Francuska

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije

Republika Francuska (fr. République française, skraćeno La France) je država zapadne Evrope. Francuskoj pripadaju i prekomorske teritorije, od kojih Gvadelup, Martinik, Gijana (u Americi) i Reinion (u Indijskom okeanu) predstavljaju punopravni deo francuske republike. Površina Francuske (računajući i njene prekomorske posede) je 675.417 km², a njenog evropskog dela oko 547.030 km². Po površini Francuska je 42. država u svetu, a treća u Evropi posle Rusije i Ukrajine i najveća u Evropskoj uniji. Graniči se sa Belgijom, Luksemburgom, Nemačkom, Švajcarskom, Italijom, Monakom, Španijom i Andorom i ima izlaz na Atlantski okean i Sredozemno more. Preko ovih van-evropskih teritorija, Francuska se graniči i sa Brazilom, Surinamom i Holandskim Antilima. Po proceni iz 2009. Francuska je imala 65.073.482 stanovnika.^[1] Glavni i najveći grad Francuske je Pariz, a ostali veći su Marsej, Lion, Tuluz, Nica, Nant, Strazbur, Bordo, Lil i Tulon.

Teritorija savremene Francuske je skoro ista kao i teritorija antičke Galije, koju je naseljavalo keltsko pleme Gali. Galiju je pokorio Rim u 1. veku p. n. e. U 4. veku, germanska plemena, od kojih su najznačajni Franci, su se naselili na teritoriju Galije. Franačka država je svoj vrhunac imala krajem 8. i početkom 9. veka. Ugovorom iz Verdena (843), Franačko carstvo je podeljeno na tri dela, a iz njenog zapadnog dela razvila se današnja Francuska. Francuska je bila jedna od najvećih svetskih sila od kraja 17. veka. Ona je u 18. i 19. veku, stvorila veliku kolonijalnu imperiju širom Severne Amerike, zapadne Afrike i jugoistočne Azije.

Francuska je jedan od osnivača Ujedinjenih nacija, NATO-a, grupe G8 i Evropske ekonomske zajednice, današnje Evropske unije. Takođe je jedna od pet stalnih članica Saveta bezbednosti i nuklearna sila.

Sadržaj 1 Geografija 1.1 Reljef 1.2 Klima 1.3 Vode 2 Istorija 2.1 Praistorija 2.2 Stari vek 2.3 Franačka 2.4 Srednji vek 2.5 Renesansa i apsolutizam 2.6 Revolucija i Francusko carstvo 2.7 Doba restaruracije 2.8 Kolonijalizam 2.9 Savremena istorija 3 Politika 3.1 Administrativna podela 4 Stanovništvo 4.1 Etničke grupe 4.2 Religija 5 Jezici 6 Privreda 6.1 Poljoprivreda 6.2 Rudarstvo i industrija 6.3 Saobraćaj 6.4 Turizam 7 Kultura 8 Simboli 9 Nauka 10 Školstvo 11 Mediji 12 Državni praznici 13 Reference 14 Vidi još 15 Spoljašnje veze

[uredi] Geografija

Najveći deo Francuske se nalazi u zapadnoj Evropi. Na severoistoku se graniči sa Belgijom i Luksemburgom, Nemačkom i Švajcarskom na istoku, na jugoistoku sa Monakom i Italijom i na jugu sa Španijom i Andorom. Sa severa i zapada zapljuskuje je Atlantski okean (odnosno Biskajski zaliv i kanal Lamanš), a na jugu Sredozemno more (Lionski zaliv i Ligursko more. U sastavu Francuske je ostrvo Korzika u Sredozemnom moru i više od 20 prekomorskih departmana i zavisnih teritorija.

Metropolitanska Francuska zauzima oko 547.030 km², po čemu je najveća država Evropske unije. Zbog specifičnog izgleda geografske mape, Francusku popularno nazivaju „šestougao“ (fr. l'Hexagone).

[uredi] Reljef

U Francuskoj postoji reznovrsni oblici reljefa, od primorskih ravnica na severu i zapadu do venačnih planina na jugu i jugoistoku zemlje. Na jugu Francuska je od Pirinejskog polustrva odvojena vencem Pirineja, a na jugoitoku Alpima. Mon Blan, visok 4.807 m je drugi najviši vrh Evrope i najviši vrh u njenom zapadnom delu, a nalazi se na granici Francuske i Italije. Ovde reke su razvile duboke doline, a glečeri koji su i zauzimali u ledenom dobu su ih dodatno proširili i produbili. Za razliku od Alpa, Pirineji u ledenom dobu nisu bili toliko podložni glacijaciji, pa tu nema velikih glečera, jezera i dolina koji su karakteristični za Alpe. Zbog visine Pirineja, putevi između Španije i Francuske su vrlo ograničeni. Alpi se prema severu nastavljaju Jurskim planinama koje su granica prema Švajcarskoj. U centralnom delu Francuske nalazi se Centralnog masiva, valovita visoravan visoka prosečno od 800 do 1000 metara, sa koje se mestimično uzdižu kupe ugašenih vulkana visine do 1900 m. Doline Rone i Saone odvajaju ove gromadne planine od Alpa. Druga grupa starih gromadnih planina su Vogezi čija visina ide do 1200 m. Dolina Rajne deli Vogeze od Švarcvalda u Nemačkoj.

Ostatak Francuske čine nizije. Na severu se nalazi Pariska kotlina, u kojoj je smešteno privredno i populacijsko jezgro Francuske. Parisku kotlinu okružuju Armorikanski masiv, Centralni masiv, Vogezi i Ardeni. Oko Pariza postoji sistem koncentričnih grebena, koji razdvajaju uske ravnice. Na jugozapadu u podnožju Pirineja nalazi se Akvitanska nizija, koja se široko otvara prema moru. Akvitanska nizija je ravnica sa plodnim zemljištem.

[uredi] Klima

Klimatske prilike u Francuskoj su vrlo raznovrsne. Za zapad i sever države svojstvena je okeanska klima, koja je najviše izražena u Bretanji. Prosečna julska temperatura je oko 16 °C, a januarska oko 7 °C. Temperaturne razlike se povećavaju prema istoku, uz više vedrih i hladnih zimskih dana, ali su i leta prilično vedra i vruća, sa malo padavina, koja su ravnomerno raspoređena u svim godišnjim dobima. Planinski krajevi imaju oštriju klimu sa dugim snežnim zimama. Južno od Alpa klima je izrazito sredozemna.

[uredi] Vode

Reke Francuske se pripadaju basenu Atlantskog okeana i Sredozemnog mora. Većina njih ističe sa Centralnog masiva, Alpa i Pirineja. Najduže reka su:

• Sena (775 km) — ravničarska reka koja ima široko razgranat sliv sa velikim pritokama Marnom i Oazom. Protiče kroz Pariz, a uliva se u Lamanš.
• Garona (650 km) — ima izvor u španskom delu Pirineja, protiče kroz Tuluz i Bordo, a pri ušću u Atlantski okean obrazuje široki estuar Žirondu. Glavne pritoke su Tarn, Lo i Dordonja.
• Rona (812 km) — najplovnija reka Francuske, izvire u švajcarskim Alpima iz Ronskog lednika i protiče kroz Ženevsko jezero. Kod Liona prima Saonu, a druge veće pritoke su Durans i Izer. Utiče u Sredozemno more u delti Kamarg, u kojoj se nalazi najniža tačke Francuske od -2 m.
• Loara (1020 km) — najduža reka Francuske, izvire na Centralnom masivu. Prima više pritoka, od kojih su najpoznatije Ale, Šer, Endr i Vena.

Najveće jezero je Ženevsko jezero (drugo ime: jezero Le Man, 582 km²).

[uredi] Istorija

Za više informacija pogledajte Istorija Francuske

[uredi] Praistorija

Ljudsko prisustvo na teritoriji Francuske se može pratiti do doba donjeg paleolita. Jedan od najstarijih arheoloških nalazišta se nalazi u pećini kod Šilaka (Gornja Loara) od pre 1.800.000 godina. Neandertalci su počeli da osvajaju Evropu pre oko 200.000 godina, ali čini se da su izumrli pre oko 30.000 godina, verovatno jer su izgubili u trci sa današnjim ljudima tokom ledenog doba. Prvi moderni ljudi (Homo sapiens) su se pojavili u Evropi i Francuskoj pre oko 50.000 godina u periodu gornjeg paleolita. Arheološka nalazišta iz gornjeg paleolita kod mesta Kro Manjon (kromanjonski čovek), Grimaldi i Chancelade u dolini Dordonje, stara oko 25.000 godina. U Francuskoj se nalazi veliki broj oslikanih pećina iz vremena gornjeg paleolita, od kojih je verovatno najpoznatija pećina Lasko (Dordonja, oslikana pre oko 15.000 godina p. n. e.). Iz vremena neolita najstarije poznato nalazište je kod Kortezona (Vokliz), iz oko 4.500 p. n. e.

U periodu mezolita zemljoradnja je postepeno smanjila značaj pećina, a u neolitu (od 3. milenijuma p. n. e) pojavile su se megalitske kulture. U bronzano doba (oko 1500. p. n. e) počeli su se da se razvijaju trgovački putevi. Gvozdeno doba i keltska kultura pojavile su se tokom prvog milenijuma p. n. e.

Naselja na teritoriji današnje Francuske dala su imena nekolicini praistorijskih kultura, kao što Ašelska, Musterska, Solitrenska ili Magdalenska kultura.

[uredi] Stari vek

Teritorije današnje Francuske, Belgije, severozapadne Nemačke i severne Italije obuhvatala je regija Galija u kojoj su u davnoj prošlosti živeli drevni keltski narod Gali. Oni su se ovde doselili 900. godine p. n. e., a u 3. veku p. n. e. zauzeli ceo region. U donjem toku Garone živeli su Akvitanci, bliski Baskima. Gali su su osnovali gradove Luteciju i Burdigalu, dok su Akvitanci osnovali Tolosu. Oko 680. p. n. e. na mediteranske obale stigli su grčki kolonisti koji su osnovali Masiliju, Nikaju i Antib. Gali su često ratovali sa Akvitancima i Germanima, a između 393. i 388. godine p. n. e. vojska Gala predvođena Brenom je napala Rim nakon bitke na Aliji.

Kada je kartaginski vojskovođa Hanibal u Drugom punskom ratu prošao kroz jug Galije, unajmio je galske plaćenike koji su se borili na njegovoj strane u bici kod Kane. Jug Francuske je bio važan Rimljanima kao kopnea veza do Hispanije, pa su iskoristili galski napad na rimskog saveznika Masaliju da stave Narbonsku Galiju je pod rimsku vlast oko 125. p. n. e. Rimski konzul Gaj Julije Cezar je 51. p. n. e., nakon Galskih ratova, pokorio ostatak Galije. Uprkos galskom otporu koji je predvodio Vercingetoriks, Gali nisu odbili Rimljane. Gali su na početlu imali uspeha kod Gergovije, ali su konačno poraženi kod Alezije.

