrade: u Italiji Premio letterario Tevere i u Nemačkoj Preis des Literaturmagazins. Iste godine je dobio i Avnojevu nagradu. Američki PEN dodelio mu je 1989. godine nagradu Bruno Schulz Prize.

Danilo Kiš je umro u Parizu 15. oktobra 1989. godine. Sahranjen je u Beogradu po pravoslavnom obredu.

Njegova posthumna izdanja iz 1990. godine su:

  1. Život, literatura (eseji, razgovori, deo rukopisne zaostavštine), delo je izdato u Sarajevu.
  2. Gorki talog iskustva (intervjui), delo je izdato u Sarajevu.

Godinu dana kasnije, u Beogradu je objavljena knjiga Pesme i prepevi.

U knjizi Porodični ciklus 1993. godine objavljene su, hronološkim redom, tri knjige Kišovog autobiografskog ciklusa: Rani jadi, Bašta, pepeo i Peščanik.

Njegova nedovršena knjiga priča Lauta i ožiljci izdata je 1994. godine u Beogradu, a tekstovi iz zaostavštine Skladište izlaze 1995. godine na šezdesetogodišnjicu Kišovog rođenja. Sabrana dela Danila Kiša objavljena su 1995. godine u četrnaest tomova i prevedena su na sve značajnije svetske jezike.


Bista Danila Kiša u Subotici, rad Eržebet Vajl
Ulica Danila Kiša u Beogradu
  1. Mansarda: satirična poema 1962. (roman)
  2. Psalam 44 1962. (roman)
  3. Bašta, pepeo 1965. (roman)
  4. Rani jadi: za decu i osetljive 1970. (pripovetke)
  5. Peščanik 1972. (roman)
  6. Po-etika 1972. (eseji)
  7. Po-etika, knjiga druga 1974. (intervjui)
  8. Grobnica za Borisa Davidoviča: sedam poglavlja jedne zajedničke povesti 1976. (pripovetke)
  9. Čas anatomije 1978. (polemike)
  10. Noć i magla 1983. (drame)
  11. Homo poeticus 1983. (eseji i intervjui)
  12. Enciklopedija mrtvih 1983. (pripovetke)[3]
  13. Gorki talog iskustva 1990. (intervjui)
  14. Život, literatura 1990. (eseji)
  15. Pesme i prepevi 1992. (poezija)
  16. Lauta i ožiljci 1994. (pripovetke)
  17. Skladište 1995. (eseji i pripovetke)
  18. Varia 1995. (eseji i pripovetke)
  19. Pesme, Elektra 1995. (poezija i adaptacija drame „Elektra“)

Nagrade i priznanja[uredi]

Kišov grob u Aleji zaslužnih građana na beogradskom Novom groblju

Kiš je jedan od najprevođenijih pisaca, dobitnik niza uglednih domaćih i prestižnih međunarodnih književnih nagrada.

  • Ninova nagrada, 1972. godine za roman Peščanik
  • nagrada Ivan Goran Kovačić (1977. godine za knjigu propovedaka Grobnica za Borisa Davidoviča)
  • nagrada Željezare Sisak (1978. godine za esejističko-polemički spis Čas anatomije)
  • francuska književna nagrada Grand aigle d`or de la ville de Nice (1980. godine, za celokupni književni rad)
  • Andrićeva nagrada (1984. godine za zbirku pripovedaka Enciklopedija mrtvih)
  • nagrada Skender Kulenović (1984. godine za zbirku pripovedaka Enciklopedija mrtvih)
  • Sedmojulska nagrada
  • italijanska književna nagrada Premio letterario Tevere, 1988. godine
  • nemačka književna nagrada Preis des Literaturmagazins, 1988. godine
  • Avnojeva nagrada 1988. godine
  • američka književna nagrada Bruno Schulz Prize, 1989. godine

Izvori[uredi]

Literatura[uredi]

  • Književni pogledi Danila Kiša: ka poetici Kišove proze / Jovan Delić. – Beograd: Prosveta, 1995. – 337 str. (Biblioteka Književni svet). – ISBN 86-07-000885-4
  • Kroz prozu Danila Kiša: ka poetici Kišove proze II / Jovan Delić. – Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1997. – 541 str. (Biblioteka Posebna izdanja). – ISBN 86-13-00854-2
  • Kiš / Mihajlo Pantić. – Novi Sad: Svetovi; Beograd: Knjiga-komerc, 1998. – 139 str. (Biblioteka Svetovi). – ISBN 86-7047-300-3
  • Danilo Kiš: život & delo i brevijar / Viktorija Radič. S mađarskog jezika preveo Marko Čudić. – Beograd: LIR BG; Forum pisaca, 2005. – 453 str.: ill. (Velika biblioteka Foruma pisaca). – ISBN 86-83463-18-4
  • Spomenica Danila Kiša: povodom sedamdesetogodišnjice rođenja / urednik Predrag Palavestra. – Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti, 2005. – VII, 789 str. (Posebna izdanja; knj. 660. Odeljenje jezika i književnosti, knj. 57). – ISBN 86-7025-392-5
  • „Potraga za ulicom divljih kestenova“ - Subotičke uspomene (na) Danila Kiša/ Boško Krstić, Novi Sad: Biblioteka Matice srpske 2007-. ISBN 978-86-84247-09-6. cobiss.sr-id 220849927

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :