Istanbul

Iz projekta Википедија

Skoči na: navigacija, pretraga

Koordinate: 41° 0′ 36" SGŠ, 28° 57′ 37" IGD

Istanbul, Bosforski moreuz i Crno more

Sveta Sofija

Istanbul (nekada: Konstantinopolj, Carigrad) se nalazi na ulazu u Bosforski moreuz, a njegovo istorijsko srce smešteno je oko prirodne luke poznate i kao Zlatni Rog. Sa svojih 8.803.468 (10.018.735 sa periferijom) stanovnika, on je najveći grad Turske i jedan od najvećih evropskih gradova.

On je danas sedište istoimene oblasti, dok je delu grada poznatom kao Fanar sedište Vaseljenskog patrijarha.

Sadržaj

1 Naziv
2 Prošlost grada
3 Znamenitosti
- 3.1 Zgrade, Spomenici i Stadioni
- 3.2 Trgovi,kvartovi i pijace
4 Opasnost od zemljotresa
5 Obrazovanje
6 Gradski prevoz
7 Klima
8 Gradske četvrti
9 Bratski gradovi
10 Spoljašnje veze

[uredi] Naziv

Vizantion je ime prvog naselja na ovom mestu. Naziv je dobio po kralju Bizasu. Grčki oblik je Βυζάντιον (Βυζάντιο), a latinizacija tog naziva je Byzantium.

Novi Rim ili Nova Roma je naziv koji mu je dao car Konstantin Veliki prilikom "osnivanja" 330 godine.

Konstantinopolj (Konstantinopolis, odnosno Κωνσταντινούπολη ili Κωνσταντινούπολις) je naziv koji je ušao u upotrebu, pošto naziv Novi Rim(Nova Roma) nije bio prihvaćen. Reč je kovanica koja znači Konstantinov Grad (polis,πολις). Arabljani su, takođe, koristili ovaj naziv u obliku Qustantaniyyeh (قسطنطنيه).

Car Konstantin Veliki, mozaik iz crkve sv. Sofija

Carigrad je opšte slovenski naziv ovog grada i pojavljuje se u gotovo istovetnom obliku u svim jezicima. (staroslovenski jezik: Цѣсарьградъ,crkvenoslovenski: Carьgràdъ, ruski jezik: Carьgrád, bugarski jezik: Càrigrad, ukrajinski jezik: Cargorod, srpski jezik: Carigrad. (Ovaj termin koristili su jedno vreme Bugari za svoju prestonicu Trnovo.)

Istanbul je turski naziv izveden od grčkih reči is tin Poli (εις τήν Πόλι(ν)) što bi značilo u „Gradu“. Pošto je Carigrad bio, za Grke, neosporan centar sveta oni su za ga nazivali jednostavno „Grad“ (i Poli odnosno ι Πόλι). Dolaskom Turaka još neki gradovi su dobili "nova" imena dodavanjem is tin (εις τήν) ispred imena. Ovaj naziv ozvaničen je 28. marta 1930. godine.

[uredi] Prošlost grada

Prvu naseobinu na ovom mestu osnovali su grčki kolonisti iz Megare 667 godine p.n.e. i nazvali su je Vizantion po svom kralju Bizasu. Tokom građanskog rata 196 godine, Septimije Sever ga opseda i teško razara, ali ga po dolasku na vlast obnavlja i grad se vrlo brzo oporavlja od toga.

Konstantin Veliki odlučuje da na tom mestu podigne novu prestonicu, pošto mu se ono ukazalo u snu, i 330. godine osniva ga pod imenom Novi Rim. Taj naziv, međutim nije uhvatio korena i umesto toga sve više se koristio naziv Konstantinov grad tj. Konstantinopolj. Nakon raspada Rimskog carstva Carigrad postaje glavni grad Istočnog dela koji će se po njemu biti nazvan Vizantija.

Carigrad (Konstantinopolj, Istanbul)

Zahvaljujući dobroj poziciji na raskršću glavnih kopnenih i morskih puteva, kao i činjenici da je bio prestonica najznačajnije države u to doba Carigrad se vrlo brzo razvija i uskoro postaje najveći i najbogatiji grad ondašnjeg sveta.

Krstaši IV krstaškog pohoda uspevaju da ga osvoje sa morske strane i strahovito ga pljačkaju 1204(Pad Carigrada(1204)). Nakon toga Carigrad biva sedište Latinskog carstva sve dok 1261 ne biva oslobođen od strane nikejskog cara Mihaila VIII Paleologa koji obnavlja Vizantijsko carstvo.

Turski sultan Mehmet II uspeva da, nakon duge blokade i opsade, osvoji grad u poslednjem jurišu u utorak 29.05.1453, nakon čega je grad pretrpeo ogromno pljačkanje i razaranje, a u odbrani grada poginuo je i poslednji vizantijski car Konstantin Dragaš (Pad Carigrada (1453)).

Mapa grada iz XIX veka

Carigrad, kao prestonica Turske imperije, doživljava veliku promenu iz Vizantijskog u Otomanski grad. Crkva sv.Sofija(Aja Sofija), kao i još nekoliko crkava u gradu, biva pretvorena u džamiju. Širom grada su podizane džamije, jer je svaki sultan hteo da gradnjom džamije pokaže svoju veličinu. Najlepše su svakako:Sulejmanova(koja je i najveća u gradu), Fatihova, Bajazitova i sultan Ahmetova.

Red Sufita, koji je raširen po celom islamskom svetu, osnovao je u gradu veliki broj tekija, a smatra se da ih je u doba Turske imperije bilo preko 100 operativnih u samom gradu. Mnoge od njih su opstale do dana današnjeg kao džamije ili kao muzeji.

Osnivanjem Turske republike 1923 prestonica se seli u Ankaru(Angoru), a grad od 1930 dobija zvanično nosi ime Istanbul.

Pedesetih godina prošlog veka turska policija organizuje velike nasilne anti-grčke nerede. Kao posledica toga veliki broj Grka napušta Carigrad, a nekada brojna i napredna grčka zajednica u gradu biva drastično smanjena. Adnanova vlada je šezdesetih godina prošlog veka započela proces modernizacije i industrijalizacije zemlje koji nije zaobišo ni Carigrad. Cenu modernizacije platile su neke istorijske građevine širom grada. Kao posledica toga sedamdesetih godina prošlog veka počinje veliki priliv stanovništva u grad, prvenstveno iz Anadolije, jer je rad u fabrikama nudio mnogo bolji život u odnosu na mukotrpno bavljenje poljoprivredom u planinskim predelima Male Azije.

[uredi] Znamenitosti

Istorijski delovi Istambula*
Svetska baština Uneska
Država	Turska
Vrsta	kulturna
Kriterijum	I, II, III, IV
Referenca	356
Regija†	Evropa
Istorija upisa u svetsku baštinu
Upis	1985. (9. sednica)
* Ime kao na zvničnoj listi svetske baštine. † Regiju je klasifikovao UNESKO.

Istanbul je grad u kome se susreću mnoge civilizacije i čiji su tragovi vidljivi širom grada. Evo nekih koje ne bi trebalo propustiti:

Sultan Ahmetova džamija

[uredi] Zgrade, Spomenici i Stadioni

Topkapi dvor
crkva sv. Sofija(Aja Sofija)
sultan Ahmetova ili Plava džamija
Sulejmanova džamija
ulica Ištikal
cisterna Bazilika
bugarska crkva sv. Stefana(znana i kao bugarska Gvozdena crkva )
Galata kula
Prinčeva ostrva
Dolmbahči dvor
Arapska džamija
Fatihova džamija
Muzej Mozaika
Olimpijski stadion Ataturk

[uredi] Trgovi,kvartovi i pijace

trg Taksim
Bejoglu
Bebečki riblji restorani
Veliki Bazar
Pijaca Začina
zaliv Zlatni rog

[uredi] Opasnost od zemljotresa

Istanbul se nalazi blizu Severnoanadolijskog raseda koji je odgovoran za nekoliko razornih zemljotresa u skorijoj istoriji. Istraživanja pokazuju da postoji velika verovatnoća da će Istanbul i okolinu zadesiti strahoviti zemljotresi u decenijama pred nama. [1][2] Blizina Mramornog mora donosi i opasnost od cunamija, ako dođe do zemljotresa. Loš kvalitet gradnje većeg dela modernog grada preti da eventualne zemljotrese pretvori u razarajuće katastrofe. [3]

[uredi] Obrazovanje

Grad je sedište mnogih univerziteta, koji su preteežno državni, ali se poslednjih godina otvorio i jedan broj privatnih.

(Bahçeşehir University)
(Boğaziçi University)
Fatih univerzitet
Galatasaraj univerzitet
(Işık University)
(İstanbul Bilgi University)
(İstanbul Technical University)
(İstanbul University)
(Koç University)
(Marmara University)
(Sabancı University)
(Yeditepe University)
(Yıldız Technical University)

[uredi] Gradski prevoz

Tramvaj

Glavni članak Gradski prevoz u Istanbulu

Istanbul ima razvijen sistem gradskog prevoza, ali je i pored toga svakodnevno suočen sa velikim saobraćajnim kolapsima na prilazima gradu i glavnim gradskim saobraćajnicama.

Gradski prevoz u Istanbulu čine autobusi,minibusevi, laki metro, brodići i trajekti. U gradu se nalazi i civilni aerodrom.

[uredi] Klima

Umereno-Kontinentalna

[uredi] Gradske četvrti

Adalar, (Avcılar), (Bağcılar), (Bahçelievler), (Bakırköy), (Bayrampaşa), Bešiktaš, Bejoglu, (Büyükçekmece), (Beykoz), (Çatalca), (Eminönü), Ejup, (Esenler), Fatih, Gaziosman Paša, (Güngören), (Kadıköy), (Kağıthane), Kartal, Kučukćemekče, (Maltepe), Pendik, (Sarıyer), (Silivri), (Sultanbeyli), (Şile), (Şişli), Tuzla, (Ümraniye), Iskidar, (Zeytinburnu)