Za vreme Rimskog carstva, galsko-rimska civilizacija je napredovala. Gali su usvojili latinski jezik i kulturu. Od latinskog će se vremenom razviti francuski jezik. Od drugog do petog veka nove ere stanovnici Galije su prihvatili hrišćanstvo. U deceniji nakon što su Persijanci zarobili rimskog cara Valerijana, rimski namesnik Postum je 260. upostavio kratkotrajno Galorimsko carstvo, koje je pored Galije obuhvatalo Pirinejsko poluostrvo i Britaniju. Galorimsko carstvo je skršio car Aurelijan posle pobede u bici kod Šalona 274. godine.

U Armoriku su se u 4. veku doselili Kelti iz Britanije. Oni su govorili danas izumrli jezik iz kog se razvio današnji bretonski jezik. Godine 418. provincija Akvitanija je data Vizigotima u zamenu za pomoć u borbi protiv Vandala. Vizigoti su prethodno 410. godine opljačkali Rim i osnovali prestonicu u Tuluzu. Rimsko carstvo je imalo problema da se izbori sa svim napadima varvara. Flavije Aecije je morao da koristi ova plemena jedna protiv drugih kako bi osigurao kakvu-takvu rimsku kontrolu. Prvo je koristio Hune protiv Burgunda, a Huni su razorili Vorms, ubili kralja Guntera i proterali Burgunde na zapad. Aecije je preselio Burgunde kod Lugdunuma 443. Huni, koje je ujedinio Atila, su postali veća opasnost, pa je Aecije iskoristio Vizigote protiv Huna. Konačni okršaj se odigrao u bici na Katalaunskim poljima, u kojoj su Rimljani i Goti porazili Hune.

Rimsko carstvo je i dalje bilo pred kolapsom. Akvitanija je definitivno prepuštena Vizigotima, koji su uskoro pokorili južnu Galiju i većinu Pirinejskog poluostrva. Burgundi su tražili svoje kraljevstvo, a severni deo Galije je prepušten Francima. Osim germanskih naroda, i Vaskonci su ušli u Vaskonju iz Pirineja, a Bretonci u osnovali svoja kraljevstva u Armorici.

[uredi] Franačka

Za više informacija pogledajte Franačka

U 4. i 5. veku, Galiju su preplavila germanska plemena: Burgundi, Vizigoti i Franci, po kojima je kasnije Francuska dobila ime. Kralj Salijskih Franaka Hlodoveh iz dinastije Merovinga je primio hrišćanstvo 498. godine. Franci su bili prvo germansko pleme koje je prihvatilo katoličanstvo za razliku od ostalih Germana koji su hrišćanstvo primili u obliku arijanstva. Većinu teritorije današnje Francuske ujedinio je Hlodoveh 507. godine, stavivši pod vlast Franaka Alemane, Burgunde i Vizigote severno od Pirineja. Posle Hlodovehove smrti Franačka je prošla kroz dug period podela, građanskih ratova i ujedinjenja. Tokom ovog perioda pojavili su se entiteti Neustrija, Austrazija, Burgundija i Akvitanija. Vlast kraljeva je sve više slabila, dok je vlast majordoma (glavnog službenika kraljevskog dvora) postajala sve važnija funkcija. Pipin Mlađi je bio prvi majordom koji je upravljao celom državom od 687. do 714. godine. Njegovi naslednici su isto majordomi. Sin Pipina Mlađeg, Karlo Martel je vladao nekoliko godina bez kralja, iako sam sebe nije smatrao kraljem. Zaslužan je za odbranu Evrope od arapske invazije u bici kod Poatjea 732. godine.

Od sredine osmog veka, Karlov sin Pipin Mali, je postao prvi kralj iz dinastije Karolinga. Ova dinastija je značajno proširila teritoriju Franačke, koja je 800. podignuta na nivo carstva za vreme vladavine Pipinovog sina Karla Velikog. Karlo Veliki je u svojim pohodima uništio države Langobarda i Avara, a zatim i njegov sin Ludvig Pobožni su vladali velikim delom zapadne i centralne Evrope. Nakon Ludvigove smrt, Ugovorom iz Verdene Franačku su 843. podelila njegova tri sina: Istočnu Franačku je dobio Ludvig I Nemački, Srednju Franačku Lotar I, a Zapadnu Franačku Karlo Ćelavi. Istočnom delu odgovara na ono što je kasnije postalo Sveto rimsko carstvo, a zapadnom današnja Francuska. Zakletve iz Strazbura između Karla Ćelavog i Ludviga Nemačkog, kojima su oni godinu dana ranije sklopili savez protiv najstarijeg brata Lotara, je najstariji izvor koji potvrđuje upotrebu dva različita jezika na dve strane Rajne (tevtonski i romanski jezici). Ovaj tekst je često bio predstavljan kao osnivački dokument Francuske (i Nemačke). Potomci Karla Velikog su zadržali simboličan uticaj na teritorijama koje približno odgovaraju današnjoj Fracuskoj sve do 987, kad je vojvoda Hugo Kapet izabran za kralja Francuske. Prvobitno jezgro francuske države je odgovaralo feudalnom domenu kraljeva iz dinastije Kapeta (oblast Il d Frans u okolini Pariza).

[uredi] Srednji vek

Naslednici Huga Kapeta su se smnjivali na prestolu Francuske kroz tri sukcesivne dinastije (Kapeti (987-1328), Valoa (1328-1589) i Burbona sve do 1792. kada je pogubljen kralj Luj XVI, a zatim od 1814. do 1848.

Prvi kraljevi iz dinastije Kapeta će postepeno proširavati kraljevski domen, jačati Francusko kraljevstvo, uprkos protivljenju engleske dinastije Plantageneta koja je držala neke teritorije Francuske. Sukob Plantageneta i Kapeta je počeo krajem 12. veka, kada je francuski kralj Filip II Avgust proširio teritoriju Francuske od Pirineja do Lamanša. Godine 1209. pokrenut je Albižanski krstaški rat kako bi se uklonili jeretički katari iz Oksitanije (na jugu današnje Francuske). Ovim pohodom uništeni su i katari i slomljena nezavisnost južnih delova Francuske.

Godine 1337. u predvečerje prvog talasa Crne smrti, tenzije između nove francuske dinastije Valoa i Plantageneta dovele su do niza sukoba poznatih pod imenom Stogodišnji rat (1328–1453). U većem delu Stogodišnjeg rata više uspeha su imali Englezi, a to je kulmiralo Ugovorom iz Troa 1420. kojim je kralj Engleske Henri V je postao regent francuskog kralja Šarla VI. Inspirirani Jovankom Orleankom i prelaskom vojvodstva Burgundije na njihovu stranu, Francuzi su preokrenuli tok rata i uspeli da trijumfuju u ratu, preotevši Englezima sve posede u Francuskoj osim Kalea. Francuska je tokom rata evoluirala politički i vojnički. Stogodišnji rat i crna smrt su ojačale autoritet kralja, koja je postala neosporna u 15. veku za vreme vladavine Luja XI.

Kralj Luj XI se sukobio sa burgundskom vojvodom Karlom Smeli tokom Burgundijskih ratova. Francuska je prisvojila Burgundiju, ali je deo Burgundije (današnji Franš-Konte) ustupljen Španiji 1493. Od 1487. do 1491. je ratovala i porazila vojvodstvo Britanju, a pripojila ga je 1532.

[uredi] Renesansa i apsolutizam

Francuska je doživela veliki kulturni napredak za vreme kralja Fransoe I. Francuska se umešala u duge Italijanske ratove (1494–1559). Kralj Fransoa I se suočio se sa moćnim neprijateljima, i bio je zarobljen i bici kod Pavije. Francuska je našla saveznika u Osmanlijskom carstvu Sulejmana Veličanstvenog. Otomanski admiral Hajrudin Barbarosa je osvojio Nicu 1543. i predao ju je Fransoi I. U isto vreme u Francuskoj se pojavila protestantska reformacija, koju je ovde predvodio Žan Kalvin, protiv moći Katoličke crkve u Francuskoj. Tokom 16. veka Francuska je osnovala svoje kolonije u Severnoj Americi. Žak Kartije je putovao duboko u teritoriju Severne Amerike. Najveća grupa francuskih kolonija će postati poznata pod imenom Nova Francuska.

U 16. veku u Francuskoj je besneo religijski rat katolika i protestanata koji se završio dominacijom katolika i relativnom verskom tolerancijom.

Francuska monarhija je dostigla vrhunac u 17. veku tokom vladavine Luja XIV. On je bio apsolutni vladar vrlo centralizovane države. U ovo vreme Francuska je imala najbrojnije stanovništvo u Evropi i bila najznačajniji faktor u evropskoj politici, ekonomiji i kulturi.

[uredi] Revolucija i Francusko carstvo

Za više informacija videti Francuska revolucija i Napoleonski ratovi

Finansijski problemi, neuspeh reformi i nezadovoljstvo naroda je dovelo do Francuske revolucije. Revoluciji je pretodilo pokušaj Skupštine staleža da donesu ustav Francuske. Kada je kralj Luj XVI pokušao vojskom da raspusti skupštinu, nezdovoljni Parižani su 14. jula 1789. zauzeli tvrđavu i zatvor Bastiju. Politički i društveni nemiri (suprostavljanje traćeg staleža plemstvu) je na kraju doveo do pogubljenja kralja i ukidanja monarhije 10. avgusta 1792. Tekuća revolucija je dovela do smene nekoliko sistema vlasti (konventa, direktorijuma i konzulstva), uz skoro konstantne ratove sa drugim evropskim monarhijama, zabrinutih zbog širenja republikanskih ideja.

Godine 1799. vlast u republici preuzeo Napoleon Bonaparta je preuzeo vođstvo Republike 1799. i proglasio se za cara Francuske 1804. Njegove armije su se borile širom Evrope, osvojile mnoge zemlje, a Napoleonovi rođaci su postali novi vladari osvojenih država. Za vreme njegove vladavine sastavljen je Napoleonov kod, zakonik građanskog prava, koji je postao uzor za mnoge pravne sisteme u svetu. Posle konačnog poraza Napoleona 1815. u Bici kod Vaterloa, Francuska je ponovo postala monarhija.

[uredi] Doba restaruracije

Tada je počeo period nestabilnosti u kome su se smenjivale republikanske, napoleonsko-imperijalne i monarhističke forme upravljanja državom. Od pada Napoleona III, godine 1870, Francuska je republika.

[uredi] Kolonijalizam

Tokom 17. i 18. veka Francuska je osnovala kolonije u Severnoj Americi, Novu Francusku (dolina reke Sen Loren), Luizijanu i na ostrvima Kariba. Novu Francusku je izgubila u ratu protiv V. Britanije 1763, a Luizijanu je Napoleon 1803. prodao SAD-u. U 19. veku Francuska je stvorila veliko kolonijalno carstvo u Africi, Aziji (Indokina), i ostrvima Pacifika.

Nakon Drugog svetskog rata, Francuska je dala nezavisnost gotovo svim svojim kolonijama. Naročito su bili krvavi ratovi za nezavisnost Vijetnama i Alžira.

[uredi] Savremena istorija

U Prvom svetskom ratu Francuska je uz Rusiju, Veliku Britaniju i Srbiju bila glavni protivnik Nemačke i Austro-Ugarske. Po broju žrtava na strani saveznika Francuska zauzima drugo mesto sa 25 posto, što je prevedeno u brojkama 5,6 miliona, od kojih je 1,357 miliona vojnika poginulo, a 4,266 ranjeno. Kao do tada jedna od vodećih kolonijalnih sila sveta, Francuska je vodila rat za odbranu svog političkog i ekonomskog uticaja.

Za razliku od Prvog svetskog rata, kada je Francuska imala vodeću ulogu na strani saveznika, u Drugom svetskom ratu je brzo poražena i okupirana juna 1940. Nemci su je porazili koristeći munjevite tenkovske prodore (blickrig). Okupatori su podelili Francusku na dva dela; na severozapadni deo koji je direktno okupirala Nemačka, i na jugoistočni deo kojim je upravljala kolaboracionistička vlada u Višiju. Za veme rata u Francuskoj je delovao pokret otpora. Novembra 1942. Nemci su okupirali i jugoistok Francuske. Francusku su oslobodili anglo-američki saveznici, uglavnom SAD, a oslobađanje je započelo iskrcavanjem u Normandiji juna 1944. (vidi: Bitka za Normandiju). Novu, antifašističku vladu Francuske je organizovao pokret generala Šarla de Gola. Francuski gubici života u toku rata su ukupno bili mali, iako je jevrejska zajednica veoma stradala.

Deceniju po završetku rata Francuska gubi glavne kolonije u Africi. Od 1958. (Peta republika), predsednik Francuske ima jake nadležnosti u oblasti izvršne vlasti. Poslednjih decenija Francuska je sa Nemačkom igrala centralnu ulogu u integraciji zemalja Evrope u Evropsku uniju. Evro je uvden kao nacionalno sredstvo plaćanja 1999. Pre toga korišćena je tradicionalna valuta Francuske: francuski franak. Francuska je jedna od 5 stalnih članica Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija.

[uredi] Politika

Francuska je centralizovana polupredsednička republika. Ustav Pete republike je usvojen na referendumu 28. septembra 1958. Referendum je značajno ojačao autoritet izvršne vlasti u odnosu na skupštinu. Izvršana vlast ima dvojicu lidera: Predsednika republike (trenutno Nikolas Sarkozi), koji je šef države i bira se direktono na izborima na mandat od 5 godina (prethodno 7), i Vladu, na čijem je čele premijer kojeg imenuje predsednik. Trenutni premijer je Fransoa Fijon.

Parlament je dvodoman i sastoji se iz Narodne skupštine koja broji 577 članova, i posredno izabranog Senata sačinjenog od 331 osobe. Narodna skupština ima moć da raspusti vladu, pa tako većina članova u skupštini bira vladu. Senatori se biraju na mandat od 6 godina (prvobitno 9 godina), a jedna polovina poslanika se bira svake tri godine počevši od septembra 2008. Zakonodavna moć skupštine je ograničena; u slučaju neslaganja dva doma Parlamenta, Narodna skupština ima poslednju reč, osim kod ustavnih zakona. Vlada ima jak uticaj na oblikovanje stava parlamenta.

Politiku Francuske odlikuju dva suprotstavljenja bloka: jedav levičarski oko Socijalističke partije i desničarski, prethodno okupljen oko stranke Okupljanje za republiku, a danas oko njenog naslednika Unije za narodni pokret. Izvršnu vlast sada čine članovi Unije za narodni pokret.

[uredi] Administrativna podela

Francuska je podeljena na 26 regiona, koji dalje obuhvataju 100 departmana. Dvadesetdva regiona se nalaze u evropskom delu Francuske (Metropolitanska Francuska) koja obuhvata i ostrvo Korzika. Preostala četiri vanevropska regiona se sastoje od po samo jednog departmana i zovu se Prekomorski deparmani i regioni (Départements et régions d'outre-mer - D.R.O.M.). To su: Gvadelup, Martinik, Francuska Gijana i Reinion. Francuske prekomorske teritorije nisu organizovane u ovaj sistem, one većinom nisu deo EU, i u njima samo delimično važe francuski zakoni.

Region	Departmani
Alzas	Donja Rajna, Gornja Rajna
Akvitanija	Dordonja, Žironda, Lande, Lot i Garona, Atlantski Pirineji
Overnja	Alije, Kantal, Gornja Loara, Pij de Dom
Donja Normandija	Kalvados, Manš, Orn
Burgonja	Zlatna obala, Nijevr, Saona i Loara, Jon
Bretanja	Obale Armora, Finister, Il i Vilen, Morbijan
Centar	Šer, Er i Loar, Endr, Endr i Loara, Loare, Loar i Šer
Šampanj-Arden	Ardeni, Ob, Gornja Marna, Marna
Korzika	Južna Korzika, Gornja Korzika
Franš-Konte	Du, Gornja Saona, Jura, Teritorija Belfor
Gornja Normandija	Er, Primorska Sena
Il-de-Frans	Eson, Senski visovi, Pariz, Sena i Marna, Sena-Sen Deni, Dolina Marne, Dolina Oaze, Ivlin
Langdok-Rusijon	Od, Gar, Ero, Lozer, Istočni Pirineji
Limuzen	Korez, Krez, Gornji Vijen
Loren	Mert i Mozel, Meza, Mozel, Vogezi
Središnji Pirineji	Arijež, Averon, Žers, Gornja Garona, Visoki Pirineji, Lot, Tarn, Tarn i Garona
Sever-Pa de Kale	Sever, Pa de Kale
Region Loara	Atlantska Loara, Men i Loara, Majen, Sart, Vandeja
Pikardija	En, Oaza, Soma
Poatu-Šarant	Šarant, Primorski Šarant, De Sevr, Vijen
Provansa-Alpi-Azurna obala	Gornjoprovansalski Alpi, Primorski Alpi, Ušće Rone, Gornji Alpi, Var, Vokliz
Rona-Alpi	En, Ardeš, Drom, Gornja Savoja, Izer, Loara, Rona, Savoja

[uredi] Stanovništvo

Najveći i najvažniji gradovi su Pariz (regija Pariška regija) sa oko 12 miliona stanovnika, zatim Marsej, Lil i Lion koji imaju oko milion stanovnika.

• Vidi još: Spisak gradova u Francuskoj

Po proceni od 1. januara 2004. broj stanovnika uključujući i prekomorske oblasti iznosi oko 61,9 miliona. Po broju stanovnika Francuska zauzima drugo mesto u Evropskoj uniji (posle Nemačke) i čini 13 % stanovništva ove organizacije.

Godine 2003. rodilo se 792.600, a umrlo 560.300 ljudi. Kada je 2004. vršen popis 16,2 % stanovništva je bilo starije od 65 i 25,3 % mlađe od 20 godina, dok je 1994. 14,6 % stanovništva bilo iznad 65 i 26,7 % ispod 20 godina.

U 2003. godini sklopljeno je 280.300 brakova, što je 6000 manje nego 2002. U proseku muškarci su imali 30,4, a žene 28,3 godine. Muškarci u Francuskoj žive u proseku 76,7, a žene 83,8 godina.

[uredi] Etničke grupe

• Francuzi
• Bretonci
• Baski
• Korzikanci
• Nemci (u Alzasu)
• Flamanci
• Arapa (4,5 miliona)
• Oksitanci
• Katalonci
• Jevreji
• Portugalci
• ostale etničke grupe iz Istočne Evrope i Afrike

Francuska ima snažnu politiku asimilacije svih etničkih grupa u jednu Francusku naciju. Bretonski jezik u regionu Bretanje je skoro potisnut iz škola. U Francuskoj se veoma retko govori o autohtonim etničkim grupama i njihovim međusobnim jezičkim i kulturnim razlikama, što je državna politika. Uprkos svemu, veliki broj Bretonaca snažno podržava autonomiju svoje regije, ali je Francuska na vreme reagovala i ekonomskom politikom primorala veliki broj Bretonaca da emigriraju u Pariski region. Različitost autohtonog stanovništva ogleda se i u dijalektu; stanovnici juga Francuske imaju dosta drugačiji i oštriji dijalekat od severnjaka. Grad Tuluz je najveći grad Oksitana i njihova prestonica. Na jugu Francuske ka granici sa Španijom je i regija Baska koja se manjim delom nalazi u Francuskoj, a većim u Španiji. Korzikanci su etnička grupa najsličnija Italijanima. Korzika je jedan od najruralnijih delova države što primorava stanovnike da migriraju u kontinentalni deo države. Značajnu etničku grupu Francuske čine Arapi i Afrikanci koji su uglavnom skoncentrisani oko velikih gradova. Grad sa najvišim procentom Arapa je Marsej i okolina, gde oni čine većinsko stanovništvo. Po nekim statistikama stoji da u Francuskoj ima 4,5 miliona Arapa. U periodu posle Drugog svetskog rata imigranti sve češće dolaze u sukob sa aktuelnom vlašću pre svega zbog teškog socijalnog položaja ali i zbog rasne diskiminacije. Iako Francuska važi za evropsku demokratiju, diskriminacija na rasnoj osnovi nije retka, naročito prema Arapima i Afrikancima.

[uredi] Religija

Francuska je po ustavu laička država koja poštuje sve religijske zajednice i ne razlikuje ih. Stanovništvo se ne popisuje po veroispovesti, ali postoje statističke indikacije.

Po podacima iz 2006. u Francuskoj 51 % stanovništva pripada rimokatoličkoj crkvi, 31 % su ateisti, oko 4 % su muslimanske veroispovesti, protestanata ima 3 %, jevreja 1%. Preostalih 10 % pripada drugim religijskim zajednicama ili se ne izjašnjava.

Anketa iz 2007. je na pitanje „Kojoj religiji ste najbliži“ dala sledeće rezultate: 64 % katolicizmu, 3 % islamu, 2,1 % protestantizmu i 0,6 % judaizmu. 27 % anketiranih su se izjasnili kao ateisti.

[uredi] Jezici

Zvanični jezik u Francuskoj je francuski, koji poseduje različite dijalekte u zavisnosti od područja, ali koji nisu jasno definisani u francuskoj gramatici. Regionalni jezici poput bretonskog u Bretanji, flamanskog na granici sa Belgijom, baskijskog u centralnim i istočnim Pirinejima, katalonskog, oksitanskog i drugih, uglavnom se mogu učiti u školi kao drugi strani jezik, ali njihova upotreba u službenim dokumentima i na državnom nivou je zabranjena. Francuska takođe ne priznaje nacionalne manjine, vodeći se nacionalističkom politikom asimilacije. U francuskim prekookeanskim kolonijama pored francuskog koriste se i lokalni jezici. Arapski jezik nije u zvaničnoj upotrebi iako veliki broj Arapa živi u Francuskoj.

[uredi] Privreda

Francuska pripada grupi 7 privredno najrazvijenijih država sveta.

[uredi] Poljoprivreda

Poljoprivreda je dobro razvijena, gaji se pšenica, kukuruz, ječam, pirinač, krompir, šećerna repa, uljana repica, hmelj, lan, duvan, voće, povrće i vinova loza. Takođe, zastupljeno je i mesno i mlečno govedarstvo, svinjogojstvo i ovčarstvo. Riblov je značajna grana, a najviše se lovi bakalar i to u okolini Islanda, Njufaundlenda i Grenlanda.

[uredi] Rudarstvo i industrija

Francuska leži na velikim rudnim bogatstvima od koji se značajno ističu nalazišta glja, gvozdene rude, boksita, urana, kamene soli, cinka, nafte i prirodnog gasa. Industrija je najrazvijenija u Pariskom basenu, a naročito crna i obojena metalurgija, prehrambena, tekstilna, automobilska, avionska, industrija gume i mašinska industrija. Takođe ističu se i hemijska i elektronska industrija, kao i rafinisanje nafte.

[uredi] Saobraćaj

Za više informacija pogledajte Saobraćaj u Francuskoj

Francuska je jedna od najvećih i najznačajnijih zemalja u Evropi. Ona izlazi na niz veoma važnih mora i proteže se kroz niz veoma važnih oblasti (Atlantik, Lamanš, Sredozemlje, oblast Alpa, doline Rajne i Rone), pa je mnogi smatraju "ključnom zemljom zapadne Evrope". Francuska je takođe visokorazvijena zemlja, što sve zajedno čini njenu saobraćajnu mrežu gustom, visoko razvijenom i sigurnom.

Francuska ima razvijen drumski, železnički, vazdušni i vodni saobraćaj. Najveći saobraćajni čvor zemlje i jedna od najvećih u Evropi je glavni grad, Pariz.

Po podacima iz 1998. godine ukupna dužina železničke mreže u Francuskoj je 31.939 km, od čega je 31.840 km pod nadležnošću SNCFa. Ovo se odnosi na pruge standadnog koloseka. Pored toga u zemlji postoji i 99 km pruga uskog koloseka (1000 mm). Francuska železnica je veoma napredna i ona je prevazišla mnoge prirodne prepreke, poput Lamanša, gde postoji podzemna veza železnicom. Takođe, francuska železnica slovi za najbržu na svetu. 2007. g. postignut je novi rekord od 575 km/h. "TŽV" vozovi obićno idu brzinama preko 300 km/h, pa je čak u zemlji otvorena rasprava da li se vremenski isplati ići avionima na domaćim linijama.

Gradska železnica je prisutna u svim većim francuskim gradovima. Metro sistem je prisutan u najvećim gradovima. Za razliku od drugih zemlja vozovi se kreću levom stranom (izuzev u Lionskom metrou). Prestonica Pariz ima najrazvijenu metro mrežu sa 16 linija.

Ukupna dužina puteva u Francuskoj u 1998. godini je 893.300 km, od čega je na savremene autoputeve otpadalo 12.000 km, a na magistralne puteve 30.500 km. Uprava nad autoputevima je u rukama privatnih preduzeća, ali pod nadgledanjem državnih organa. Drumska mreža je visoko razvijena, ali po gustini zaostaje za mnogim evropskim zemljama (npr. Nemačka). Takođe, zaostaje i za francuskom železnicom. Putna mreža nižeg ranga takođe je visokog kvaliteta. Državni autoputevi se uglavnom poklapaju sa Evropskim saobraćajnim koridorima i nose dvoznačnu oznaku "M+broj". U raspodeli brojeva nema strogih pravila, mada postoje neka načela. Npr. najstariji (a tim i najvažniji) autoputevi nose brojeve od A1 do A10, a autoputevi koji kreću od Pariza su svi ispod broja A20. Najčešći slučaj je da jedan važni autoput koji kreće od prestonice nosi jednocifren broj (npr. A1), a da autputevi koji se odvajaju od njega imenuju dvocifrenim brojem koji počinje cifrom prvog (nrp. A186, A137). Pored Pariza velika autoputna čvorišta su i Marsej, Lion, Lil, Bordo, Strazbur, Le Man. Na prilazima velikim gradovima autoputevi često imaju i po 3 trake u jednom smeru.

U pogledu vodenog saobraćaja ističu se sledeće luke — Marselj, Avr, Denkerk, Ruan, Nant i Bordo. Najveća luka je u Marselju, koja je i svetskog značaja i opslužuje više zemalja u zaleđu. Luka Avr je glavna luka grada Pariza i nalazi na ušću Sene u La Manš. Sve važne luke su se razvile na ušćima velikih reka u more.

Unutrašnji vodeni saobraćaj Francuske je veoma razvijen, jer postoje izvanredni uslovi za to - veliki ravničarski predeo, veliki broj velikih i dugih reka, niski prevoji i razvođa. Dužina puteva (plovnih reka i kanala) je 14.932 km, od čega je 6.969 km pod stalnim prometom. Iako okosnicu čine reke Francuske, poput Loara, Žironde, Rone , Sene, na državnu mrežu naslanjaju i granični plovni putevi (Rajna, Meza) više okolnih zemalja (Belgija, Nemačka, Francuska). Veštački prokopani kanali igraju veoma važnu ulogu u unutrašnjem vodenom saobraćaju Francuske budući da spajaju sva prometno bitnija mora i reke i omogućavaju plovidbu između različitih delova zemlje bez izlaska iz teritorijalnih voda. Takođe, ona znatno skraćuju neke prirodne plovne razdaljine. U državi postoji devet međunarodnih aerodroma, a najveći su „Orli” i „Šarl de Gol” u Parizu. Državna aviokompanija je Er Frans.

[uredi] Turizam

Francuska je jedna od najposećenijih država na svetu. Sa 81,9 miliona strani turista 2007. godine, Francuska je ispred Španije i Sjedinjeni Država.^[2] U Francuskoj se nalaze gradovi od velikog kulturnog značaja (od kojih je najznačajniji Pariz), morska i planiska letovališta i ruralne oblasti u kojima ljudi mogu da uživaju u prirodi i miru. Osim ovog vida turizma, u gradić Lurd ugosti više miliona verskih turista svake godine. Najpopularnije turističke znamenitosti Francuske (prema podacima iz 2003. godine) su: Ajfelov toranj, muzej Luvr, Versajski dvorac, muzej Orsej, Trijumfalna kapija, Centar Žorž Pompidu, Mon Sen Mišel, dvorac Šambor, Sen Šapel, dvorac Visoki Kenigsburg, Pi de Dom, Pikasov muzej i Karkason.^[3]

[uredi] Kultura

Za više informacija pogledajte Francuska kultura

• Francuska akademija
• Francuska umetnost
• Francuska književnost
• Francuska muzika
• Spisak Francuza

U Parizu se nalazi verovatno najpoznatiji muzej umetnosti na svetu: Luvr.

[uredi] Simboli

Francuska država ima bogatu zbirku nacionalnih simbola. Pored zastave - trikolora, nacionalnog mota, himne, grba, pečata i logoa, to su i Marijana (devojka personifikacija Francuske), frigijska kapa, petlovi, skraćenica RF, nacionalni praznik 14. jul - Dan Bastilje, boginja slobode, lorenski krst (simbol antifašističkog pokreta).

[uredi] Nauka

Francuska je dala veliki doprinos svetskoj nauci. Njeni najznačajniji predstavnici su: fizičari Blez Paskal, Marija i Pjer Kiri, hemičar Antoan Lavoazje, biolog Luj Paster, matematičar Laplas, filozof Rene Dekart i mnogi drugi.

[uredi] Školstvo

Kao i u skoro svim ostalim evropskim zemljama školovanje je obavezno. Deca mogu pohađati nastavu u školama, kod kuće ili učiti samostalno. Za sada ima oko 10.000 dece i mladih koja ne pohađaju ni jedan od navedenih vidova nastave. Školstvo Francuske podeljeno je na predškolsko (Maternelle), osnovnu školu (école élémentaire), ostale škole (collège, lycée), srednju školu i fakultet.

Najprestižnija visokošklolska ustanova u Francuskoj je univerzitet Sorbona u Parizu.

[uredi] Mediji

Najvažniji francuski štampani mediji su dnevne novine. Najpoznatije su: Le Monde i Libération (oko 500.000 primeraka), Le Figaro (konzervativne, 450.000 primeraka), Les Echos i La Tribune (privredne, između 125.000 i 180.000 primeraka), L'Humanité (74.000 primeraka), La Croix (katoličke, 114.000 primeraka), L'Equipe (sportske, 485.000 primeraka), France soir.

Najvažnije nedeljni magazini su: Le Nouvel Observateur , (400.000 primeraka), L'Express (400.000 primeraka), Le Point (400.000 primeraka), L'événement du Jeudi. Takođe su poznati regionalne novine Ouest France.

Najvažniji TV mediji su: TV5, TF1, France 2, France 3, Canal Plus, France 5/Arte, M6. +

[uredi] Državni praznici

datum	naziv	lokalni naziv	napomene
1. januar	Nova godina	Jour de l'An
pokretni datum	Uskrsni ponedeljak	Lundi de Pâques	dan nakon Uskrsa
1. maj	Praznik rada	Fête du Travail
8. maj	Dan pobede	Victoire 1945	kraj Drugog svetskog rata
pokretni datum	Vaznesenje Gospodnje	Ascension	40 dana nakon Uskrsa
pokretni datum	Duhovi	Pentecôte	sedmi dan posle Uskrsa
14. jul	Dan pada Bastije	Fête Nationale	najveći francuski praznik
15. avgust	Velika Gospojina	Assomption
1. novembar	Svi sveti	Toussaint
11. novembar	Dan primirja	Armistice 1918	kraj Prvog svetskog rata
25. decembar	Božić	Noël

[uredi] Reference

[uredi] Vidi još

• Francuske prekomorske teritorije
• Regioni Francuske
• Departmani Francuske

[uredi] Spoljašnje veze

• Veb stranica Predsednika Francuske
• Veb stranica Vlade Francuske

Koordinate: 42°-51° SGŠ, 5° ZGD - 8° IGD